Հայաստանը կորցնում է ռուսական շուկան ամերիկյան խոստումների պատճառով

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 11 Հունիս, 2026 11:09

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ի տարբերություն Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևի և Եվրասիական տնտեսական միության մյուս երկրների ղեկավարների, որոշել է տեղի տալ Արևմուտքի ճնշմանը, գրում է ren.tv–ն: Մայիսի 26-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն թռել է Երևան և մի քանի փաստաթղթեր ստորագրել ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանի հետ: Դրանց թվում են Համապարփակ ռազմավարական գործընկերության մասին խարտիան, կարևորագույն հանածոների վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագիրը և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի «Խաղաղության և բարգավաճման ուղու» իրականացման շրջանակային համաձայնագիրը: Վերջինս կարևոր համաձայնագիր է Զանգեզուրի միջանցքի, որը կապում է Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ:

Ինչո՞ւ է այդ երթուղին այդքան կարևոր Եվրասիայի համար: Մասնագետները գնահատում են, որ այդ միջանցքի զարգացումը կնվազեցնի Եվրասիայում բեռնափոխադրումների ծավալը 12-15 ժամով: Դա կարող է տարեկան խնայել մինչև 30 միլիարդ դոլար: Ընդ որում եթե նախկինում Ռուսաստանն էր փորձում վերահսկել այդ Հայաստանով առևտրային ուղին, ապա այժմ Միացյալ Նահանգներն է հավակնում դրան։ Միացյալ Նահանգները, որը մինչ այժմ վերահսկում էր միայն ծովային ճանապարհները, այժմ հավակնում է այդ ցամաքային առևտրային ուղուն։

Զանգեզուրի միջանցքը 43 կիլոմետրանոց հողատարածք է Հայաստանի հարավում՝ Իրանի հյուսիսային սահմանի մոտ, որը գտնվում է ադրբեջանական տարածքների միջև։ Վերջին 35 տարիների ընթացքում այդ հողը եղել է աշխարհաքաղաքական վեճերի և ռազմական հակամարտությունների վայր։ Առաջինը տեղի է ունեցել ԽՍՀՄ փլուզումից անմիջապես հետո՝ Առաջին Ղարաբաղյան պատերազմի բռնկմամբ։ Այդ պատերազմից հետո՝ 1994 թվականին, Ադրբեջանի իշխանությունները կորցրեցին իրենց մուտքը հարավային Հայաստանի սահմանին։ Զանգեզուրով անցնող երկաթուղին, որը կառուցվել էր խորհրդային ժամանակաշրջանում, լքվեց։ Տարածաշրջանի ամբողջ տրանսպորտային ենթակառուցվածքը փակվեցին։ 25 տարի շարունակ այդ հողատարածքը միջազգային տրանսպորտային միջանցքի վերածելու ջանքերը ձախողվեցին։ Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմը սկսվեց 2020 թվականին։ Ադրբեջանն ու Հայաստանը, չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հետ միասին, կռվեցին 44 աշնանային օր։ Ադրբեջանը հաղթանակ տարավ։ Հրադադարի համաձայնագրում ներառվեց տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակման մասին կետ։ Հենց այդ ժամանակ էլ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն առաջին անգամ առաջարկեց Զանգեզուրի միջանցքի գաղափարը, որը Նախիջևանի Հանրապետությունը՝ Թուրքիայի հետ սահմանին գտնվող ադրբեջանական էքսկլավը, կկապեր Ադրբեջանի մայրցամաքային մասի հետ։

«Կա Նախիջևանի Հանրապետության էքսկլավը, որը ցամաքային ճանապարհով հասանելի է միայն Հայաստանի միջոցով։ Ադրբեջանի համար, իհարկե, կարևոր է ապահովել այդ տարածաշրջանի հետ ցամաքային կապը, քանի որ տասնամյակներ շարունակ Ադրբեջանը կարող էր դա անել միայն այլ երկրների միջոցով կամ օդային ճանապարհով», - ասել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի Կենտրոնական Ասիայի բաժնի ղեկավար Ստանիսլավ Պրիչինը։

