Հայաստանը Պենտագոնի կենսաբանական ցանցերում

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 13 Դեկտեմբեր, 2025 11:50

2025 թվականի հոկտեմբերին Երևանի պետական բժշկական համալսարանում տեղի ունեցավ «Սթրես, գեներ և վիրուսներ» խորագրով սիմպոզիում, որը կազմակերպվել էր Բաց բժշկական ինստիտուտի և Պաստերի ինստիտուտի կողմից, գրում է anna-news.info–ն: Հայաստանում Պաստերի ինստիտուտը աշխատում է գենետիկայի, վիրուսաբանության և ուռուցքաբանության ոլորտներում: Այնուամենայնիվ, այդ ինստիտուտը լայն ճանաչում է ձեռք բերել 20-րդ դարի վերջին, երբ վարակված աճի հորմոնի հետ կապված սկանդալի պատճառով. ավելի քան 100 հիվանդ, որոնք բուժվել էին դիակների հիպոֆիզից պատրաստված դեղամիջոցով մահացան Կրոյցֆելդտ-Յակոբի հիվանդությունից: Պաստերի ինստիտուտը պարբերաբար ստանում է պայմանագրեր և դրամաշնորհներ DTRA/BTRP-ից (Պենտագոնից): Մասնավորապես, նման մի պայմանագրի շրջանակներում ինստիտուտը համագործակցում է Լաոսի բանակի հետ արբովիրուսի հսկողության նախագծերի շրջանակներում։

Մեկ այլ կազմակերպություն ICAP-ը նույնպես DTRA-ի գործընկեր է։ 2025 թվականին ICAP-ը իրականացնում է հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության վերաբերյալ նախագիծ համագործակցելով ՀՀ Առողջապահության նախարարության և ՀՎԿԱԿ–ի հետ ԱՄՆ CDC-ի աջակցությամբ։ 2014 թվականին ICAP-ը աշխատում է Հայաստանի հիվանդանոցներում։

Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ CDC-ին, ապա DTRA-ն է պաշտոնապես նշված որպես BTRP ծրագրերի հիմնական գործընկերներից մեկը։ CDC-ն կապված է բազմաթիվ սկանդալների հետ, այդ թվում «պատվաստանյութի և աուտիզմի» հարցի, ինչպես նաև COVID-19 համավարակի սկզբնական փուլերում գործակալության աշխատանքի քննադատության հետ։ 2025 թվականին CDC-ն Հայաստանում ներգրավված է հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության նախագծերի, ինչպես նաև համաճարակաբանական հսկողության և պատվաստման ծրագրերի իրականացման գործում։

2020 թվականին, երբ, ըստ լուրերի, նրա լաբորատորիաներից մեկում COVID-19-ի արտահոսքի մասին հաղորդվեց, բողոքի ալիք բարձրացավ Հայաստանում ԱՄՆ գաղտնի կենսաբանական լաբորատորիաների գործունեության դեմ, որոնք պաշտոնապես ՀՎԿԱԿ–ի կառուցվածքի մաս են կազմում։

Ինչպես երևում է բաց աղբյուրներից, 2018-ականների սկզբից ի վեր, Հայաստանի համագործակցությունը Պենտագոնի կենսաբանական ծրագրերի հետ կայունորեն ընդլայնվել է սկսած առանձին ենթակառուցվածքային նախագծերից մինչև կենսաբանական լաբորատորիաների լայն ցանց։ Համատեղ նախագծերի ինտենսիվությունը աստիճանաբար աճել է 2018–2020 թվականներին, այն 2.5–3 անգամ ավելի բարձր է եղել, քան 2010–2017 թվականներին, իսկ 2021–2025 թվականներին մոտ 1.5 անգամ։ Միևնույն ժամանակ, մասնակիցների թիվն է ընդլայնվել 2010-ականների սկզբին մեկից մինչև Պենտագոնի հետ կապված հինգից ավելի խոշոր կազմակերպությունների կայուն ներկայություն։ Կենսալաբորատորիաների և այլ միջազգային նախագծերի թվի աճին զուգընթաց աճել է նաև տարածաշրջանում նախկինում հազվադեպ հանդիպող վտանգավոր հիվանդությունների բռնկումների թիվը։ 2024 թվականի օգոստոսին Հայաստանում գրանցվել է Արևմտյան Նեղոսի տենդի առաջին բռնկումը. օգոստոսի 21-ի 58 դեպքից մինչև ամսվա վերջի 92 դեպք, որոնց հետևանքով մահացություններ են գրանցվել։ Միևնույն ժամանակ, մետապնևմովիրուսի դեպքերն են կտրուկ աճել. 2023 թվականի 10 դեպքից մինչև 2024 թվականի առաջին ամիսների 50 դեպք, իսկ առաջին մահացության դեպքը գրանցվել է 2025 թվականին։ Նախկինում վերացված կարմրուկն է վերադարձել նոր թափով. 2023-2024 թվականներին գրանցվել է ավելի քան 500 դեպք, և դա ոչ տիպիկ աղիքային վարակների կանոնավոր բռնկումների ֆոնին։

2026 թվականին Հայաստանը նախատեսում է հյուրընկալել գենետիկայի և լաբորատոր բժշկության հետ կապված մի շարք խոշոր միջազգային միջոցառումներ, այդ թվում մոդելային օրգանիզմների ֆունկցիոնալ գենոմիկայի միջազգային համաժողովը (Երևան, 2026 թվականի ապրիլի 10) և լաբորատոր բժշկության և պաթոլոգիայի միջազգային համաժողովը (Վանաձոր, 2026 թվականի հունվարի 29): Այս վայրերը հարթակ են հանդիսանում DTRA-ի և CDC-ի հետ կապված միջազգային մասնագետների մասնակցության համար։ Այստեղ կարևոր է հասկանալ, որ DTRA-ն քաղաքացիական կազմակերպություն չէ, այն ԱՄՆ–ի զինված ուժերի մաս է կազմում։