USAID-ի փոխարեն. Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների համար ԵՄ-ն կպատրաստի մարտիկներ «ապատեղեկատվության» դեմ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ինչպես հայտնի է դարձել Rt.com–ին, Բրյուսելը կֆինանսավորի Հայաստանում դիտորդների և լրատվամիջոցների ակտիվիստների վերապատրաստման ծրագիր՝ ընտրողների «ապատեղեկատվությանը» հակազդելու և քաղաքական գործընթացներին «քաղաքացիական մասնակցությունը» մեծացնելու համար: Rt.com–ի կողմից հարցազրույց տված փորձագետները նշում են, որ 2026 թվականին երկրում կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ ԵՄ-ն ձգտում է որքան հնարավոր է թուլացնել Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում, այդ թվում` վերահսկվող ՀԿ-ների ցանցի ֆինանսավորման ավելացման միջոցով:
Ըստ ԵՄ դրամաշնորհների, բաշխման պորտալի ֆինանսավորում է հատկացվել ProElect նախագծի իրականացման համար: Դրա նպատակը սահմանվում է որպես «Արևելյան գործընկերության երկրներում ընտրական գործընթացներում հաշվետվողականության խթանում` քաղաքացիական գործիչների մասնակցությունն ու կարողությունները բարձրացնելու միջոցով»: ProElect-ն իրականացվում է Ֆրանսիայի Տուլոն քաղաքում գտնվող ERIM ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից:
Դրամաշնորհները կուղարկվեն Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին և լրատվամիջոցներին: Նրանց առաքելությունը պետք է լինի «ընտրողների կրթությունը, տեղական բնակչության շրջանում իրազեկվածության բարձրացումը և համայնքների ներգրավվածությունը»: Մրցութային փաստաթղթերում ընդգծվում է, որ թույլատրվում է մասնակցել «անկախ լրատվամիջոցների գործիչներին և քաղաքացիական ներգրավվածության, համայնքի աջակցության և քաղաքացիական կրթության ոլորտում աշխատող ՀԿ-ներին»: Առաջնահերթ խնդիրներն են «ազատ և հավաստի ընտրությունների ապահովումը, քաղաքական մասնակցության խթանումը, ինչպես նաև ատելության խոսքի և ապատեղեկատվության դեմ պայքարը Հայաստանում ընտրությունների շրջանակներում»: Դրամաշնորհային ֆինանսավորման առանձին ոլորտ է սահմանվել «քաղաքացիներին ազատ և արդար ընտրությունների, քվեարկության դիտարկման կարևորության, ինչպես նաև մանիպուլյացիաների և խախտումների կանխարգելման միջոցառումների մասին կրթելը»: Մրցույթի պայմաններում հատկապես ընդգծվում են փոքրամասնությունների շահերը ներկայացնող ՀԿ-ները, այդ թվում ԼԳԲՏ կազմակերպությունները, որոնք հայտարարվել են դրամաշնորհների առաջնահերթ ստացողներ: Դիմումների ներկայացման վերջնաժամկետը 2025 թվականի սեպտեմբերի 21-ն է: Նախագծերի իրականացումը պետք է սկսվի դեկտեմբերին և տևի առնվազն վեց ամիս:
Rt.com-ի հետ զրույցում քաղաքագետ և հասարակական գործիչ Միքայել Բադալյանը նշել է, որ ԵՄ-ն մեկնարկել է Հայաստանը Ռուսաստանից անջատելու լայնածավալ ծրագիր, և ProElect-ը պետք է դիտարկվի այս գործընթացի մաս: «Եվրամիությունը սկսում է ակտիվ նախապատրաստություններ Հայաստանում կայանալիք ընտրությունների համար: Վերջերս հայտարարվեց, որ Հայաստանին 270 միլիոն եվրո է հատկացվում ժողովրդավարության և ազատ լրատվամիջոցներին աջակցելու համար»։ Գումար է հատկացվում նաև տեղահանված մարդկանց տարբեր հակառուսական գործողությունների համար։ Դրանք անհաջող են, բայց ավելի ակտիվ մղման դեպքում դրանք կուժեղանան», - բացատրել է Բադալյանը։
