Հայկական դժբախտություն. «Մարդի տալու աղջիկը» փեսացուներ է փնտրում ՇՀԿ գագաթնաժողովում. ու՞մ կարող է Փաշինյանը վաճառել իր երկիրը

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ ուրախ է Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև գոյություն ունեցող գործընկերության և երկխոսության համար և երկրները եղբայրական է անվանել։ Այդ խոսքերը հնչել են Չինաստանում ՇՀԿ գագաթնաժողովի շրջանակներում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ անձնական հանդիպման ժամանակ, գրում է svpressa.ru-ն։

Նշենք նաև, որ Փաշինյանը այնտեղ իզուր ժամանակ չի վատնել։ Նա հանդիպում է ունեցել նաև Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի հետ։ Էրդողանը գոհունակություն է հայտնել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության գործընթացի առաջընթացի կապակցությամբ և հայտարարել, որ Թուրքիան աջակցում է տարածաշրջանում խաղաղությանը, կայունությանը և զարգացմանը և կշարունակի իր ներդրումն ունենալ այս գործընթացում։ Ավելի վաղ Փաշինյանը և Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինը հայտարարել էին երկու երկրների միջև ռազմավարական գործընկերության հաստատման մասին։

Փաշինյանը Պեկին էր գնացել իրե՞ն ցուցադրելու համար։ Չէ՞ որ դրանից առաջ էլ նա երեք հուշագիր էր ստորագրել Միացյալ Նահանգների հետ։ Արդյո՞ք Հայաստանի վարչապետը փորձում է իր երկրի ինքնիշխանության մի մասը վաճառել այն ցանկացած մեկին, ով պատրաստ է գնել այն։ Ի՞նչի կարող է հանգեցնել նման քաղաքականությունը, և ո՞վ է Հայաստանի իրական ընկերն ու եղբայրը։

• Հարկ է հիշել, որ «եղբայրական երկրներ» կամ «եղբայրական ժողովուրդներ» արտահայտությունը պաշտոնական հռետորաբանության մեջ օգտագործվում է ոչ միայն այն դեպքերում, երբ պետությունների միջև հարաբերությունները երկար ժամանակ դրական կամ չեզոք բարյացակամ են եղել, այլ նաև ճգնաժամային իրավիճակներում և հարաբերական «հալեցման» ժամանակ,— ասել է քաղաքագետ Միխայիլ Նեյժմակովը,— վերջին մի քանի տարիների ընթացքում հայ պաշտոնյաները սովորաբար «եղբայրական երկրներ» արտահայտությունը օգտագործել են Իրանի, Վրաստանի, մի շարք մտերիմ եվրոպական գործընկերների (Ֆրանսիա, Հունաստան) և աշխարհի այլ տարածաշրջանների խոստումնալից գործընկերների (օրինակ՝ Հնդկաստանի) հետ կապված։

Այն փաստը, որ Նիկոլ Փաշինյանը այս դեպքում հիշատակել է «մեր եղբայրական երկրների միջև ակտիվ երկխոսություն», կարող է նշանակել Ռուսաստանի հետ որոշակի լիցքաթափման ուղղությամբ ուղի։ Հայաստանի ներկայիս կառավարությունը օգուտ չունի Մոսկվայի հետ լարվածությունից, այդ թվում զուտ տնտեսական պատճառներով, բայց նա նաև մերձեցման որոշակի սահմանի վրա է։

Սա բավականին համապատասխանում է Փաշինյանի 2025 թվականի հուլիսին արված հայտարարությանը. «Մեր հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ երբեք նույնը չեն լինի, ինչ նախկինում էին։ Բայց դա չի նշանակում, որ դրանք պետք է վատ լինեն»։ Փաշինյանի շահերի տեսանկյունից նրա համար կարևոր է, որ Մոսկվան նվազագույնի հասցնի Հայաստանի ընդդիմության աջակցությունը։ Դա ևս մեկ դրդապատճառ է Կրեմլի հետ երկխոսությունը ակտիվացնելու համար։

svpressa.ru – Միևնույն ժամանակ, Փաշինյանը սիրավեպ ուներ Էրդողանի հետ։ Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ նա արդեն Հայաստանը տվել է Թուրքիային։ Որքանո՞վ է դա մոտ իրականությանը։