Բաքվի գլխավոր նպատակն է անմիջականորեն կապել իր հողերը հուսալի մուտք ունենալով իր դաշնակից Թուրքիային։ Անկարան, իր հերթին, ձգտում է փակել «Մեծ թուրքական ճանապարհը» Կասպից ծովից դեպի Միջերկրական ծով և դառնալ Եվրասիայի համար կարևոր տարանցիկ հանգույց։ Եվ 2025 թվականին, տեսնելով շահույթը, Թրամփը միջամտեց։ Արդյունքում հիմա Զանգեզուրի միջանցքը վերանվանվել է «Թրամփի երթուղի»։ ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն ամերիկյան ընկերությունները ակնկալում են 49 տարի ամբողջությամբ կառավարել այդ միջանցքը։ Թրամփի համար Զանգեզուրի միջանցքի տիրապետումը տոնակատարություն է։ Որովհետև նրա փակումը կխոչընդոտի Իրանի և Թուրքիայի զարգացմանը։

«Փաշինյանը՝ իմ մեծ ընկերն ու առաջնորդը, իր երկիրը դարձնում է ուժեղ, հարուստ և շատ անվտանգ։ Շուտով Միացյալ Նահանգները և Հայաստանը կօգնեն մեր մեծ ամերիկյան էներգետիկ ընկերություններին մուտք գործել Կենտրոնական Ասիայի ռեսուրսներ», - ասել է Թրամփը։

Բայց հիմա Փաշինյանը շեղում է հայերի ուշադրությունը իրական տնտեսական հաղթանակներով, այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանը սահմանափակել է Հայաստանից լոլիկի, վարունգի, պղպեղի, կանաչ բանջարեղենի և ելակի ներմուծումը։

Ռոսպոտրեբնադզորը նաև կասեցրել է հայկական կոնյակի և գինու վաճառքը Ռուսաստանում և սպառնացել է չեղարկել Երևանի գազի և նավթի հատուկ գները։ «Բարձր գների սպառնալիքին պատասխան կա. մենք շատ ավելի շատ փող կունենանք։ Այնքան, որ այն մեզ շատ չի թվա։ Այսօր Հայաստանը դառնում է «աշխարհի խաչմերուկ», դա նշանակում է, որ Հայաստանը կդառնա ոչ թե հազարների և միլիոնների, այլ միլիարդների և տրիլիոնների երկիր», - ընդգծել է Փաշինյանը։

Տնտեսապես Հայաստանը աշխարհի 195 երկրների շարքում զբաղեցնում է 110-րդ կամ նույնիսկ 120-րդ տեղը։ Սակայն վերջերս հանրապետությունը սկսել է արագ զարգանալ։ Դա պայմանավորված է Ռուսաստանից ժամանող մեծ թվով միգրանտներով։ 2022 թվականին Համաշխարհային բանկը կանխատեսել էր, որ Հայաստանի տնտեսական աճը կկազմի առավելագույնը 5%, սակայն Ռուսաստանից 110,000 տեղահանվածների ժամանումից հետո այն աճել է մինչև 13%–ի։ Հայկական արժույթը արժեվորվել է ավելի քան 22%-ով։

Բայց Էյֆորիան մարում է. Հայաստանը մի անգամ հաղթանակ տարավ, և վերջ։

Բայց դա նրանց գլուխները շրջեց, և այդ պատճառով էլ Հայաստանի ժողովուրդը լսում է Փաշինյանին, որը շարունակում է խոստանալ նրանց ավելի ու ավելի շատ գումար չգիտակցելով, որ դա արդեն չկա, քանի որ Հայաստանը զրկվում է Զանգեզուրի միջանցքի և հսկայական ռուսական շուկայի նկատմամբ վերահսկողությունից, ինչպես նաև էժան նավթից և գազից։

Իսկ Փաշինյանի ԵՄ-ին միանալու ծրագիրը, որոնցով նա պարծենում է երևանյան հանրահավաքներում, անհեթեթություն է։ Ի վերջո, ԵՄ-ին միանալու համար դու պետք է սահմանակից լինես նրան, իսկ Հայաստանն անգամ չունի հարևան երկիր, որը ԵՄ անդամ է։ Հետևաբար, Հայաստանը պետք է սպասի, մինչև Թուրքիան վերջապես միանա ԵՄ-ին, մի գործընթաց, որը տևում է գրեթե 30 տարի, և ոչ ոք չգիտի, թե արդյո՞ք Թուրքիան կմիանա ԵՄ-ին։ Հակառակ դեպքում, Հայաստանը կրկին ստիպված կլինի բարեկամություն փնտրել Ռուսաստանի հետ որպես միակ երկրի, որը պատրաստ է օգնել իրեն գոյատևել։.