Հայաստանը և Միացյալ Նահանգները քննարկում են խորհրդային դարաշրջանի երկաթուղու վերականգնման հարցը

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 8 Նոյեմբեր, 2025 10:25

Զանգեզուրի միջանցքի երկայնքով կառուցվող երկաթուղին կկապի Ադրբեջանը Նախիջևանի անկլավի հետ։ Փաշինյանը հայտարարել է, որ այդ նախագիծը կարող է օգտակար լինել ոչ միայն Ադրբեջանի, այլև Հայաստանի, Ռուսաստանի, Իրանի, Վրաստանի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար, գրում է dzen.ru–ն։

Նա նաև նշել է, որ Ռուսաստանը կարող է օգտվել նաև Ադրբեջանի միջոցով դեպի Հայաստան տանող երկաթուղային կապից, այսպես կոչված «Թրամփի ճանապարհից»։ Ավելին, դա հետաքրքրություն է ներկայացնում Իրանի համար, որը կստանա մուտք դեպի Սև ծով, Վրաստանի՝ իր տարանցիկ հնարավորությունները ընդլայնելու առումով, ինչպես նաև դա կարևոր է Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար։

Խոսքը վերաբերում է Իրանի հետ սահմանի երկայնքով այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքով անցնող երկաթուղուն։ Այդ երկաթուղին գոյություն է ունեցել խորհրդային տարիներին, բայց ապամոնտաժվել է ղարաբաղյան հակամարտության սկսվելուց հետո։ Այժմ Միացյալ Նահանգները հետաքրքրված է դրա վերականգնմամբ։ Այնուամենայնիվ, արդյո՞ք Հայաստանը կշահի այս նախագծի վերսկսումից։ Այդ հարցով ահա թե ինչ է ասում երևանցի լրագրող Սերոբ Օհանյանը. «Ադրբեջանը ողջ գոյության ընթացքում այս պատմությունն է առաջ մղել, որպեսզի այդ միջանցքը գոյություն ունենա։ Եվ հիմա մենք տեսնում ենք, որ այն իրականացվում է։ Այստեղ ամեն ինչ լավ է Ադրբեջանի համար։ Ի՞նչ կտա դա Հայաստանին։ Ես չգիտեմ։ Եթե բոլոր հաղորդակցությունները բացվեն, ապա, իհարկե, Հայաստանը ինչ-որ բան կշահի։ Եթե այդ միջանցքը լինի միայն Ադրբեջանի համար, ապա պարզ է, որ Հայաստանը ոչինչ չի շահի։ Որովհետև սկզբում քննարկումը տարածաշրջանում բոլոր հաղորդակցությունները բացելու մասին էր։ Հնարավոր է նաև Երևանից Նախիջևանով հասնել Հայաստանի ամենահարավային կետ՝ Մեղրի քաղաք։ Հիմա դա բացառվում է։ Քննարկումը միայն այդ միջանցքի մասին է։ Հետևաբար, դեռ վաղ է խոսել այն մասին, թե ինչ կտա դա Հայաստանին։ Պարզ է, որ այդ երթուղին կանցնի Մեղրիի շրջանով՝ Իրանի հետ սահմանի երկայնքով. և՛ երկաթուղային գիծը, և՛ ճանապարհը նույնն են, ինչ այժմ ամբողջությամբ ապամոնտաժվածը։ Ինչպե՞ս է վերահսկվելու այդ ճանապարհը, ո՞վ է վերահսկելու այն, և ինչպե՞ս է իրականացվելու Հայաստանի և Իրանի միջև սահմանային անցումը։ Կան բազմաթիվ հարցեր։ այստեղ, որոնք դեռևս վերջնական պատասխաններ չունեն։ Եթե այս ճանապարհը գործարկվի, ապա հնարավոր կլինի Հայաստանի ցանկացած վայրից Նախիջևանով, Մեղրիով և Ադրբեջանով Ռուսաստան գնալ։ Չնայած, իհարկե, շատ ավելի կարճ կլինի այս երթուղին Ռուսաստանի հետ Աբխազիայի և Վրաստանի միջոցով հաստատելը։ Այդ երթուղին հնարավոր է, բայց որքանո՞վ այն անվտանգ կլինի հայերի, հայկական բեռների և հայ քաղաքացիների համար։ Վախենամ, որ անվտանգության մասին խոսելն իմաստ չունի, քանի որ ադրբեջանական կողմից նման ցանկություն չկա։ Ամերիկացիները առաջ են մղում այս հարցը, քանի որ իրենց սեփական շահն ունեն Հայաստանի հարավում՝ Իրանի հետ սահմանին, դա շատ լուրջ հարց է նրանց համար»։
Ռուսաստանը հետաքրքրված է տրանսպորտային կապերի և բեռնափոխադրումների ընդլայնմամբ։ Հոկտեմբերին Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել է, որ ադրբեջանական կողմը հաստատել է ադրբեջանական երկաթուղիները օգտագործելու հնարավորությունը ռուսական ապրանքների Ադրբեջանից Հայաստան տարանցման համար։ Շինարարության համար ֆինանսավորումն արդեն հատկացվել է։ Ռազմավարական մշակույթի հիմնադրամի քաղաքական դիտորդ և փորձագետ Անդրեյ Արեշևը գրել է. «Տարբեր աղբյուրների համաձայն 145 միլիոն դոլարից մինչև 200 միլիոն դոլար է հատկացվում հայ-ամերիկյան կոնսորցիումին, որը նախատեսված է վերականգնել Մեղրիի շրջանի երկաթուղային հատվածը: Նախագծի համապատասխան արժեքի գնահատականներ բազմիցս են ներկայացվել երկու կողմերի կողմից: Ներկայումս, հայկական աղբյուրների հատվածային տեղեկություններից ելնելով, կարող ենք եզրակացնել, որ միջոցներն արդեն հատկացվել են, և որոշ աշխատանքներ սկսվել են: Սա վերջերս հաստատել է նաև ադրբեջանական կողմը: Ալիևը վերջերս հայտարարել է, որ նախագիծը կարող է շահագործման հանձնվել մինչև 2028 թվականի վերջը: Այդ ժամկետը դեռ շատ հեռու է: Ռուսական կողմը, դատելով ոչ միայն հրապարակային հայտարարություններից, այլ նաև Ալեքսեյ Օվերչուկի այցելությունների աշխարհագրությունից, անկասկած հետաքրքրված է Ադրբեջանի միջոցով Հայաստան տարանցմամբ և տարածաշրջանում այլ միջսահմանային նախագծերի իրականացմամբ: Ինձ թվում է, որ հիմնական խնդիրն այն է, որ դժվար է առևտրային առումով հաշվարկել, թե ի՞նչ կարող է այնտեղ տեղափոխվել և որքանո՞վ է դա իրագործելի: Օրինակ, որոշ տեղեկությունների համաձայն, այս նախագծում կարող են ներառվել Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի արտադրանքը: Ըստ երևույթին, Ռուսաստանի և կովկասյան տարածաշրջանի նրա հարևանների միջև կտեղափոխվեն նաև այլ բեռներ, ինչպես նաև տարանցիկ բեռներ»։