«100 մեգավատ աշխարհաքաղաքականություն. ինչպես է NVIDIA-ի նախագիծը կապված ռուս միլիարդատիրոջ Հայաստանում ձերբակալության հետ»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ 26 Հոկտեմբեր, 2025 11:46

Ռուս միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանի ձերբակալությունը Երևանում և նրա «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության ազգայնացումը կարող են կապված լինել NVIDIA-ի կողմից Հայաստանում 100 ՄՎտ հզորությամբ արհեստական բանականության օբյեկտ կառուցելու նախագծի հետ, գրում է Ko.ru–ն:

2025 թվականի հունիսի 11-ին NVIDIA-ն՝ ամպային տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության ոլորտում մասնագիտացած ստարտափը, հայտարարեց Հայաստանում 100 ՄՎտ հզորությամբ տվյալների կենտրոն կառուցելու ծրագրերի մասին: Ներդրողները կֆինանսավորեն 500 միլիոն դոլարի նախագիծը Հայաստանի կառավարության հետ պետական-մասնավոր գործընկերության միջոցով: Տեղական և միջազգային լրատվամիջոցները դա անվանեցին առաջընթաց ամբողջ Հարավային Կովկասի համար, իսկ Ռուսական ԶԼՄ–ները գրեթե ոչինչ չգրեցին դրա մասին: Մեկ շաբաթ անց էլ՝ հունիսի 18-ին, ռուս միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանը ձերբակալվեց Երևանում պետական հեղաշրջման հրապարակային կոչ անելու մեղադրանքով: Նրա ձերբակալությունից անմիջապես հետո կառավարությունը և խորհրդարանը սկսեցին «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» (ՀԷՑ) ընկերության ազգայնացումը, որը մտնում է Կարապետյանի «Տաշիր» հոլդինգի մեջ: Միլիարդատերը հաջողությամբ վիճարկել է այդ ազգայնացումը միջազգային արբիտրաժում, սակայն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը այդ գործընթացն անվանել է «անշրջելի»:

2025 թվականի օգոստոսի 8-ին էլ Փաշինյանը և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ստորագրել են արհեստական բանականության ոլորտում գործընկերության հուշագիր: Դա ներառում է արհեստական բանականության և կիսահաղորդիչների ոլորտներում արտահանման ավելի խիստ վերահսկողություն և դրանց անօրինական օգտագործման դեմ պայքար: Դիտորդները դա մեկնաբանել են որպես Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) մեջ Հայաստանի գործընկեր Ռուսաստանի հետ կապված կազմակերպությունների հզորություններին NVIDIA-ի մուտք գործելու ցանկություն: Ընդ որում, «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության ազգայնացումը համապատասխանում է այդ պատմությանը: Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը կկարողանա NVIDIA-ի տվյալների կենտրոնը միացնել «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությանը, որը նախկինում պատկանում էր Կարապետյանին, և որպես այդ նախագծի պետական-մասնավոր գործընկեր երաշխավորել անխափան էլեկտրամատակարարում։

NVIDIA-ի փոխնախագահ Ռեբ Լեբարեդյանի խոսքով տվյալների կենտրոնը կստանա հսկայական ծավալի տվյալներ ամբողջ աշխարհից, կմշակի դրանք Nvidia Blackwell GPU-ների միջոցով և կթողարկի սեղմված տեղեկատվությամբ տոկեններ ցանկացած կիրառման համար։ Նա խոստովանել է, որ տվյալների դրամայնացումը Հայաստանը կդարձնի համաշխարհային տեխնոլոգիական շուկայում խոշոր խաղացող։ Դա կլինի NVIDIA-ի 20-րդ խոշոր տվյալների կենտրոնը, բայց ընկերությունը նախկինում դրանք կառուցել է ԱՄՆ-ում, ԵՄ-ում, Թայվանում և Սաուդյան Արաբիայում, իսկ նախկին Խորհրդային Միությունում նման բան գոյություն չունի։

Տվյալների գործարաններ կառուցելու հիմնական տեխնոլոգիական գործոնները հուսալի ջրի և էլեկտրաէներգիայի աղբյուրների առկայությունն են։ Հայաստանում տվյալների կենտրոնի մասին գրեթե բոլոր մանրամասները, ներառյալ դրա գտնվելու վայրը, գաղտնի են։ Այնուամենայնիվ, գնահատականների համաձայն, նման կենտրոնի սառեցումը պահանջում է միջինում երկու լիտր մաքուր ջուր մեկ կիլովատտի համար։ Հայաստանն ունի դա. երկիրը սպառում է իր առկա ջրային պաշարների միայն 20-40%-ը։

Երկրում բոլոր էլեկտրակայանների համակցված գագաթնակետային հզորությունը կազմում է 3400-3500 մեգավատ։ Դա գրեթե կրկնակի գերազանցում է պիկային ընդհանուր սպառմանը (1900 ՄՎտ) և գրեթե երեք անգամ գերազանցում է տարեկան միջին սպառմանը (1140 ՄՎտ)։ Թվում է, թե Հայաստանը կարող է ապահովել 100 ՄՎտ։

Սակայն կա մի խնդիր։ Լեբարեդյանի խոսքով տվյալների կենտրոնը կաշխատի Մեծամորի ատոմակայանից մատակարարվող էներգիայով, որի հզորությունը ներկայումս 470 ՄՎտ է։ Սակայն այդ հին խորհրդային դարաշրջանի կայանի կյանքի տևողությունը կավարտվի 2036 թվականին։ Հետևաբար, Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը քննարկում է փոքր ռեակտորի գնման հարցը Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Չինաստանի և Հարավային Կորեայի հետ, չնայած «Ռոսատոմը» ներկայումս միակ կազմակերպությունն է, որը գործում է Հայաստանում։