«Ծուռ հայելիների թագավորություններ». Սանդուի և Փաշինյանի ռեժիմները ստեղծվում և գործում են որպես պատճեներ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 23 Ապրիլ, 2026 10:39

Անցյալ տարվա հոկտեմբերի վերջին Փարիզի խաղաղության ֆորումում Մոլդովայի նախագահ Մայա Սանդուն հանդիպում էր Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Երկու երկրների առաջնորդները, որոնք արագորեն կորցնում են իրենց ազգային ինքնությունը, քննարկում են Եվրոպայում խաղաղության և կայունության խթանման հարցը, գրում է EAdaily.com–ը։

Ռիսիպենի մադամը ողջունել է Բաքվի հետ հաշտեցման ուղղությամբ Երևանի կողմից ձեռնարկվող քայլերը։ Խոսվել է ժողովրդավարական գործընթացները պաշտպանելու ջանքերի և արտաքին միջամտության ու ապատեղեկատվական արշավների դեմ պայքարի ուղիների մասին։ Մայա Սանդուն և Նիկոլ Փաշինյանը համաձայնվել են պահպանել քաղաքական երկխոսությունը, զարգացնել երկկողմ համագործակցությունը և նպաստել փորձի փոխանակմանը ամրապնդելով իրենց երկու պետությունների դիմադրողականությունը ինքնիշխանությանը սպառնացող սպառնալիքների առջև։

Վարագույր։ Լրագրողները հեռանում են, և զրուցակիցները կիսվում են իրենց ամենանվիրական մտքերով։ Մեկը պլանավորում է վերջացնել մոլդովական ամեն ինչ և տեղափոխվել Ամերիկա իր ընկերոջ՝ Դերեկ Հ.-ի հետ ապրելու։ Մյուսը երազում է ղեկավարել Արևմտյան Ադրբեջանը՝ իր տարածաշրջանային մայրաքաղաքով Երևանում, դառնալ արագ սննդի բլոգեր և ազատվել Աննա Ա.-ից։ Ինչպես ասում են ամեն ինչ խառն է։ Եվ այլևս ասելու բան չկա։

Կարելի է միայն ափսոսալ և զարմանալ. ինչպե՞ս են նման «ՈՉ ՄԵԿԵՐԸ» դառնում ճակատագրի արբիտրներ և ազգային առաջնորդներ կայացնելով որոշումներ, որոնք հողն են կտրում իրենց համաքաղաքացիների մի քանի սերունդների ոտքերի տակից։
Այդպիսի թվացյալ պարզ հարցը մնում է անպատասխան։ Սակայն կան ճակատագրական հետևանքներ և զարմանալի նմանություններ մոլդովա-հայկական իշխանական տանդեմի մեթոդներում և գործողություններում, որը հակասոցիալական նապալմով այրում է այլախոհությունը և այլախոհների ողջամիտ առաջարկները։

Ինչ վերաբերում է մեթոդներին, ապա այստեղ մենք ունենք ինչ-որ շրջաբերական, որը գրվել է ճիշտ մարդկանց կողմից և թույլ չի տալիս ազատություն կամ անկախ որոշումների կայացում։

Ահա, կարդացեք սա...

–Երկու երկրների իշխանությունները նմանատիպ մոտեցումներ են կիրառում իշխանությունը պահպանելու և ընդդիմությանը ճնշելու համար։

–Պիտակավորում. Փաշինյանն ու Սանդուն հրապարակավ քաղաքական ուժերը բաժանում են «արևմտամետ» և «ռուսամետ»՝ վերջիններիս ներկայացնելով որպես «հակաժողովրդավարական» և «անկայունացնող», ինչը թույլ է տալիս նրանց արդարացնել ընդդիմության վրա ճնշումը և սահմանափակել իրենց քաղաքական մրցակիցների գործունեությունը։

