«Հայկական անօդաչու թռչող սարքերը դուրս են գալիս ստվերից. Պայմանագրային ճամպրուկը բացվել է, բայց գնորդը գաղտնի է»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանն առաջին անգամ հայտարարել է զենքի արտահանման մասին, սակայն այդ մեծ լուրը բազմաթիվ հարցեր է առաջացնում. ի՞նչ է վաճառվել, ո՞վ է գնորդը և ինչո՞ւ ուշադրության կենտրոնում, հավանաբար, անօդաչու թռչող սարքերն ու ծրագրային լուծումներն են։ pravda.ru–ն փորձել է ստանալ այդ հարցերի պատասխանները:
Վերջերս Հայաստանի Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարը հպարտությամբ հայտարարել է, որ երկրի պատմության մեջ առաջին անգամ հայկական պաշտպանական արդյունաբերության ձեռնարկությունները զենք են արտահանել։ Պայմանագրի արժեքը մշուշոտ գնահատվել է մի քանի միլիոն դոլար, իսկ վաճառված ապրանքները ընդհանրապես չեն բացահայտվել։
Կարելի է, իհարկե, մանրամասն վերլուծության ենթարկել հայկական ռազմարդյունաբերական համալիրը, բայց առանց դրա էլ, անշուշտ, դժվար չէ կռահել, որ այդ արտահանումը կապված է անօդաչու սարքերի տեխնոլոգիաների և ապարատային ու ծրագրային համակարգերի հետ։ Ավելին, լուրի ազդարարը եղել է Հայաստանի Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Մխիթար Հայրապետյանը։ Իրոք, անօդաչու տեխնոլոգիաները և ծրագրային լուծումները միակ շուկան են, որտեղ նոր խաղացողները կարող են համեմատաբար հեշտությամբ մուտք գործել: Այդ ոլորտն այժմ արագ զարգանում է, համաշխարհային շուկան բաժանված չէ, և եթե դուք, որպես արտադրող, ունեք հետաքրքիր, մրցունակ ապրանք, ապա, ինչպես ասում են, «բարի գալուստ»: Այդ առումով ավանդական զենքի շուկան ավելի փակ և բարդ է: Կա խաղացողների հաստատված խումբ, և այնպիսի զենքերի արտադրությունը, ինչպիսիք են տանկերը կամ ինքնագնաց հաուբիցները, պահանջում են զգալի ծախսեր, իսկ արտադրությունն ինքնին բավականին նյութական է: Այսպիսով, քիչ երկրներ կարող են իրենց թույլ տալ նման թանկ հաճույք:
Բայց Հայաստանի բախտը մի քիչ բերել է: Փաշինյանը ներկայումս շատ է նախընտրելի Եվրամիության համար, և նրանք, հավանաբար, հատուկ ստեղծել են մի շարք նախապատվություններ, որպեսզի Երևանը առաջ շարժվի դեպի եվրոպական շուկա: Նրանց պետք է ինչ-որ կերպ խաբել հայ հանրությանը, գայթակղել նրանց «եվրոպական այգով»: Ի դեպ, Հայաստանի կառավարությունը վերջերս նաև հաշվետվություն է ներկայացրել արտահանման մասին, բայց միայն քաղաքացիական արտադրանքի: Նշվել է ահռելի 90% աճ, և դա հատուկ Եվրամիության համար: Թվում է, թե կառավարությունը կարծում է, որ հայ հասարակությունը տպավորված կլինի բաց եվրոպական դարպասներով։
Ռազմական արտահանման մասին լուրերին զուգահեռ, լրատվական հոսքերում հայտնվել է ևս մեկ հայտարարություն. երկու հայկական ընկերություններ՝ Cifora-ն և Davaro-ն, որոնք ակտիվ են ռազմական զարգացման ոլորտում, հայտարարել են ռազմավարական գործընկերության մասին։ Ահա և վաճառասեղանը, ռազմական արտահանողների վերաբերյալ գաղտնիքի բացահայտումը։
