«Հիմա իր գերեզմանին էլ եմ կարոտ մնացել». լեյտենանտ Հովհաննես Կարապետյանն անմահացել է հոկտեմբերի 6-ին Մատաղիսում. «Փաստ»
ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
«Փոքրուց շատ ակտիվ երեխա էր։ Չարաճճի բաներ շատ էր անում։ Մի քանի անգամ կորել է։ Մի անգամ փայտ էին բերել մեր տուն, վարորդն ու իրեն օգնողը տանը հաց էին ուտում, այդ ժամանակ հասկացանք, որ Հովհաննեսը կորել է։ Երեք տարեկան էր։ Ամեն տեղ նայում եմ, չկա։ Մյուս տղաս էլ մեկ տարեկան էր։ Ամուսինս փայտի մեքենայի մեջ էլ նայեց, տեսավ, որ փոքր պատուհանից ներս է մտել ու մեքենայի ներսում քնել։ Մի ժամից ավելի իրեն ենք փնտրել։ Մի անգամ էլ փոքր տղաս դեռ քառասունքի մեջ էր, Հովհաննեսն էլ բակում խաղում էր։ Փոքրին տանը քնեցնում էի, մի քանի րոպեից դուրս եկա, տեսնեմ՝ Հովհաննեսը չկա։ Ում հարցնում եմ, արձագանքում են, որ չեն տեսել իրեն։ Փոքրամարմին երեխա էր, մեծացավ էլ, այդպիսին մնաց, ցանկապատի տակից դուրս էր եկել, գնացել սկեսրայրիս մոտ, նա հարևանի տանը գործ էր անում։ Էլի ամուսինս գտավ տղայիս, տուն բերեց»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է տիկին Արմինեն՝ Հովհաննեսի մայրիկը։
Հովհաննեսը ծնունդով Արցախից է՝ Մարտակերտ քաղաքից։ «Առաջին դասարան յոթ տարեկանից սկսեց հաճախել։ Մի կիսամյակ սովորեց, հետո տեղափոխվեցինք Մարտակերտից տասը կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող իմ հայրական գյուղը՝ Կուսապատ։ Այդտեղ էլ դպրոց հաճախեց, 12-րդ դասարանն ավարտեց։ Անմիջապես ավարտելուց հետո զորակոչվեց բանակ։ Մինչև հինգերորդ դասարանը հարվածային էր, լավ էր սովորում։ Բայց երբ տղաները մի քիչ մեծանում են, շատերը սկսում եմ մատների արանքով նայել սովորելուն։ Մեծ սեր ուներ «Հայոց լեզու» և «Գրականություն» առարկաների նկատմամբ։ Նաև ստեղծագործում էր։ Պատմություններ էր գրում։ Հիմա նաև շատ եմ ափսոսում, որ իր շարադրությունները, ստեղծագործությունները, որոնք ուսուցչուհին փոխանցել էր ինձ, աչքի լույսի պես պահում էի, չկարողացա ինձ հետ վերցնել։ Այնքան արագ ու անսպասելի դուրս եկանք գյուղից, որ չհասցրեցի դրանք վերցնել։ Փոքր գյուղ էր, դասարանում չորս տղա էր սովորում։ Շատ ակտիվ երեխաներ էին, դպրոցում բոլորն իրենց շատ էին սիրում։ Վերջին զանգին այնքան ուրախացան»։
Հովհաննեսի պարտադիր զինծառայությունն անցել է Հադրութում։ «2016 թվականի Քառօրյա պատերազմին դեռ ծառայում էր, դիրքերում է եղել։ Նույն թվականի հուլիսի 7-ին զորացրվել է»։ Զորացրվելուց հետո որոշում է կայացնում անցնել պայմանագրային ծառայության։ «Սիրում էր բանակը, երբ զորացրվեց, ինձ ասաց, որ որոշել է պայմանագրային ծառայության անցնել։ Սկզբում դեմ էի, ամուսինս մի քանի տարվա ծառայող էր, ասաց՝ կտանեմ ինձ մոտ, կողքիս կլինի։ Ժամկետային ծառայությունն ավարտելուց ամենաշատը մեկ ամիս հետո անցավ պայմանագրային ծառայության»։
