«Ուրվագծվել են ԱՄՆ-ի առաջնահերթությունները Հայաստանում. ռեսուրսների պաշարներ և Իրանի նկատմամբ հյուսիսից վերահսկողություն»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 22 Ապրիլ, 2026 10:35

Վերջերս ՏԱՍՍ լրատվական գործակալությանը տված մանրամասն հարցազրույցում Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը, ի թիվս այլ բաների, մանրամասն նկարագրել է Արաքս գետի հյուսիսային ափով՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզով երթուղին, գրում է fondsk.ru–ն: «Բաքվի տեսանկյունից Զանգեզուրի միջանցքը կարևոր է երկրի երկու մասերի միջև կապը վերականգնելու, Թուրքիայի հետ ուղիղ կապ բացելու և Ադրբեջանը որպես եվրասիական տրանսպորտային և լոգիստիկ խաչմերուկ զարգացնելու համար:

Վաշինգտոնի համար «Թրամփի ճանապարհը» միջազգային տրանսպորտային միջանցք է, որը ապահովում է կարևորագույն հանքանյութերի արտահանումը Կենտրոնական Ասիայից դեպի Միացյալ Նահանգներ, ինչպես նաև կարևոր է Իրանի հյուսիսային սահմանի նկատմամբ վերահսկողությունը: Մոսկվայի համար Մեղրիով անցնող երթուղին հնարավորություն է բարելավելու տրանսպորտային կապերը ԵԱՏՄ անդամ մեկ այլ պետության՝ Հայաստանի հետ և ընդլայնելու Իրանի և Թուրքիայի շուկաներ մուտքը: Թեհրանի համար դա մրցակցային երթուղի է և սպառնալիք Միացյալ Նահանգների կողմից: Անկարայի համար դա ամենահարմար մուտքն է դեպի Ադրբեջան և Կենտրոնական Ասիայի երկրներ: Երևանի համար Մեղրիի հատվածը հնարավորություն է ապաշրջափակելու երկիրը, գիտակցելու իր աշխարհագրական դիրքի առավելությունները և լրացուցիչ խթան հաղորդելու տնտեսական զարգացմանը: Մեր և Հայաստանի շահերը այդ հարցում համընկնում են»,–ասել է նա: Միևնույն ժամանակ, մասնագետ միջազգայնագետները հասկանում են, որ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում օտարերկրացիների ժամանումը կխախտի այնտեղ առկա անվտանգության հավասարակշռությունը: ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև պատերազմը ցույց է տալիս, թե որքան արագ են տարածաշրջանի բոլոր երկրները, որոնք երբեք չէին պատկերացնում, որ կարող են տուժել, ներքաշվում այդ իրադարձությունների մեջ:

Նախիջևանի վրա անօդաչու թռչող սարքերի հարվածները անմիջապես ազդեցին միջազգային Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքի վրա և վստահություն չներշնչեցին Մեղրիի հատվածի վերականգնման մեջ ներդրումներ կատարել ցանկացող ներդրողների շրջանում: Իրականում, Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը դադարեցնելու որոշման պատճառով, Հայաստանը ձեռք է բերել նոր, շատ լուրջ սպառնալիքներ, որոնց նախկինում չէր բախվել:

Երևանում էլ ԱՄՆ փոխդեսպան Էնդրյու Ջոնսոնն է ընդգծել ԱՄՆ–ի գաղութային հետաքրքրությունը Հայաստանի բնական պաշարների նկատմամբ և մանրամասն ուրվագծել է Սպիտակ տան քաղաքականության էությունը. «ԱՄՆ-ը և Հայաստանը ակտիվորեն քննարկում և ընդլայնում են համագործակցությունը հանքարդյունաբերության և երկրաբանական հետախուզության ոլորտում: Մեր ընդհանուր նպատակն է ստեղծել պատասխանատու ներդրումներ գրավող արդյունաբերություն: Ամերիկյան ընկերությունները բերում են առաջադեմ տեխնոլոգիաներ, բարձր չափանիշներ և թափանցիկության ու հաշվետվողականության»,– ասել է նա: Հետևաբար զարմանալի չէ, շարունակել է դեսպանը, որ Միացյալ Նահանգները Հայաստանի երկրաբանական և հանքարդյունաբերական ներուժը դիտարկում է որպես ռազմավարական ակտիվ:

