Թրամփի հովանոցը. Անկարան և Բաքուն փնտրում են երկաթուղային կապեր
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ադրբեջանը արագացնում է իր հարավային սահմանի երկայնքով ենթակառուցվածքային միջանցքի կառուցումը ստեղծելով կապ, որը նպատակաուղղված է Թուրքիայի հետ ուղիղ կապի և համաժամեցված է Անկարայի նախագծերի հետ, հայտարարել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Երկրաֆիզիկական վերլուծության և քվանտային երկրաֆիզիկայի ինստիտուտի Կովկասի ուսումնասիրությունների սեկտորի ղեկավար Եվգենյա Գորյուշինան, գրում է EAdaily.com–ը։
Այս ծրագրի կենտրոնական տարրը 110,4 կիլոմետրանոց Հորադիզ-Ագբենդ երկաթուղին է (մինչև 140,6 կմ ճյուղավորումներով), որը ձգվում է Արաքս գետի երկայնքով մինչև Նախիջևանի հետ սահմանը։ Պաշտոնական տվյալներով, նախագծային աշխատանքների 84%-ը և շինարարական աշխատանքների մոտավորապես 67%-ն ավարտվել են։ Այն ներառում է ինը կայարան, չորս թունել և մի քանի հարյուր ինժեներական կառույցներ։ Նախագիծը ֆինանսավորվում է Ադրբեջանի կառավարության կողմից որպես տարածքային վերականգնման ծրագրի մաս։ Բաքուն ավարտման ամսաթիվ է սահմանել 2026 թվականը։ «Ապագա տարանցիկ երթուղու արևելյան հատվածը մշակվում է, որը Նախիջևանի միջոցով կապվում է Թուրքիայի հետ։ Արևմտյան կողմում Թուրքիան սկսել է 224 կիլոմետրանոց Կարս-Դիլուջա-Նախիջևան երկաթուղու շինարարությունը հայտարարելով 2029 թվականի ավարտման ամսաթիվ։ Անկարան հայտարարում է տարեկան մինչև 15 միլիոն տոննա թողունակության մասին և գիծն անվանում է «Ասիայի և Եվրոպայի միջև նոր կամուրջ», սակայն ֆինանսավորող գործակալությունները ներկայացնում են զգալիորեն ցածր սկզբնական թողունակության ցուցանիշներ, ինչը արտացոլում է քաղաքական հայտարարությունների և նախագծի իրական տնտեսագիտության միջև եղած տարբերությունը», - ընդգծել է Գորյուշինան։
Միևնույն ժամանակ, Թուրքիան և Ադրբեջանը համաժամեցնում են մայրուղային ենթակառուցվածքների զարգացումը Բաքու-Թբիլիսի-Կարս մայրուղու հետ, որը շահագործման է հանձնվել 2017 թվականին և ծառայելով որպես ամբողջ միջանցքի առկա արևմտյան խարիսխ արդիականացվում է թողունակությունը մեծացնելու համար։ Միասին վերցրած սա ստեղծում է միասնական տրանսպորտային միջանցք, որը Բաքուն և Անկարան նախատեսում են օգտագործել որպես ռազմավարական այլընտրանք Հայաստանով և Իրանով անցնող երթուղիներին, նշել է փորձագետը։ «Այս ծրագրի հիմնական հանգույցը մնում է հարավային Հայաստանի միջով անցնող հատվածը՝ այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքը, որը կապված է թուրք-ադրբեջանական պլանավորման TRIPP (Trump Route) հայեցակարգի հետ։ Անկարան և Բաքուն ձգտում են միմյանց ուղիղ երկաթուղային հասանելիության առանց միջանկյալ քաղաքական պայմանների և առանց սպասելու Անկարա-Երևան հարաբերությունների կարգավորմանը», - նշել է Գորյուշինան։
Փորձագետը հիշեցրել է, որ Հայաստանի դիրքորոշումը ուրիշ է։ Երևանը պնդում է տարանցման նկատմամբ լիակատար իրավասության վրա և առաջ է մղում խորհրդային դարաշրջանի այլընտրանքային երթուղին՝ Իջևան-Ղազախ-Ագստաֆա (մոտավորապես 80 կմ), որը տեսականորեն կարող է վերականգնվել, բայց հստակ ճանապարհային քարտեզ չկա։
Գորյուշինի խոսքով Հայաստանի և Թուրքիայի միջև երկաթուղային կապի վերականգնումը նույնպես մնում է քաղաքականապես զգայուն ոլորտ, որտեղ կողմերը միայն տեխնիկական փուլ են մտել։ Համաձայնեցված են Գյումրի-Կարս սահմանային անցակետերի հետազոտությունները և նախապատրաստական աշխատանքները։ Գործարկման ժամկետները քննարկվում են, սակայն 2026 թվականի առաջին կեսի համար հստակ ծրագրեր չկան։
«Տարածաշրջանում ուժերի փաստացի հավասարակշռությունը թեքվում է թուրք-ադրբեջանական դուումվիրատի օգտին, որը նախապատվությունը տալիս և միակողմանիորեն առաջ է մղում իր սեփական ենթակառուցվածքների զարգացումը ստեղծելով մի իրավիճակ, երբ հարևանները պետք է հարմարվեն գործող տարանցիկ կարգին։ Այս տրամաբանությամբ «Թրամփի միջանցքը» ծառայում է որպես քաղաքական հովանոց։ Իսկ հիմնական շրջանակը ձևավորվում է Անկարայում և Բաքվում իրականացվող կոնկրետ շինարարական նախագծերով հիմնված Բաքու-Թբիլիսի-Կարս մայրուղու և Նախիջևանի հետ տրանսպորտային ինտեգրման ծրագրի վրա», - եզրափակել է Գորյուշինան։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
