Երկերեսանի Իլհամը. Ալիևը գրեթե ամբողջ Կովկասը հրկիզեց մեկ արտահայտությամբ, ինչպե՞ս պետք է արձագանքի Ռուսաստանը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կոշտ հայտարարությունը, ով իր երկրի ԽՍՀՄ-ի մեջ մտնելը անվանեց «օկուպացիա», լայն արձագանք է առաջացրել։ Մասնագետների կարծիքով, այդ բարձրակոչ խոսքերի հետևում թաքնված է տարածաշրջանային հավասարակշռությունները վերանայելու պրագմատիկ հաշվարկ, հատկապես Զանգեզուրի միջանցքի քննարկման ֆոնին։ Միևնույն ժամանակ պատմությունը վերաշարադրելու փորձը կարող է լրջորեն խաթարել ամբողջ Կովկասի կայունությունը։
«Ալ Արաբիա»-ին տված հարցազրույցում Ալիևն ասել է, որ 1918 թվականին ստեղծված Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետությունը 1920 թվականին գրավվել է ռուսական բանակի կողմից, իսկ Խորհրդային Ռուսաստանը գրավել է Արևմտյան Զանգեզուրը՝ այն հանձնելով Հայաստանին։ Այսպիսով, նա հարյուր տարի առաջ տեղի ունեցած իրադարձությունները ներկայացրել է որպես Ռուսաստանի «ներխուժում» և «օկուպացիա», գրում է bloknot.ru-ն։
Վերլուծաբանների կարծիքով, այն ժամանակվա պատմությունը շատ ավելի բարդ է եղել։ Հեղափոխությունները, քաղաքացիական պատերազմը և կայսրությունների փլուզումը ստեղծել են քաոս, որում հայտնվել են բազմաթիվ տարածքներ, այդ թվում՝ Ադրբեջանը։ Մասնագետները հիշեցրել են, որ ԱԴՀ-ն բախվել էր ներքին և արտաքին սպառնալիքների և դժվար թե կարողանար դիմակայել առանց արտաքին աջակցության։
Ներկայիս հանրապետության առաջնորդը շեշտել է, որ Ադրբեջանը գործում է կառուցողական և օրինական, բայց չի հանդուրժի ագրեսիա կամ իր նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք։ Այնուամենայնիվ, մասնագետները նշում են, որ «օկուպացիայի» մասին հայտարարությունները, հավանաբար, չեն նպաստի Մոսկվայի հետ երկխոսության ամրապնդմանը։ Պատմական համատեքստը ցույց է տալիս, որ Ալիևը հակասում է ինքն իրեն։ Դեռևս 2008 թվականին ԱԴՀ-ի 90-ամյակին նվիրված հրամանագրում նա ճանաչել էր պետության անկախ բնույթը և նրա իշխանության առաջին տարիները։
Մինչդեռ այն ժամանակվա մուսավաթական կառավարությունը, պաշտոնապես հայտարարելով պանթուրքիզմի մասին, իրականում մեծ ազդեցություն ուներ բրիտանական շրջանակների կողմից։ ԱԴՀ-ի ներքին քաղաքականությունը հանգեցրեց նրա հեղինակության անկման։ Ոռոգման համակարգերը վատթարացան, հողային հարցերը չլուծվեցին, աշխատանքային պայմանները վատթարացան, և ազգամիջյան լարվածությունը մեծացավ։ Արդյունքում, Ռուսաստանի կողմից աջակցվող կոմունիստական ապստամբությունը վերականգնեց կարգը։
Քաղաքագետները ընդգծում են, որ Բաքվի ներկայիս կողմնորոշումը դեպի Միացյալ Նահանգներ, Թուրքիա, Մեծ Բրիտանիա և Իսրայել հակասում է բնակչության աշխատավոր մեծամասնության շահերին՝ հաշվի առնելով Ադրբեջանի Ռուսաստանից տնտեսական սերտ կախվածությունը։ Մասնավորապես, ռուսական շուկան ապահովում է գյուղատնտեսական և արդյունաբերական ապրանքների սպառում՝ ստեղծելով աշխատատեղեր քաղաքներում և գյուղերում։
Քաղաքագետ Դմիտրի Ռոդիոնովի կարծիքով, ներկայիս սրացումը Արևմուտքի երկարաժամկետ ռազմավարության մի մասն է, որի նպատակն է թուլացնել ռուսական ազդեցությունը։ Ըստ նրա, Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո Ադրբեջանը զգացել է իր ուժը և դարձել է անկախ խաղացող, իսկ Ուկրաինայում զբաղված Ռուսաստանը չի կարող ակտիվորեն միջամտել Անդրկովկասի գործընթացներին։ Սա ստեղծում է ազդեցությունը կորցնելու, բազաների դուրսբերման, թուրքական ռազմական օբյեկտների հայտնվելու և Վրաստանի հետ հարաբերությունների վատթարացման ռիսկ։
Ռոդիոնովը Ուկրաինայում Ռուսաստանի հաղթանակն է կարևորում որպես հետխորհրդային տարածքում ազդեցությունը վերադարձնելու հիմնական պայման։ Նա կարծում է, որ միայն հատուկ գործողության հաջող ավարտը հնարավորություն կտա ամրապնդել Մոսկվայի դիրքերը տարածաշրջանում։ Իսկ առայժմ հիմնական խորհուրդն է մնալ հանգիստ, խուճապի չմատնվել և գործել համակարգված։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