Հասանելի տեղեկատվության համաձայն 2025 թվականի նոյեմբերի կեսերին, Երևանում, ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ալիսոն Հուքերը քննարկել է Հարավային Հայաստանի հանքավայրերի (երկարաժամկետ կոնցեսիայի առաջարկով) զարգացման տարբերակները ԱՄՆ ֆինանսական և տեխնիկական օգնությամբ: Չնայած հանրապետության փոքր տարածքին, Հայկական ԽՍՀ-ն զբաղեցնում էր առաջատար դիրքերից մեկը Խորհրդային Միությունում հազվագյուտ հողային հանքավայրերի և դրանց հետ կապված հումքի ապացուցված պաշարների առումով: Խորհրդային տարիներին ուրանի պաշարներ են հայտնաբերվել Սյունիքում և մի շարք այլ վայրերում, բայց մի շարք հանգամանքների պատճառով դրա արդյունահանում երբեք տեղի չի ունեցել: Երկրաբանական ծառայության մեծ հետաքրքրությունից բացի, ուրանի հնարավոր պաշարների թեման, հնարավոր է, քննարկվել են փոխնախագահ Ջ.Դ. Վենսի Հայաստան փետրվարյան այցի ժամանակ։

Հնարավոր է, որ ամերիկացի գործընկերները հետաքրքրություն են հայտնել Լիճքվազ-Թեյի և Տերտերասարի համալիր հանքավայրերի նկատմամբ։ Առաջինը գտնվում է ապագա Թրամփի մայրուղու աշխարհագրական կենտրոնից՝ Մեղրի քաղաքից 10-12 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Տերտերասարի հանքավայրը նույնպես գտնվում է մոտակայքում, որը, ինչպես խորհրդային երկրաբանները որոշել են 1980-ականների վերջին, Լիճքվազ-Թեյի հանքավայրի ուղղակի շարունակությունն է և շատ նման է երկրաբանական և հանքային կառուցվածքով։ Այնտեղ գործող հանքարտադրության և առկա հանքաքարերի ծավալների մասին տվյալները կցկտուր են: Այնուամենայնիվ, որոշ գիտակ վերլուծաբաններ չեն բացառում, որ այդ շատ «կցկտուր» տվյալները կարող էին համաձայնեցված լինել ԱՄՆ երկրաբանական ծառայության հետ: Բացի վերոնշյալ հանքավայրերից, միջնաժամկետ հեռանկարում չի կարելի բացառել Մեղրասարի ոսկու հանքաքարի, Ոսկեձորի, Մարջանի և Ազատեկի ոսկի-բազմամետաղական հանքավայրերի, Գլաձորի բազմամետաղական հանքավայրի, Կապանի և Վայքի պղնձի հանքավայրերի, ինչպես նաև Հրազդանի և Աբովյանի երկաթի հանքավայրերի արդյունաբերական զարգացումը:

Նշենք, որ մոտ երկու տասնամյակ շարունակ Հայաստանում չեն իրականացվել համակարգված երկրաբանական հետազոտություններ, հետախուզական կամ հետախուզական–գնահատման աշխատանքներ

Նախկինում ենթադրվում էր, որ «Թրամփ» երթուղին կարող է մատակարարվել, ի թիվս այլ բաների, նաև Հայաստանի ամենամեծ հարկ վճարողի՝ Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի մատակարարումներով, սակայն աշխարհաքաղաքական մրցակցության սրումը, ԱՄՆ-Իսրայել ագրեսիան Իրանի դեմ և ռուս-հայկական հարաբերություններում բացասական միտումները կասկածի տակ են դնում նախկինում լայնորեն հրապարակված այդ միջսահմանային տրանսպորտային նախագծի իրականացումը: