«Փաշինյանը պատմել է Չորրորդ Հանրապետություն ստեղծելու ծրագրերի մասին»

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 26 Նոյեմբեր, 2025 10:26

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո երկիրը պետք է անցկացնի սահմանադրական փոփոխությունների վերաբերյալ հանրաքվե, գրում է ng.ru–ն։ «Քաղաքական մեծամասնության դիրքորոշումը, որն արդեն վստահության քվե կստանա ժողովրդից ընտրություններից հետո, որոշիչ կլինի Սահմանադրության վերջնական նախագծի ձևավորման գործում», - ընդգծել է Փաշինյանը։ Նա նաև նշել է, որ նոր Սահմանադրությունը պետք է ամրապնդի Հայաստանի իշխանությունների լեգիտիմությունը։ Ի թիվս այլ բաների, այն կվերացնի հանրապետության բնակիչների շրջանում հաստատված կարգից օտարվածության զգացումը։ «Նոր Սահմանադրությունը պետք է լուծի մեկ այլ, այսպես ասած, ինժեներական խնդիր։ Սահմանադրությունը պետք է ապահովի պետության երկարաժամկետ զարգացման համար անհրաժեշտ «աերոդինամիկան»՝ հարաբերական իմաստով ասած։ Աերոդինամիկան կարող է տուժել, եթե չկա հստակ և միասնական պատկերացում այն մասին, թե ի՞նչ ենք ուզում կառուցել՝ մեքենա, ինքնաթիռ, թե՞ տիեզերանավ», - ասել է Փաշինյանը։

Վարչապետը նաև նշել է, որ որոշ երկրներ նախկինում հրաժարվել էին զենք վաճառել Հայաստանին, քանի որ կարծում էին, որ այն կօգտագործվի երկրի տարածքից դուրս: Սակայն այժմ, երբ խոսքը վերաբերում է միայն հանրապետության միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների պաշտպանությանը, այլ ոչ թե Լեռնային Ղարաբաղին, այդ խնդիրը այլևս գոյություն չունի։ «Մենք այլևս նման սահմանափակումներ չունենք, և դրա պատճառն այն է, որ մեր բոլոր արտաքին հարաբերությունները հիմնում ենք 1991 թվականի Ալմա-Աթայի հռչակագրի, Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածքը պաշտպանելու օրինական նպատակի վրա... Լեգիտիմությունը, ուզում եմ ևս մեկ անգամ ընդգծել, չի երաշխավորում անվտանգություն, այլ, առաջին հերթին, ապահովում է անվտանգության ավելի բարձր մակարդակ և խոցելիության ավելի ցածր մակարդակ՝ բացելով բազմաթիվ ժամանակակից անվտանգության միջոցների և տեխնոլոգիաների հասանելիություն», - հայտարարել է Փաշինյանը։

Հիշեցնենք, որ Փաշինյանը Սահմանադրությունը փոփոխելու անհրաժեշտության մասին խոսել էր դեռևս 2018 թվականին, երբ առաջին անգամ իշխանության եկավ, սակայն հետագայում այդ հարցը մղվեց երկրորդ պլան: Հարցը կրկին բարձրացվեց Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո, երբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պահանջեց փոփոխություններ կատարել երկրի Հիմնական օրենքում, որը, նրա կարծիքով, պարունակում էր Բաքվի նկատմամբ տարածքային պահանջներ։ Հարցը Սահմանադրության նախաբանին է, որը հղում ունի Անկախության հռչակագրին: Այդ փաստաթղթում նշվում է, որ Հայաստանը և Լեռնային Ղարաբաղը պետք է միավորվեն: Հռչակագիրը չի կարող փոփոխվել, ուստի Ադրբեջանի իշխանությունները նշում են, որ այն գոնե չհիշատակվի Սահմանադրությունում: Մասնավորապես, դա պարտադիր պայման է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև արդեն նախաստորագրված խաղաղության պայմանագիրը ստորագրելու համար։