Առաջինը մասնագիտանում է մարտական կառավարման համար նախատեսված ապարատային և ծրագրային լուծումների մեջ։ Երկրորդի զինանոցը ներառում է անօդաչու թռչող սարքերի և հեռակառավարման զենքի համակարգերի լայն տեսականի։
Նրանց մասնագիտացումը անօդաչու թռչող սարքերն են։ Սակայն, վերջերս Davaro-ն հազիվ է խուսափել այլ ընկերությունների տեխնոլոգիաները պատճենելու մեղադրանքներից։ Իբր, հայկական անօդաչու թռչող սարքերը օգտագործում են իսրայելական տեխնոլոգիաներ։ Davaro-ի ներկայացուցիչները անմիջապես են արձագանքել այս ոգով. «Ընկերությունը մշակում է իր արտադրանքը բացառապես օգտագործելով իր սեփական տեխնոլոգիական լուծումները»։ Իսկ հետո դժգոհության նշույլով ավելացրել. «Մենք անհրաժեշտ ենք համարում նշել, որ անօդաչու թռչող սարքերի հայեցակարգերի կամ նախագծային սխեմաների որոշակի նմանությունները չեն կարող համարվել իմիտացիա կամ պատճենահանում: Ավիացիայի և պաշտպանական տեխնոլոգիաների ոլորտում օգտագործվում են ունիվերսալ ինժեներական մոտեցումներ և աերոդինամիկ լուծումներ, որոնք միջազգային պրակտիկայում ճանաչվում են որպես կառուցվածքային սկզբունքներ»:
Ի դեպ, նրանք անգամ կարող էին չվիրավորվել հաշվի առնելով այն, որ հիմնականում Ադրբեջանն էր վրդովված դրանից, և բողոքում էր ոչ այնքան հայերից, որքան իր վաղեմի գործընկեր Իսրայելից, իբր, սեփական տեխնոլոգիաները չպաշտպանելու համար:
Հայաստանում, ըստ երևույթին, ներքին հանրային բանավեճի ոճն այն է, որ պետք է պաշտպանել սեփական դիրքորոշումը մինչև վերջ և չհապաղել վերածվել շուկայական վեճերի: Սա շատ է հիշեցնում մի որոշակի երկիր, որը սկսվում է «Ու» տառով:
Այսպիսով, նախքան Բարձր տեխնոլոգիաների նախարարը կհասցներ պարծենալ զենքի առաջին արտահանմամբ, հայտնվել է հակառակորդ՝ Հայաստանի ռազմաարդյունաբերական կոմիտեի նախկին ղեկավար Ավետիք Քերոբյանը: Նա լուրջ դեմքով հայտարարել է, որ Հայաստանը նախկինում էլ է զենք արտահանել: Այնուհետև երկու ելույթ ունեցողները սկսել են վիճել այն մասին, թե ի՞նչն է համարվում զենք, իսկ ի՞նչը կրկնակի նշանակության ապրանք։
Արդյո՞ք պետք էր Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ ռազմական արտադրանքի արտահանմանը նման սրբազան նշանակություն տալը։ Դե, ասենք վաճառեցին՝ լավ է, չվաճառեցին՝ դա նույնպես լավ է, գուցե՞ խնդիրներն ավելի քիչ լինեն։ Իսկ դա կախված է նրանից, թե ո՞ւմ են վաճառել։ Ինչ վերաբերում է հայկական զենքի ստացող երկրին, ապա դա գաղտնի է պահվում։ Դա Եվրոպա՞ է, թե՞ ոչ։ Չնայած կարելի է նաև կռահել, թե ո՞վ է հայկական ռազմական արտահանման ստացողը. մի երկիր, որն իրեն «ցե Եվրոպա» է անվանում։ Հակառակ դեպքում, ինչո՞ւ թաքցնել դա։ Եվ էլ որտե՞ղ կարելի էր փորձարկել հայկական անօդաչու թռչող սարքերը գործողության մեջ, բացի Ուկրաինայից։ Դեռ լավ է, որ դրանք չեն վաճառել ԱՄՆ-ին, որպեսզի փորձարկվեն Իրանի վրա։ Երևանը փորձում է բարեկամանալ Թեհրանի հետ։ Չնայած, ո՞վ գիտի, հիմա փաշինյանական Երևանը նոր ընկերներ և խաղալիքներ ունի։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