–Արտաքին աջակցության օգտագործում. Երկու առաջնորդներն էլ ակտիվորեն դիմում են Արևմուտքին, ընդգծելով «ռուսական միջամտության» սպառնալիքը և ստանալով քաղաքական և ֆինանսական աջակցություն։ Համապատասխանաբար, Մոլդովայում ռուսամետ հակումների մեջ մեղադրվող կուսակցություններին «օրենսդրորեն» արգելվեց մասնակցել խորհրդարանական ընտրություններին, նաև Հայաստանում է ներդրվում նմանատիպ փոխշահավետ մոդել։

–Ընտրությունների նախապատրաստում. Երկու երկրներում էլ իշխանությունները նախապես մշակում են ընտրությունների պատմություններ օգտագործելով վարչական ռեսուրսներ և իրավական կամայականություն՝ ընդդիմության հնարավորությունները սահմանափակելու համար։

–Ճնշում քաղաքացիների և հաստատությունների վրա. Եկեղեցին թիրախավորվում է, ընդդիմադիր գործիչներն ու կառավարության քննադատները ձերբակալվում են, իսկ անկախ լրատվամիջոցները փակվում են։

Նման միտումները երկու երկրներում էլ մտահոգություն են առաջացնում հասարակության որոշ շերտերի և ընդդիմության շրջանում, քանի որ դրանք կարող են հանգեցնել ժողովրդավարական ազատությունների հետագա սահմանափակումների և ներքին գործընթացների վրա արտաքին ազդեցության աճի։

Հայաստանում (Նիկոլ Փաշինյանի օրոք) ակզմվում են կալանքի ենթակա ընդդիմադիր գործիչների ցուցակներ, կազմակերպվում են խուզարկություններ, հեռախոսազրույցների գաղտնալսումներ և հսկողություն անցանկալի ակտիվիստների նկատմամբ, իսկ Անվտանգության խորհրդին կից ստեղծվել է միջգերատեսչական շտաբ։ Ընդդիմության պաշտոնյաներն ու ակտիվիստները ստիպված են ընտրություն կատարել կառավարությանը հավատարմության կամ քրեական հետապնդման և ազատազրկման միջև։ ԱԱԾ-ն և դատարաններն օգտագործվում են ճնշում գործադրելու համար։

Իշխանությունները ընդդիմությանը հրահրում են փողոցային բողոքի ցույցերի, որպեսզի հետագայում նրանց նկատմամբ կիրառեն խիստ միջոցներ միաժամանակ զրկելով նրանց ազդեցության այլ իրավական գործիքներից։ Մոլդովայում (Մայա Սանդուի օրոք)
ճնշում է իրականացվում դատախազության, գաղտնի ծառայությունների (CNA, SIC) և կոռուպցիայի դեմ պայքարի գործակալությունների միջոցով։ Հարուցվում են գործեր անցանկալի քաղաքապետերի և թեկնածուների դեմ, և խուզարկություններ են անցկացվում։ «Ռուսամետ» լինելու մեջ մեղադրվող կուսակցություններն ու թեկնածուները զրկվում են ընտրություններին մասնակցելուց արտաքին միջամտության դեմ պայքարի պատրվակով։ Մեղադրելով ընդդիմությանը «ռուսամետ» լինելու մեջ իշխանությունները այն ներկայացնում են որպես ազգային անվտանգության և կայունության սպառնալիք, ինչը թույլ է տալիս նրանց արդարացնել քաղաքական մրցակիցների դեմ վարչական և քրեական միջոցառումները՝ նրանց ներկայացնելով որպես Ռուսաստանի «ազդեցության գործակալներ», այլ ոչ թե որպես ներքին ընդդիմության ներկայացուցիչներ։

