«Մանևրելով Փաշինյանը հայտնվել է Ռուսաստանի և ԵՄ-ի միջև սայթաքուն լանջին»

Հայաստանը կանգնած է դժվարին տնտեսական և քաղաքական դիլեմայի առաջ։ Երկիրը չի ցանկանում հրաժարվել Ռուսաստանի հետ իր շահավետ գործընկերությունից, բայց ձգտում է ստանալ արտոնություններ Արևմուտքից։ Ինչպես զրույցի ժամանակ ura.news-ին բացատրել են փորձագետները, Մոսկվայի և Երևանի միջև հարաբերություններն արդեն իսկ լարված են, և առաջիկա իրադարձությունները կարող են հանգեցնել Ուկրաինայում տեղի ունեցած իրադարձություններին նմանատիպ իրավիճակի։

Ըստ RUDN համալսարանի ռազմավարական հետազոտությունների և կանխատեսումների ինստիտուտի փոխտնօրեն Եվգենի Սեմիբրատովի ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը արևմտամետ դիրքորոշում է որդեգրել։ ԽՍՀՄ փլուզումից ի վեր Արևմտյան ազդեցությունը Երևանի իշխող շրջանակներում երբեք այնքան ուժեղ չի եղել, որքան հիմա է, հավելել է նա։ «Հայաստանում կան երկու տրամագծորեն հակադիր շարժումներ։ Պատմության և տնտեսագիտության տրամաբանությունը թելադրում է, որ Հայաստանը պետք է լինի Ռուսաստանի հետ, բայց դա հակասում է Երևանի որոշակի քաղաքական խմբերի շահերին։ Փաշինյանի գլխավորած ղեկավարությունը դանդաղ և աստիճանաբար շարժվում է դեպի Հայաստանի Ռուսաստանից պատմականորեն անջատվելու նպատակին», - բացատրել է քաղաքագետը։ Եվ դա այն դեպքում, որ Հայաստանի տնտեսությունը կողմնորոշված է Ռուսաստանի հետ համագործակցությանը, այդ թվում Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) համագործակցությանը: Մոսկվան Հայաստանի անվտանգության հիմնական երաշխավորն է,  Շիրակում տեղակայված է ռուսական ռազմաբազա, ուստի Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) շրջանակներում համագործակցությունը նույնպես տրամաբանական է, շարունակել է ura.news-ի զրուցակիցը: Չնայած դրան, Երևանը սառեցրել է իր մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին: Հայաստանի ապագան ԵԱՏՄ-ում նույնպես խնդրահարույց է Եվրամիությանը միանալու զուգահեռ ձգտման պատճառով։

Հայաստան-ԵՄ առաջին գագաթնաժողովը տեղի կունենա Երևանում մայիսի 4-5-ին: Մասնակցելու են եվրոպացի ականավոր պաշտոնյաներ, այդ թվում Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան: Միջոցառումը «արտացոլում է վերջին տարիներին երկկողմ գործընկերության աննախադեպ դինամիկան», նշում է հայկական կողմը: Բացի դա 2025 թվականի ապրիլի 4-ին նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը ստորագրել էր խորհրդարանի կողմից հաստատված «ՀՀ-ի Եվրոպական միությանը միանալու գործընթացի մեկնարկի մասին» օրենքը: Միևնույն ժամանակ, Երևանը պնդում է, որ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները երբեք կասկածի տակ չեն եղել և երբեք չեն լինի: Փաշինյանը այդ մասին հայտարարել է ապրիլի 1-ին Կրեմլում Ռուսաստանի ղեկավար Վլադիմիր Պուտինի հետ հանդիպման ժամանակ։ Նա համաձայնել է Պուտինի հետ, որ Հայաստանի անդամակցությունը ԵՄ-ին և ԵԱՏՄ-ին անհամատեղելի է, բայց նշել է, որ առայժմ հնարավոր է համատեղել այդ երկու օրակարգերը, իսկ երբ ժամանակը գա տնտեսական բլոկներին մասնակցելու վերաբերյալ վերջնական որոշում կայացնելու, ընդգծել է Փաշինյանը, հայ ժողովուրդը կկայացնի այդ որոշումը։

Երևանի և Մոսկվայի միջև իրավիճակն արդեն իսկ վատթարացել են, նշել է Սեմիբրատովը։ ԵՄ-ի ուղղությամբ ցանկացած հետագա քայլ Ռուսաստանի կողմից կընկալվի չափազանց բացասաբար։ Կարելի է ենթադրել, որ Կրեմլում վերջերս կայացած բանակցությունների ժամանակ Փաշինյանին հասկացրել են, որ երկու աթոռի վրա նստելն այլևս հնարավոր չի լինի, հավելել է ura.news-ի զրուցակիցը։ «Եթե Հայաստանը նույնիսկ ստորագրի Եվրոպական ասոցացման համաձայնագիրը, ապա, զուգահեռներ անցկացնելով 2013-2014 թվականների ուկրաինական Մայդանի հետ, նրա անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին կդառնա անիմաստ։ ԱՊՀ-ի շրջանակներում գոյություն ունեցող ազատ առևտրի գոտին նույնպես չպետք է տարածվի Հայաստանի վրա, քանի որ հակառակ դեպքում այն կդառնա եվրոպական ապրանքների կենտրոն, որոնք կհեղեղեն ԵԱՏՄ երկրների շուկաները վնասելով ներքին արտադրողներին։ Նման իրավիճակը քննարկվել է նաև Ուկրաինայի հետ 2013 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբերին», - հայտարարել է Սեմիբրատովը։

Բայց ինչու՞ է Փաշինյանը խաղադրույք կատարել Արևմուտքի վրա: Հայաստանը չի երկմտում ԵՄ-ի և ԵԱՏՄ-ի միջև. անցյալում աշխարհաքաղաքական ընտրությունը կատարվել էր ԵԱՏՄ-ի օգտին, բայց հիմա միտում կա դեպի Արևմուտք, նշել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի (ԻՄԵՄՕ) հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի Կենտրոնական Ասիայի բաժնի ղեկավար Ստանիսլավ Պրիչինը։ Նրա կարծիքով, Փաշինյանի հարաբերությունները Արևմուտքի հետ քաղաքականապես բավականին լավ են. նա հանդիպում է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և եվրոպացի առաջնորդների հետ, գործերը լավ են ընթանում։ Բայց տնտեսապես Արևմուտքի հետ Հայաստանի կապերը «ոչ մի տեղ տանող ճանապարհ» են, քանի որ առևտրային գործընկերությունները, ներդրումները և շուկաները կապված են Ռուսաստանի հետ, նշել է ura.news-ի զրուցակիցը։ «Փաշինյանը Արևմուտքի հետ կապված տեսնում է միայն քաղաքական շահեր և տնտեսական հեռանկարներ, - նշել է փորձագետը,– Հայաստանը երբեք չի միանա ԵՄ-ին, բայց Փաշինյանը ակտիվորեն վաճառում է այդ երազանքն ու հեքիաթը որպես նախընտրական հարթակ։ Ըստ երևույթին, նա կարծում է, որ չի կարող իր ներքին քաղաքական հարթակը կառուցել Ռուսաստանի հետ նորմալ հարաբերությունների վրա, ուստի խաղում է արևմտամետ խաղեր փորձելով համոզել հանրությանը Հայաստանի պայծառ եվրոպական ապագայի մեջ»։