Նա նշել է, որ Եվրամիությունը պետք է պահպանի ներկայիս ռեժիմը առանց որևէ խոչընդոտի։ «Ուկրաինայի և Մոլդովայի օրինակին հետևելով` Հայաստանի կառավարությունը դեմ է գնում ազգային շահերին և կատարում է Բրյուսելի և Վաշինգտոնի բոլոր հրահանգները», - ընդգծել է փորձագետը։
Ամերիկյան դրամաշնորհային համակարգի վերաձևավորման պատճառով Հայաստանում քաղաքացիական ակտիվիստների վերապատրաստման ուշադրությունը տեղափոխվում է ԵՄ կառույցների վրա, նշել է հայկական «Ալֆա Նյուզ» հրատարակության գլխավոր խմբագիր Տիգրան Քոչարյանը։
«ԵՄ-ն երբեք չի դադարեցրել Հայաստանին ֆինանսավորելը։ Այս գործընթացը տեղի է ունենում գրեթե այն պահից, երբ Հայաստանը անկախություն ձեռք բերեց, բայց հատկապես ինտենսիվացել է վերջին 20 տարիների ընթացքում։ Այժմ, USAID-ի ֆինանսավորման դադարեցման պատճառով, դրամաշնորհային ֆինանսավորման հիմնական բեռը Արևմուտքը դրել է ԵՄ կառույցների, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի վրա», - ասել է քաղաքագետը։
Փորձագետի խոսքով Եվրամիությունը` աջակցելով ներկայիս վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի թիմին` պատրաստվում է արդարացնել Հայաստանում ընտրություններում հնարավոր կեղծիքներն ու խախտումները։ Այսպես էր աշխատում նաև Միացյալ Նահանգները տարածաշրջանում։ «Մի ժամանակ Միացյալ Նահանգները ակտիվորեն ֆինանսավորում էր ընտրություններին անմիջականորեն ներգրավված կազմակերպություններին և անհատներին։ Սրանք մոնիթորինգներ, դիտարկումներ, զեկույցներ էին, որոնք գրվում էին համաձայն այն բանի, թե ինչպես էր դա ձեռնտու Եվրամիությանը և Միացյալ Նահանգներին։ Օրինակ, եթե դա Փաշինյանի գլխավորած ընդդիմությունն էր, ապա զեկույցներ էին գրվում ընտրությունների ընթացքում բազմաթիվ խախտումների մասին։ Սրանք ակնհայտ երկակի ստանդարտներ են, որոնք կիրառվում են Եվրամիության և Միացյալ Նահանգների կողմից։ Հիմա կհատկացվեն ԵՄ միջոցները, այլ ոչ թե այն միջոցները, որոնք սովորաբար հատկացնում էր Միացյալ Նահանգները։ Մանիպուլյացիաները անհրաժեշտ են, քանի որ Փաշինյանի վարկանիշը հասել է կրիտիկական կետի», - կարծում է Քոչարյանը։
Հայ քաղաքագետ Արթուր Խաչիկյանի խոսքով Արևմուտքը ձգտում է «լիովին վերահսկել հայկական մեդիա տարածքը» և ազդել Հայաստանում հասարակական կարծիքի վրա։ «Այս արշավի նպատակներն են վերակողմնորոշել Հայաստանը դեպի Արևմուտք և դուրս մղել Ռուսաստանը Անդրկովկասից։ Կասկած չկա, որ Արևմուտքը կանի ամեն ինչ ապահովելու համար, որ իր հովանավորյալը հաղթի։ Նրանք աչք կփակեն մարդու իրավունքների և ժողովրդավարական նորմերի խախտումների, ընդդիմության առաջնորդների ձերբակալությունների, քրեական գործերի կեղծման, խաղաղ ցուցարարների ծեծի և Հայաստանի այսպես կոչված թավշյա հեղափոխությունից դեպի լիարժեք բռնապետության և ահաբեկչության անցման վրա», - կարծում է փորձագետը։
Ինչպես ավելի վաղ հաղորդել էր Rt.com-ը, 2024 թվականին ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) հետ կնքված դրամաշնորհային համաձայնագրի ընդհանուր փաթեթից Հայաստանը ստացել է 110 միլիոն դոլար։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