— Հայաստանի իշխանությունների կողմից Թուրքիայի հետ լարվածությունը նվազեցնելու ցանկացած քայլ ավանդաբար դառնում է ընդդիմության քննադատության պատճառ։ Նման կուրսի հակառակորդները նշել են, օրինակ, որ տարածաշրջանում հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը կհանգեցնի թուրքական ապրանքների ավելի մեծ հոսքի դեպի Հայաստան, ինչը կհարվածի տեղական արտադրողների շահերին։ Կրկին մտահոգություններ հայտնվեցին, որ Թուրքիայի տնտեսական և ռազմական ներուժը թույլ կտա Անկարային ի վերջո իր ուղեծիր բերել Երևանը, և որքան ակնհայտ լինի նրանց միջև «հալեցումը», այնքան ավելի հեշտ կլինի դա անել։ Այնուամենայնիվ, Երևանն այժմ բավականին զգուշորեն է ձգտում «պարպման» Անկարայի հետ։ Եթե այն ավելի զարգանա, երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է Թուրքիայի օգտին լինել։ Օրինակ՝ ժամանակի ընթացքում Հայաստանում կարող է ի հայտ գալ բիզնեսի բավականին լայն շերտ, որը կենտրոնացած կլինի Անկարայի հետ տնտեսական կապերի վրա, և նման խումբը կարող է ավելի նկատելի քաղաքական ներկայացվածություն ստանալ։ Միևնույն ժամանակ շատ բան կախված կլինի նրանից, թե որքան հետաքրքրություն կցուցաբերեն տարածաշրջանում այլ նշանակալի խաղացողները՝ սկսած Իրանից մինչև Ռուսաստան, ԱՄՆ և ԵՄ առաջատար երկրներ։ Երևանն ունի բոլոր հնարավորությունները հավասարակշռելու տարբեր խաղացողների շահերի միջև, բայց նման ուղու շրջանակներում կլինեն նաև մարտահրավերներ։

svpressa.ru – Փաշինյանը նաև ակտիվորեն սիրախաղ է անում Միացյալ Նահանգների հետ։ Վերջերս ստորագրվել են փոխըմբռնման երեք հուշագրեր։ Արդյո՞ք Փաշինյանը ցանկանում է իր ինքնիշխանության մի մասը վաճառել Միացյալ Նահանգներին։

— ԱՄՆ-ի հետ մերձեցման ուղղությունը կարող է կապված լինել Երևանի Ռուսաստանի և Թուրքիայի ազդեցությանը հակակշիռ գտնելու ցանկության հետ։ Վաշինգտոնը նաև որոշակի հետաքրքրություն ունի Հայաստանի նկատմամբ, որը կապված է, ի թիվս այլ բաների, Իրանի հետ նրա աշխարհագրական մոտիկության, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում հայ համայնքի ազդեցության հետ։ Այս ուղղությամբ Հայաստանի համար ռիսկերի աղբյուրը հիմնականում կապված չէ ԱՄՆ-ի «ախորժակի» հետ։ Նույնիսկ «Թրամփի ճանապարհի» նման նախաձեռնությունների ֆոնին Հարավային Կովկասի նկատմամբ ուշադրությունը սովորաբար նրանց առաջին առաջնահերթությունը չէ։ Եվ փաստ է, որ Վաշինգտոնը սկզբունքորեն կարող է անտեսել տարածաշրջանում ստեղծված իրավիճակը (ներառյալ Հայաստանի համար մարտահրավերների դեպքում), եթե դա շեղվում է Սպիտակ տան կոնկրետ վարչակազմի տեսանկյունից ավելի կարևոր ինչ-որ բանով կամ ներքին խնդիրներով։

svpressa.ru – Չինաստանի հետ նույնպես ստորագրեցին «ռազմավարական գործընկերության» մասին փաստաթուղթ։ Արդյո՞ք Հայաստանը չափից շատ գործընկերներ չունի։ Եվ ինչպե՞ս կարող են Փաշինյանի ներկայիս բոլոր տատանումները վերջանալ։

• Նման բանակցություններից Երևանի համար այժմ էական ռիսկեր չկան, թեկուզ միայն այն պատճառով, որ չնայած Հարավային Կովկասի նկատմամբ որոշակի հետաքրքրության՝ խոշոր խաղացողների առաջնահերթ ուշադրությունը սովորաբար շեղվում է աշխարհի այլ տարածաշրջանների ուղղությամբ։ Այսինքն՝ մոտ ապագայում չի լինի իրավիճակ, երբ մեկ խաղացողի հետ մերձեցումը կառաջացնի մյուսի կողմից իսկապես կոշտ գործողություն։ Չնայած կարող են լինել իրավիճակներ, երբ ապագայում Երևանի վրա ճնշումը կարող է մեծանալ, օրինակ՝ Իրանի շուրջ ճգնաժամերի կամ ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև նոր սառեցման դեպքում։ Առայժմ Նիկոլ Փաշինյանի համար գլխավոր մարտահրավերը ներքաղաքական է, և դա 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններն են։

svpressa.ru – Ինչո՞ւ է Փաշինյանին ընդհանրապես անհրաժեշտ ՇՀԿ գագաթնաժողովը։ Հայաստանն այժմ իրեն պահում է հին կատակի ամուսնական տարիքի այն աղջկա պես՝ բոլորը փորձում են, բոլորին դուր է գալիս, բայց ոչ ոք նրա հետ չի ամուսնանում...

• ՇՀԿ գագաթնաժողովը շատ ներկայացուցչական բանակցային հարթակ է։ Բազմավեկտոր ուղղություն ընտրող պետությունն շատ դրդապատճառներ ունի իր պատվիրակությունները ուղարկելու բոլոր հնարավոր նմանատիպ ֆորումներին։ Այս գագաթնաժողովում կան այլ խաղացողներ, որոնց հետ Երևանը հույս ունի մերձեցման։ Օրինակ՝ Հնդկաստանը, որի հետ Հայաստանը համագործակցում է, այդ թվում՝ ռազմատեխնիկական ոլորտում։

• Ռուսաստանը և Հայաստանը, անկասկած, եղբայրական երկրներ են, քանի որ ժամանակակից հայկական պետականության ողջ պատմությունը պարտական է Ռուսաստանին,— ասել է Ֆինանսական համալսարանի դոցենտ Վլադիմիր Բլինովը,— Ռուսական կայսրությանը միանալուց հետո Էրիվանի նահանգում ապրում էին մոտավորապես հավասար թվով հայեր և Բաքվի թաթարներ, ինչպես այն ժամանակ անվանում էին ադրբեջանցիներին։ Ցարական վարչակազմի նպատակային քաղաքականության շնորհիվ տարիներ անց այստեղ ստեղծվեց հայերի կոմպակտ բնակավայր, որը, ի վերջո, դարձավ հանրապետություն խորհրդային պետության կազմում։

Ներքին վարչական սահմանների երկայնքով Նախիջևանը և Ղարաբաղը անցան Ադրբեջանին՝ դժգոհություններ առաջացնելով, բայց դրանք սահմաններ էին մեկ երկրի ներսում։ Ինչպես հաճախ է պատահում, Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո Ռուսաստանի անցյալի բոլոր արժանիքները մղվեցին երկրորդ պլան՝ Ադրբեջանի հետ չլուծված տարածքային վեճերի առջև, բայց առանց Ռուսաստանի Հայաստանը պարզապես գոյություն չէր ունենա։

Փաշինյանի ժամանակը, անկասկած, հայ ժողովրդի պատմության ամենացավալի էջերից մեկն է, ինչը հանգեցնում է նրան, որ այն, ի վերջո, կարող է կորցնել իր պետականությունը։ Արևմտյան աշխարհի աջակցությունը ամեն գնով ստանալու ցանկությունը սեփական շահերից հրաժարվելու ճանապարհն է։ Այսօր Հայաստանի գլխավոր դաշնակիցը Իրանն է, և Փաշինյանի կողմից ստորագրված համաձայնագրերը հարվածում են նրա շահերին։ ՇՀԿ-ն այս դեպքում ևս մեկ հարթակ է, որի վրա Հայաստանի ներկայիս ղեկավարությունը ցուցադրում է իր կարևորությունը միջազգային ասպարեզում, բայց Ռուսաստանից և Իրանից բացի ոչ ոք չի կարող օգնել Հայաստանին։ Արևմուտքին նա անհրաժեշտ է որպես հենարան ռուսների և պարսիկների դեմ, և եթե Ռուսաստանը այլևս չի փորձում պաշտպանել իր նախկին դաշնակցին, ապա Իրանը դեռևս ունի այդ ցանկությունը, թեև դա Հայաստանի ներկայիս ղեկավարության քաղաքականությանը հակառակ է։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am