«Բաքվի և Երևանի միջև հարաբերությունները վերածվում են համագործակցության»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 23 Հունվար, 2026 10:12

Առաջին ադրբեջանական ընտանիքները հունվարի 21-ին վերադարձել են Խանքենդի (նախկինում ինքնահռչակված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտ): Այդ ֆոնին Դավոսում Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունները վստահեցրել են միջազգային հանրությանը իրենց վճռականության մեջ թաղել «պատերազմի կացին»–ը և համատեղ սկսել Հարավային Կովկասի զարգացումը: Դիտորդները ցանկանում են հավատալ նրանց, բայց զգուշացնում են, որ լիարժեք բարիդրացիական հարաբերությունները դեռ շատ են հեռու, գրում է ng.ru–ն:

Դավոսի ֆորումում Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներ Վահագն Խաչատուրյանը և Իլհամ Ալիևը մասնակցել են «Եվրասիայի տնտեսական ինքնության սահմանումը» թեմայով պանելային քննարկմանը: Նրանք քննարկել են Հարավային Կովկասում և Կենտրոնական Ասիայում ուժերի փոփոխվող հավասարակշռությունը՝ Արևելք-Արևմուտք շահերի համատեքստում, հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը և «Թրամփի ճանապարհը»:

«Այսօր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունները արդեն վերածվում են համագործակցության։ Մենք վերացրել ենք Հայաստան բեռնափոխադրումների բոլոր սահմանափակումները։ Ավելին, մենք սկսել ենք Հայաստանին մատակարարել կարևորագույն ապրանքներ, հիմնականում նավթամթերք, որոնցից այդ երկիրը մեծապես է կախված։ Եվ դա փոխշահավետ իրավիճակ է։ Հետևաբար, ես կարծում եմ, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի համատեղ ջանքերի շնորհիվ, այդ թվում քաղաքացիական հասարակության, մենք կհասնենք Կովկասում ոչ միայն կարճաժամկետ, այլ նաև երկարատև խաղաղության։ Դա մեր նպատակն է», - ասել է Ալիևը Euronews-ին տված հարցազրույցում։

Ֆորումի նախօրեին հայտարարվել էր, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ալիևը կպարգևատրվեն Զայեդի խաղաղության մրցանակով հայ-ադրբեջանական հակամարտությանը վերջ դնելու իրենց ջանքերի համար։ «Փաշինյանին մրցանակը շնորհվել է ի նշան Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղություն հաստատելու շարունակական ջանքերի։ Նույն մրցանակը շնորհվել է նաև Իլհամ Ալիևին, ինչը ևս մեկ անգամ ընդգծում է համատեղ աշխատելու անհրաժեշտությունը», - հայտարարել է Հայաստանի ղեկավարի մամուլի խոսնակ Նազելի Բաղդասարյանը։

Ավելին, Հայաստանի և ԱՄՆ իշխանությունները համաձայնության են եկել «Թրամփի ճանապարհի» իրականացման շուրջ, որի շինարարությունը կսկսվի 2026 թվականի երկրորդ կեսից: Դավոս այցից առաջ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովը զանգահարել էր իր ամերիկացի գործընկեր Մարկո Ռուբիոյին բանակցությունների մանրամասները պարզաբանելու և Երևանի հետ հակամարտության խաղաղ կարգավորման սկզբունքներին Բաքվի հավատարմության մեջ Վաշինգտոնին վստահեցնելու համար: ՀՀ արտաքին հետախուզության ծառայությունն էլ ընդհանուր առմամբ համաձայն է Բայրամովի հավաստիացումների հետ: Հունվարի 20-ին հրապարակված իր տարեկան զեկույցում նա նշել է, որ Վաշինգտոնում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների շնորհիվ Ադրբեջանի հետ ռազմական սրացումը «գրեթե անհնար է»: Հետախուզության պաշտոնյաները կանխատեսել են, որ մինչև 2026 թվականը կողմերը, հավանաբար, առաջընթաց կգրանցեն սահմանների սահմանազատման և սահմանագծման, առևտրատնտեսական նախաձեռնությունների իրականացման, երկու հասարակությունների միջև երկխոսության, մարդասիրական նախագծերի և այլնի հարցերում: Այնուամենայնիվ, ծառայությունն ընդունել է նաև այն, որ որոշակի ռիսկեր դեռևս մնում են: Մասնավորապես, դրանք կապված են Ադրբեջանի կողմից այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի և «արևմտյան ադրբեջանցիների վերադարձի» վերաբերյալ վտանգավոր հայտարարությունների հետ, որոնք կասկածի տակ են դնում Հայաստանի ինքնիշխանությունը։