Սակայն, ըստ քաղաքական վերլուծաբան Տիգրան Քոչարյանի, Փաշինյանի ծրագրերը չեն սահմանափակվում միայն Ադրբեջանի պահանջներով։ «Իհարկե, Փաշինյանի Սահմանադրությունը փոխելու ցանկությունը հիմնականում պայմանավորված է Ալիևի պահանջներով, բայց կան նաև այլ պատճառներ։ Մասնավորապես, նա հակասության մեջ է եկեղեցու հետ, ուստի, ամենայն հավանականությամբ, կցանկանա Հիմնական օրենքից հանել Հայ Առաքելական եկեղեցու բացառիկ դերի մասին դրույթը։ Նա նաև ցանկանում է շարունակել մերձեցումը Եվրամիության հետ, որը պնդում է սեռական փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության վրա։ Դա նշանակում է, որ եվրոպացի բյուրոկրատներին հաճոյանալու համար Հայաստանի Սահմանադրությունը կարող է ներառել կետ, որով կնշվի, որ ամուսնությունը երկու մարդկանց միություն է, այլ ոչ թե տղամարդու և կնոջ։ Այն կարող է նաև ներառել կետ, որ զարգացման եվրոպական ուղուն այլընտրանք չկա։ Սրանք երկրում ընդունելի թեմաները չեն, ուստի Փաշինյանը դրանք չի ներկայացնի խորհրդարանական ընտրություններին։ Բայց եթե հաղթի, ապա կհայտարարի, որ ընտրողները իրեն վստահության մանդատ են տվել, որը նա այն օգտագործի այնպես, ինչպես հարմար է համարում», - ասել է Քոչարյանը ng.ru-ի հետ զրույցում։ Միևնույն ժամանակ, փորձագետը վստահ է, որ Սահմանադրությունն իսկապես փոփոխությունների կարիք ունի, բայց դրանք ոչ այն են, ինչի մասին խոսում է Փաշինյանը։ Նրա կարծիքով, առնվազն կառավարման ձևը պետք է փոխվի խորհրդարանականից նախագահականի կամ կիսանախագահականի։

Քաղաքագետ Կարեն Իգիթյանն էլ վստահ է, որ Փաշինյանը երբեք չի հրաժարվի խորհրդարանական հանրապետությունից, քանի որ այն թույլ է տալիս նրան կառավարել այնքան ժամանակ, որքան ցանկանում է, մինչդեռ նախագահները սովորաբար պաշտոնավարում են ընդամենը երկու ժամկետով։ «Օրինակ, 2021 թվականին ընտրողների մոտ 26%-ն է քվեարկել Փաշինյանի «ՔՊ»–ի օգտին, բայց դա բավարար էր, որ նա կրկին ղեկավարի կառավարությունը... Եթե ինչ-որ բան փոխվի, դա միայն այն կլինի, ինչը չի համապատասխանում Հայաստանի ապագայի մասին նրա տեսլականին», - ասել է Իգիթյանը ng.ru-ին։

Մինչդեռ քաղաքագետ Միքայել Զոլյանը կարծում է, որ Փաշինյանը ցանկանում է օգտագործել նոր Սահմանադրությունը Չորրորդ Հանրապետությունը գործարկելու համար։ «Հայաստանում շատերը կարծում են, որ գործող Սահմանադրությունը ապօրինի է։ Փաստն այն է, որ երկրում բոլոր սահմանադրական հանրաքվեները անցկացվել են լուրջ խախտումներով և, ըստ էության, կեղծվել են։ Հետևաբար, չպետք է կասկած լինի առաջիկա քվեարկության անհրաժեշտության վերաբերյալ», - ասել է Զոլյանը ng.ru-ին։ Բացի այդ, փորձագետը նշել է, որ Հայաստանի գործող Հիմնական օրենքը պարունակում է բազմաթիվ անբավարար լուծված հարցեր: Դրանք պարզաբանելու փոխարեն, իշխանությունները ցանկանում են ստեղծել նոր Սահմանադրություն, որում կամրագրվեն միայն հիմնական կետերը, իսկ մնացած ամեն ինչ կտեղափոխվի սովորական օրենքների մակարդակ։