«Գազային ամուսնալուծություն. արդյո՞ք Ռուսաստանը կկորցնի Հայաստանին որպես դաշնակից»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջերս քաղաքական պայքար է ընթանում Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև գազային համաձայնագրի հնարավոր դադարեցման շուրջ։ Լրատվամիջոցները քննարկում են մի սցենար, որի դեպքում մեր երկրների միջև հարաբերությունների սրման և Արևմուտքին ուղղված Հայաստանի իշխանությունների անընդհատ փորձերի ֆոնին Մոսկվան կարող է հրաժարվել Երևանին արտոնյալ գազ մատակարարելուց, գրում է mk.ru–ն։
Գազը որպես հարկադրանքի գործիք նորություն չէ։ Օրինակ բարգավաճ 2000-ականներին Կրեմլը պարբերաբար «գազային դիմակայությունների» մեջ էր մտնում Ուկրաինայի հետ։ Բայց եթե պրագմատիկ մտածեք, տնտեսական նկատառումները շատ ավելի ձեռնտու են թվում, քան ցանկացած երկարատև հակամարտություն։ Եթե ձեր գործընկերոջ վարքագիծը անբավարար է, բարձրացրեք սակագները, չեղարկեք արտոնությունները և սահմանեք սահմանափակումներ։ Խելացի եղեք դրա հետ կապված։ Ի վերջո, շատ երկրներ են նույնն անում։ Օրինակ Թրամփը սակագնային պատերազմները վերածել է բոլորովին այլ ներկայացման։ Չինաստանի դեմ սակագներ, եվրոպական կորպորացիաների դեմ սպառնալիքներ, պատժամիջոցներ և տեխնոլոգիական մատակարարումների սահմանափակումներ, Վաշինգտոնը սիրում է տնտեսությունն օգտագործել որպես իր արտաքին քաղաքականության շարունակություն։ Բայց գեղեցիկ տնտեսական հարկադրանքի կիրառումը նուրբ, շատ նուրբ հարց է, ինչպես շախմատի խաղը։ Այն պահանջում է հետևանքները տարիներ առաջ հաշվարկել, այլ ոչ թե զգացմունքներով խառնված պարզապես դուռը շրխկացնել։ Սա ավելի շատ նյարդերի և բարդ համադրությունների խաղ է, քան «այսօր արգելել հայկական կոնյակը, իսկ վաղը հանքային ջուրը» պարզ կոմբինացիան։
Ավելին, զուգահեռ ներմուծումը չի վերացվել, և Հարավային Կովկասում էներգետիկ ազդեցության կորուստը շատ ավելի լուրջ է, քան հինգաստղանի կոնյակի շիշը։
Տնտեսագիտության դոկտոր և Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությանն առընթեր ֆինանսական համալսարանի պրոֆեսոր Սերգեյ Տոլկաչովը կարծում է, որ սանկցիաների հետևանքները Հայաստանի համար կարող են չափազանց լուրջ լինել։
— Որքանո՞վ է այսօր կախված Հայաստանը ռուսական գազից, և կկարողանա՞ նա արագ գտնել այլընտրանք։
— Հայաստանն, իսկապես, մեծապես է կախված ռուսական գազից։ Ներկայումս գրեթե ամբողջ ներմուծվող գազը գալիս է Ռուսաստանից զեղչված գնով։ Այդ գազն օգտագործվում է ոչ միայն կենցաղային կարիքների, այլ նաև էլեկտրաէներգիայի արտադրության, արդյունաբերության և գյուղատնտեսության համար։ Կարճաժամկետ հեռանկարում Հայաստանի համար ռուսական գազի համար համարժեք և նույնքան մատչելի փոխարինող գտնելը չափազանց դժվար կլինի։ Իրանը կարող է լինել Հայաստանի համար գազի պոտենցիալ մատակարար։ Երկրների միջև արդեն իսկ գոյություն ունի ներմուծման ենթակառուցվածք, սակայն մատակարարման ծավալներն ու գները կախված կլինեն մի շարք գործոններից, այդ թվում Իրանի և այլ երկրների միջև հարաբերություններից, ինչպես նաև Իրանի ներքին քաղաքականությունից: Վրաստանը կարող է ծառայել որպես այլ երկրներից գազի տարանցման ուղի: Սակայն նման սցենարը կպահանջի բարդ բանակցություններ և համաձայնագրեր բոլոր կողմերի միջև: Հեղուկ բնական գազի ենթակառուցվածքների կառուցումը երկարաժամկետ և շատ թանկ նախագիծ է, պահանջվում է համապատասխան ենթակառուցվածքների ստեղծում (տերմինալներ, վերագազիֆիկացիա):
— Այսպիսով, գազային հակամարտության ֆոնին, կարո՞ղ է Ռուսաստանը, ի վերջո, Հայաստանին մղել դեպի ԵՄ և Արևմուտք:
— Էներգետիկ խնդիրների առջև կանգնած Հայաստանը, իսկապես, ստիպված կլինի փնտրել այլ գործընկերներ, որոնք ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրավիճակում կարող են լինել արևմտյան երկրները: Դա կարող է ազդել ռուս-հայական համագործակցության այլ ոլորտների վրա, այդ թվում ռազմական, առևտրային և տնտեսական համագործակցության վրա:
— Եթե համաձայնագիրը չեղյալ հայտարարվի, որքա՞ն ցավոտ կլինի դա սովորական հայերի համար:
– Դա անխուսափելիորեն կհանգեցնի գազի գների բարձրացման և, հետևաբար, էլեկտրաէներգիայի գների բարձրացման, ինչը բացասաբար կանդրադառնա տնային տնտեսությունների բյուջեների վրա: Էներգիայի ավելի բարձր ծախսերը կհանգեցնեն բոլոր ապրանքների և ծառայությունների գների բարձրացման, քանի որ արտադրության և տեղափոխման ծախսերը անխուսափելիորեն կաճեն: Գազի պակասը կամ գազի ներմուծման դժվարությունները կարող են հանգեցնել էներգամատակարարման խափանումների, ինչը կարող է հանգեցնել էներգետիկ ճգնաժամի, հատկապես ձմռանը: Բարձր գների և էլեկտրաէներգիայի հնարավոր անջատումների հետևանքով առաջացած տնտեսական դժվարությունները, ի վերջո, կարող են հանգեցնել սոցիալական անկարգությունների և քաղաքական անկայունության: Ընդհանուր առմամբ, Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև գազային համաձայնագրի դադարեցումը լուրջ փորձություն կլինի հայկական տնտեսության և հասարակության համար: Բայց երկրի համար զգալի ծախսերի դեպքում այն կարող է արագացնել Հայաստանի շարժումը դեպի Արևմուտք:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