Սեպտեմբերի 27-ին սկսվեց 44-օրյա պատերազմը։ «Երկու շաբաթ տանն էին, երկու շաբաթ՝ դիրքերում։ Սեպտեմբերի 25-ին իրենց դիրքեր բարձրանալու օրն էր, տղաս էլ, ամուսինս էլ գնացին։ Կիրակի օրը պատերազմն սկսվեց։ Անհավատալի մի բան էր. առավոտյան խոր քուն էի մտել, և երբ արթնացա ու բակ դուրս եկա, աղջիկս և տղաս, կանգնած մեր բակում, նայում էին հեռուն։ Կրակոցների ձայները լսել էին, բակ դուրս եկել՝ հասկանալու համար, թե որտեղից են այդ ձայները գալիս։ Այդ պահին միանգամից կանչեցի՝ Հովո՜ս... Հասկացա, թե ինչ է կատարվում, բայց չեմ կարող բացատրել, թե դա ինչ զգացողություն էր։ Վազեցի գյուղամեջ, եղբայրս գյուղապետն էր։ Ինքն արդեն իր մոտ էր կանչել գյուղի տղամարդկանց, որ բարձրանան դիրքեր՝ տղաներին օգնության։ Երբ մի բան էր լինում, բոլորով հավաքվում էին։ Մյուս տղայիս էլ էր կանչել։ Եղբորս ասացի՝ տղաս ու ամուսինս դիրքերում են, այս մի տղայիս ինչո՞ւ ես կանչել։ Ասաց՝ կապ չունի, պիտի բոլորս էլ գնանք, քո տղան էլ, իմ տղաներն էլ։ Իր երեք տղաներն էլ այնտեղ էին, որ նստեին մեքենաները և բարձրանային դիրքեր։ Չգիտեմ, թե ինչ զգացողություն էր, բայց անընդհատ Հովոյիս անունն էի տալիս։ Երևի մի բան զգում էի, որովհետև ո՛չ ամուսնուս անունն էի տալիս, ո՛չ էլ մյուս տղայիս։ Այդ օրերին Մարտակերտից եկան մեր գյուղ, մեզ մոտ մի քիչ ապահով էր։ Անհանգիստ էի, չէի կարողանում իրենց հետ կապ հաստատել։ Սեպտեմբերի 29-ին Հովոս զանգեց. «Մա՛մ, լավ եմ, չանհանգստանաս, քույրիկներիս՝ Մարիամին ու Աննային գյուղից հանի»։ Հրազդանում բարեկամ ունեինք, աղջիկներին գիշերը ճանապարհեցի այնտեղ։ Ինձ էլ էր ասում՝ հետները գնայիր: Հովոյիս ասացի՝ քեզ չեմ կարող թողնել ու գնալ, ինչպե՞ս քեզ թողնեմ կրակի բերան ու դուրս գամ։ Սեպտեմբերի 30-ին գյուղում մի քանի կին էինք մնացել, բոլորին տարհանել էին։ Հոկտեմբերի 1-ին եղբայրս ասաց՝ պետք է Ստեփանակերտ գնաք, այնտեղ ապաստարաններ կան, մենք էլ հանգիստ կլինենք։ Գնացինք Ստեփանակերտ, հետո՝ Շուշի, զանգեց՝ գնում եք Արարատ, ձեզ այնտեղ դիմավորելու են։ Մինչև Արարատ լացելով եմ եկել։ Մինչ օրս ինձ չեմ ներում, որ թողել ու դուրս եմ եկել գյուղից։ Ավշար գյուղում տեղավորվեցինք։ Հրազդանից էլ աղջիկներիս մոտս բերեցի։ Այդ օրը խոսեց բոլորիս հետ։ Մեկ էլ խոսել ենք հոկտեմբերի 6-ի առավոտյան։ Այդ օրն ինձ հարցրեց. «Մամ, ի՞նչ են ասում, կռիվը ե՞րբ է պրծնելու»։ Ասացի, որ ոչինչ էլ չեն ասում։ Ու իրեն իմ ցանկությունը փոխանցեցի՝ սպասում եմ, թե երբ եք գալու, տուն հասնեք։ «Գալու ենք, մա՛մ, կգամ»։ Այդ օրն էլ քույրիկների հետ խոսեց, տատիկ-պապիկի, եղբորս կնոջ։ Կարծես սիրտը մի բան