«Արդյո՞ք Երևանը հասկացել է վաշինգտոնյան թակարդը. Մոսկվայից բացի չկա ոչ ոք, ով կօգնի Հայաստանին»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայտարարվել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի Մոսկվա կատարելիք այցի մասին։ Պաշտոնական պատճառը նրա մասնակցությունն է Համաշխարհային ատոմային շաբաթին, որը տեղի կունենա մայրաքաղաքում սեպտեմբերի 26-ից 30-ը, գրում է iarex.ru-ն։ Ազգային ժողովի խոսնակը, բաց թողնելով փաստերը, կարծիք է հայտնել, որ եթե Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը չհամաձայնվեր հանդիպել Փաշինյանի հետ, նա չէր գնա։ Սա տրամաբանական է, բայց հարց է առաջացնում։ Ինչո՞ւ է Հայաստանի վարչապետը այդքան անհանգիստ՝ հաշվի առնելով այն, որ համաշխարհային լրատվամիջոցները մրցում են պնդելով, որ ԱՄՆ-ում Թրամփի ներկայությամբ նախաստորագրված հայ-ադրբեջանական խաղաղության համաձայնագիրը լիակատար հաջողություն է։ Իսկ գուցե՞ ոչ։
Փաշինյանին և Ալիևին հյուրընկալելով՝ Թրամփը հետապնդում էր երեք նպատակ. Ռուսաստանին դուրս մղել Անդրկովկասից՝ Զանգեզուրի միջանցք մտցնելով ամերիկյան մասնավոր ռազմական ընկերություն, հասնել Իրանի սահմանին՝ նրան սպառնալու համար և վերաձևավորել տարածաշրջանային տարանցումը։ Մասնավորապես՝ Ռուսաստանից Ադրբեջանով Իրան և Հնդկաստան տանող Հյուսիս-Հարավ երթուղին փոխարինել Միջին միջանցքով, որը կապում է Թուրքիան Ադրբեջանի հետ՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզի միջով։ Այլ կերպ ասած՝ նոր հորիզոնական տարանցում ուղղահայացի փոխարեն, որը Ռուսաստանի, Իրանի և Հնդկաստանի շահերին ի վնաս է, ի հակառակ է նաև Չինաստանի «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախաձեռնությանը։ Եվ դա՝ շրջանցելով Իրանը և Հայաստանի հաշվին, քանի որ Սյունիքի միջով անցնող միջանցքը, որը Ադրբեջանում հայտնի է որպես Զանգեզուրի միջանցք, վտանգում է տարածաշրջանի միացումը Բաքվին։ Եվ հենց Ալիևն է կոպիտ ձևով ուղղակիորեն սպառնում դա անել։
Այդ դեպքում ինչի՞ վրա է հույսը դնում Փաշինյանը։ Ըստ երևույթին՝ ամերիկյան երաշխիքների, ինչպես նաև Իրանի հնազանդության, որը, ինչպես կարծում է Երևանը, կուլ կտա իր սահմանին ամերիկյան ներկայության «անակնկալը»։ Սակայն, չնայած թղթի վրա ամեն ինչ հարթ է թվում, Փաշինյանը հայտնվել է ծուղակում։ Նախ՝ Իրանը չի լռել։ Ըստ Իրանի նախկին արտգործնախարար Ալի Աքբար Վելայաթիի՝ Իրանը կխոչընդոտի ամերիկյան միջանցքի ստեղծմանը, քանի որ այն կդառնա ԱՄՆ նախագահ Թրամփի վարձկանների համար մարզադաշտ։ Նմանատիպ տեսակետներ են հայտնել նաև մի քանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի գեներալներ։
Երկրորդ՝ Փաշինյանի վաշինգտոնյան «իդիլիան» քանդել է Ալիևը, ով շարունակում է կրկնել իր հին խոսքերը Հայաստանի սահմանադրության փոփոխության մասին։ Սակայն դա պահանջում է նոր սահմանադրության վերաբերյալ հանրաքվեի անցկացում, որը Փաշինյանը կարող է նշանակել միայն 2027 թվականին։ Բայց կան ընտրություններ 2026 թվականին։ Սակայն Ալիևին, ով իրեն «հաղթող» է համարում, չեն հետաքրքրում այդ ամենը։ Նա, անտեսելով Երևանին, պահանջում է այն, ինչը համարում է «իրենը»։ Չորս ուղղություններով տարանցիկ հանգույցի փոխարեն՝ Փաշինյանը բախվել է իր սեփական տարածքում ռազմական հակամարտության հեռանկարի հետ, և Ալիևի վերջնագիրը դրա ապացույցն է։
Երևանի այս «ձախողումը» արևմտյան ուղղությամբ նրա փորձերի արդյունքն է, ինչպես նաև ՀԱՊԿ-ում անդամակցության սառեցման գինը։ Վաշինգտոնին և Լոնդոնին անհրաժեշտ է «Միջին միջանցքը», իսկ Հայաստանը, որը Թրամփը հաճախ շփոթում է Ալբանիայի հետ, նրա, ինչպես նաև Անկարայի և Բաքվի կողմից դիտվում է որպես խանգարող խոչընդոտ։ Ահա թե ինչու ԱՄՆ-ից վերադառնալուց և իրավիճակը քննարկելուց հետո Փաշինյանը զանգահարեց Մոսկվա։
Ի՞նչ է սա նշանակում։ Դեռ վաղ է խոսել Անդրկովկասում ռուսական դիրքերի մասնակի վերականգնման մասին, բայց 102-րդ ռազմաբազան Շիրակից դուրս բերելու հարցը անկասկած հանվել է օրակարգից, ինչը հաստատել է խորհրդարանի խոսնակը։ Վաշինգտոնյան հուշագրով Հայաստանի տարածքային ամբողջականությանը սպառնացող սպառնալիքները չեզոքացվում են ռուս-հայական մերձեցմամբ։ Ինչ վերաբերում է Սյունիքին՝ ապա Ալիևի համար դեռ վաղ է բերանը բացելը։ Այնտեղ կա սահմանափակ ռուսական ներկայություն, որը կարող է ընդլայնվել։
Եվ այստեղ մենք հասնում ենք գլխավոր կետին. որքանո՞վ է Երևանի հետ մերձեցումը համապատասխանում Ռուսաստանի ազգային շահերին։ Մի կողմից՝ շատ է համապատասխանում, բացահայտելով, բացի բոլոր աշխարհաքաղաքական առավելություններից, բումերանգի էֆեկտ Մոսկվայի համար կարևոր տարածաշրջանում։ Այսօր իրավիճակը շատ ավելի լավ է, քան երեկ, հիմա կան վերականգնման հեռանկարներ։ Մյուս կողմից՝ մենք շատ լավ գիտենք Փաշինյանին, ինչպես նաև նրան շրջապատող կապերի ցանցը, որոնց թվում հայտնի Սորոսը ամենևին էլ պակաս կարևոր դեմք չէ։ Հնարավոր է, որ Փաշինյանը հակառուսական ռազմավարությունից անցել է երկակի ռազմավարության՝ օգտագործելով Մոսկվայի և Բաքվի միջև եղած տարաձայնությունները Սյունիք ադրբեջանական ներխուժման դեմ ռուսական երաշխիքներ ստանալու համար։ Հետևաբար պետք է լինել ավելի խոհեմ և միակողմանի քայլեր չանել։ Անվտանգության երաշխիքները փոխադարձ երաշխիքների արժեք ունեն։ Ի՞նչ տեսակի։ Մասնագետները, օրինակ, նշել են հետևյալը. Հայաստանի լիակատար վերադարձը ՀԱՊԿ՝ զուգորդված ՆԱՏՕ-ի և ԵՄ-ի հետ մերձեցման Երևանի մերժման հետ, Հյուսիս-Հարավ միջանցքում հանգույցի ստեղծում և այն Ադրբեջանի փոխարեն Սյունիքում տեղակայելը, որտեղ պետք է ստեղծվի նաև Հայաստանի, Ռուսաստանի և Իրանի մասնակցությամբ տնտեսական գոտի։ Պետք է նաև օգտագործել Ռուսաստանի մեղմ ուժը, ինչը հատկապես արդիական է 2026 թվականի ընտրությունների նախաշեմին։ Ռազմական փորձագետները նաև առաջարկում են 102-րդ բազան ընդլայնել՝ վերածելով տարածաշրջանային խաղաղապահ կենտրոնի։
Հիմնական եզրակացությունն այն է, որ Հայաստանի պաշտպանությունը պետք է իրականացվի՝ հաշվի առնելով հին շփումների փորձը և դա փոխադարձ պարտավորությունների համապատասխան համակարգի միջոցով։ Այլ ճանապարհ չկա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