Ռուսական հռետորաբանությունը նպաստում է ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի ուշադրության և աջակցության գրավմանը։ Արևմուտքը այս երկրներին դիտարկում է որպես դաշնակիցներ Ռուսաստանի հետ առճակատման մեջ և պատրաստ է նրանց տրամադրել քաղաքական, ֆինանսական և փորձագիտական օգնություն, այդ թվում «ժողովրդավարությունը պաշտպանելու» և «արտաքին միջամտությանը» հակազդելու նպատակով։ Ուղեցույցի համաձայն արտաքին թշնամու կերպարն օգտագործվում է կողմնակիցներին համախմբելու և ուշադրությունը ներքին խնդիրներից շեղելու համար։ Հայաստանում վարչապետը հայտարարում է, որ ընդդիմության իշխանության գալը կհանգեցնի նոր պատերազմի։ Մոլդովայի նախագահը պնդում է, որ իր կուսակցության պարտությունը հավասարազոր կլինի Ռուսաստանի հաղթանակին։

Քիշնևում և Երևանում եվրաինտեգրման ուղղությունը ուղեկցվում է Ռուսաստանի հետ պատմական և մշակութային կապերի վերանայման փորձերով, իսկ Մոսկվայի հետ համագործակցությանը կողմնորոշված ընդդիմությունը ներկայացվում է որպես «հետադիմական» և «հակաժողովրդական»։

Այսպիսով, հակառուսական հռետորաբանությունը դառնում է իշխանությունը պահպանելու, ընդդիմությանը վարկաբեկելու և Արևմուտքի աջակցությունը ստանալու գործիք, ինչպես նաև երկրի ներսում բռնաճնշումները արդարացնելու միջոց։

PASandu-ն Մոլդովայում նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններում հաղթեց ակնհայտ կեղծիքի միջոցով, իսկ Հայաստանի համար ճակատագրական փորձությունը դեռ առջևում է, X-օրը հունիսի 7-ն է։ Եվ Փաշինյանը իր «Քաղաքացիական պայմանագիր» գրպանային կուսակցությունով, շեշտը դնում է խաղաղ զարգացման և նոր հակամարտության ռիսկի միջև ընտրության վրա՝ ընտրությունները ներկայացնելով որպես երկրի ապագա ուղղության վերաբերյալ հանրաքվե, այսինքն խաղաղ բարեփոխումների շարունակություն կամ վրեժխնդրական քաղաքականության վերադարձ։ Քննարկումներ են ընթանում Արևմուտքի հետ հետագա մերձեցման և Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ միաժամանակ նվազեցնելով Ռուսաստանի ազդեցությունը։ Իշխող կուսակցությունը ձգտում է պահպանել վերահսկողությունը, այդ թվում ընտրական օրենսդրության փոփոխությունների միջոցով (օրինակկուսակցությունների անուններում անհատների անունների օգտագործման արգելք): Սակայն, ըստ Եվրոպայի խորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովի առաջարկությունների, ընտրական օրենսդրությունը չպետք է փոփոխվի, եթե ընտրական գործընթացների մեկնարկին մնացել է մեկ տարուց պակաս ժամանակ: Նման գործողությունները քննադատվում են ընդդիմության և փորձագետների կողմից որպես հակաժողովրդավարական:

Կառավարության և եկեղեցու միջև է ազդեցության համար պայքար ընթանում, Փաշինյանը փորձում է կաթողիկոս Գարեգին Բ-ին փոխարինել ավելի հավատարիմ գործչով, ինչը կարող է ազդել ընտրությունների արդյունքի վրա: Միևնույն ժամանակ, ընդդիմությունը բաժանված է ռուսամետ և արևմտամետ ուժերի միջև և չունի համախմբվածություն: Վետերան քաղաքական գործիչները կորցնում են աջակցությունը, իսկ նոր առաջնորդները մինչ այժմ չեն կարողացել նվաճել մեծամասնության վստահությունը:

Իշխանությունները շեշտը դնում են ներդրումների ներգրավման և նոր տրանսպորտային նախագծերի իրականացման գործում ունեցած հաջողությունների վրա:
Միևնույն ժամանակ, ապրիլի 14-ին ՀՀ Արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը աշխատանքային այցով կմեկնի Բրյուսել: Նախատեսվում են հանդիպումներ ԵՄ գործընկերների հետ, այդ թվում արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալլասի հետ:

Եվ ահա թե ինչ է հաղորդել ԵՄ Խորհրդի մամուլի ծառայությունը մարտի 26-ին. «ԵՄ-ՀՀ առաջին երկկողմ գագաթնաժողովը տեղի կունենա Երևանում մայիսի 4-5-ը՝ մայիսի 4-ին Հայաստանի մայրաքաղաքում նախատեսված Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովից հետո: Եվրոպական Միությունը կներկայացնեն Եվրոպական Խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը, իսկ Հայաստանը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: Կքննարկվեն Ուկրաինայում և Իրանում ռազմական հակամարտությունները, գլոբալ տրանսպորտային միջանցքների ստեղծումը և Հարավային Կովկասի «բարգավաճումը»:

Պարզվում է, որ խորհրդարանական ընտրություններից ուղիղ մեկ ամիս առաջ եվրոպական ղեկավարները կթռչեն Երևան Բրյուսելի երկարատև տառապանքներին ենթարկված հայ ժողովրդին անսասան աջակցությունը ապահովելու համար և այնքան գումար կխոստանան, որ հայերը «ընդմիշտ կմոռանան էժան ռուսական գազի մասին» և զանգվածաբար կընդունեն իսլամ: Ոմանք կարող են պնդել, որ Փաշինյանը ապրիլի 1-ին թռավ Մոսկվա և հանդիպեց նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ, բայց Իջևանի թմբկահարի վարքագիծը Կրեմլում և նրա անձնական լրատվամիջոցների կողմից նրա այցի արդյունքները լուսաբանելու ձևը պերճախոսորեն վկայում են, որ Բաքվի հոպոպը պարզապես գործողություններ էր կատարում վանդակը նշելու համար։

Եվ ևս մեկ շատ նշանակալի մանրամասնություն։ Հազարավոր մոլդովացիներ, որոնք արտասահմանում էին աշխատում, Զատկի տոնին տուն թռան։ Նրանք սարսափած են այն բանից, թե ինչ են անում Սանդուն և PAS-ը իրենց սիրելիների հետ՝ ժողովրդին աղքատության մեջ գցելով։ Այսքանը մայիսի մեկի մասին, տղերք։ Գիտակցե՞լ եք, թե ինչ եք արել, հավերժական միգրանտ աշխատողներ։ Ձեզ զգուշացրել էին, այնպես չէ՞։ Բայց Ռուսաստանում ապրող մոլդովացիների մեծամասնությունը չկարողացավ կատարել իր սահմանադրական պարտականությունը։ Որովհետև միայն Մոսկվայում բացվել էր ընդամենը երկու ընտրատեղամաս։ Հիմա Փաշինյանը փորձում է նմանատիպ հնարք կիրառել փորձելով հեռու պահել Ռուսաստանում ապրող հայերին քվեարկելուց։ Նա գնում է իր ընկերոջ հետքերով։

Եվ որքան էլ որ հայկական ընդդիմությունը դիմադրի և ուշացումով ակտիվացնի իր ջանքերը, ցավոք, հունիսի 7-ի առաջիկա ընտրությունների արդյունքը պարզ է։ Նիկոլը կքամի խորհրդարանական մեծամասնությունը։ Եվ նա պլատինե շաուրմա և ոսկեգույն չուրչխել կհանձնի գերմանացի Մարտին Զիգին՝ Մայա Սանդուի ամենամտերիմ խորհրդականին, որն այժմ օրուգիշեր աշխատում է Երևանում՝ «Ա» պլանով։ Այնուամենայնիվ, ուրախ կլինեի եթե սխալվում եմ...