Միևնույն ժամանակ, Fitch միջազգային վարկանիշային գործակալությունը նշել է, որ Երևանի և Բաքվի միջև հարաբերությունների բարելավումը դրականորեն է ազդել Հարավային Կովկասի տնտեսական աճի վրա, սակայն առաջընթացը կարող է կասեցվել, եթե կողմերը չկարողանան ստորագրել խաղաղության պայմանագիր։ Անկախ դրանից, գործակալությունը հաստատել է Հայաստանի երկարաժամկետ վարկանիշը «BB-» մակարդակում փոխելով հեռանկարը «կայունից» «դրականի»։ Վերլուծաբանները կանխատեսել են, որ 2026 և 2027 թվականներին Հայաաստանի ՀՆԱ-ն կաճի 5%-ով, Ադրբեջանի տնտեսությունը, կանխատեսումների համաձայն, կաճի 1.7–1.8%–ով։

Այնուամենայնիվ, Կովկասի ինստիտուտի գիտաշխատող Հրանտ Միքայելյանը վստահ է, որ դրական լուրերի հեղեղը ընդամենը ստեղծում է հակամարտության կարգավորման առաջընթացի տպավորություն։ «Նախ, Հայաստանի տնտեսությունը լավ աճ է ցույց տալիս, բայց դա տեղի է ունենում փակ սահմանների պայմաններում։ Երկրի շահույթը հիմնականում ստեղծվում է ծառայությունների ոլորտից և Վրաստանի միջոցով Ռուսաստան ապրանքների արտահանումից։ Խաղաղության ոչ մի սպասում չի կարող ազդել Հայաստանի ՀՆԱ-ի վրա, քանի որ նրա ֆոնդային շուկան գործնականում զարգացած չէ։ Երկրորդ, Երևանն ու Բաքուն ցանկանում են համոզել մյուսներին բանակցություններում առաջընթացի մեջ, բայց որևէ առաջընթաց տեսանելի չէ։ Խորհրդարանական ընտրություններից առաջ Փաշինյանը ցանկանում է իրեն ներկայացնել որպես խաղաղարար, ով կբարելավի դիվանագիտական հարաբերությունները Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ և կբացի տրանսպորտային հաղորդակցությունները։ Սակայն շատ են խոսքերը, և գրեթե չկա ոչ մի արդյունք, բացառությամբ հացահատիկի և վառելիքի խորհրդանշական մատակարարումների։ Ալիևը ցանկանում է վերացնել Ադրբեջանի վրա ԱՄՆ-ից ուղղակի օգնություն ստանալու արգելքը, որը սահմանվել էր դեռ 1992 թվականին ղարաբաղյան պատերազմի պատճառով։ Հետևաբար, նա ամեն ինչ անում է բոլորին համոզելու համար, որ խաղաղությունը եկել է, բայց միևնույն ժամանակ չի շտապում բացել հաղորդակցությունները և ստորագրել խաղաղության պայմանագիրը, քանի որ կարծում է, որ դեռևս առավելագույն օգուտ չի քաղել ստեղծված իրավիճակից», - կարծիք է հայտնել Միքայելյանը։ Իսկ ինչ վերաբերում է հակամարտության սրման ռիսկին, ըստ փորձագետի, այն մնում է։