զգար. «Մա՛մ, երեխեքին լավ կնայես»։ Այդ օրը հինգ անց կես դեպքը եղավ»։ Հոկտեմբերի 6-ին Հովհաննեսը զոհվում է Մատաղիսում։ Հոկտեմբերի 1-ին նա և ընկերը մարտի դաշտում լեյտենանտի կոչում էին ստացել։ «Մարտակերտից տեղափոխվել էին Մատաղիս։ Իրենք օգնության էին գնացել, նա գնդացրորդ էր։ Սկզբից վիրավորվել է ոտքից։ Շտապօգնություն են կանչել, որ վիրավորներին դուրս բերեն, հարվածել են մեքենային»։
Հովհաննեսի հայրիկն էլ է մարտի դաշտում եղել։ «Այդ ընթացքում կրակի տակով սնունդ էր հասցնում տղաներին։ Ամուսինս այդ պահին իր կողքին չի եղել, բայց իրեն ասել էին։ Ինձ բոթն այդ օրը չեն հայտնել։ Գիշերը երազ տեսա, կարգին չէինք էլ քնում, անհանգիստ մարդն ինչպես կարող է քնել։ Երազումս, կարմիր շորեր հագած, կրակի մեջ պարում էի։ Առավոտյան յոթն անց կեսից զանգում էի, շատ անհանգիստ էի։ Հովոյին զանգեցի, զանգերը գնում էին, բայց չէր պատասխանում։ Ամուսինս անջատում էր զանգերը։ Գյուղում ինչքան ծառայողի համար ունեի, զանգում էի, կա՛մ անջատում էին, կա՛մ անհասանելի էին։ Սիրտս տեղից դուրս էր գալիս, զգում էի, որ մի բան այն չի։ Զանգերիցս մեկին ամուսինս պատասխանեց։ Առաջինը Հովոյիցս հարցրեցի, ասաց, որ վիրավոր է, բերում են Երևան։ Ամուսնուս ասացի՝ խաբում ես, արձագանքեց՝ հա։ Միայն այն եմ հիշում, որ առանց կոշիկ հագնելու, վազում էի, թե ուր, ես էլ չգիտեմ։ Եղբայրս սթափեցրեց՝ մարդ կա, իր երեխուն չի գտնում, ուրախացի, որ երեխուդ գտել են»։
Մայրիկը վերադառնում է հայրենի գյուղ։ «Մեքենայով գնում էինք, ու չգիտեի, որ մեր առջևից տղայիս են տանում։ Հասել ենք տուն, ասել եմ՝ եկել եմ, Հովո՛, մամային էս ո՞նց ես դիմավորում։ Հիմա իր գերեզմանին էլ եմ կարոտ մնացել, չեմ կարողանում այցելել։ Գյուղում հուշաղբյուր և խաչքար կանգնեցրին տղայիս անունով։ Դպրոցի Հայոց լեզվի և գրականության դասասենյակն իր անունով անվանակոչեցին։ Գյուղի միակ զոհն էր»։
Ապրելու ուժի մասին։ «Հովհաննեսս մեծ տղաս էր, հետո Արմենս է, Մարիամն ու Աննան։ Մարիամս ամուսնացած է, աղջիկ ունի, այնքան նման է Հովոյիս։ Իր շարժումների, հայացքի մեջ Հովոյիս եմ տեսնում։ Երբ Հովոյիս մահվան առաջին տարելիցը լրացավ, շատ ծանր վիճակում հայտնվեցի հիվանդանոցում։ Մի օր տղայիս տեսա՝ տեսի՞լք էր, երա՞զ, չգիտեմ։ Ասաց՝ մա՛մ, սա քո տեղը չի, գիտես, որ մեր երեխեքը սոված են, գնա տուն։ Դրանից հետո ինչ-որ անհասկանալի ուժ և ապրելու հույս գտա։ Քիչ-քիչ սկսեցի ապրել։ Ճիշտ է, իր բացակայությունը ոչ մեկ չի կարող լրացնել, բայց երեխաներս հիմա ինձ ապրեցնում են»։
Հ. Գ. - Լեյտենանտ Հովհաննես Կարապետյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով։ Հուղարկավորված է Արցախում՝ Կուսապատ գյուղի գերեզմանատանը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
