Սպասել, որ սա կլինի շրջադարձային պահ, առնվազն միամտություն է. «Փաստ»
ՄԱՄՈՒԼԻ ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
iz.ru–ն «Հայկական ժեստ. Երևանը ցանկանում է որքան հնարավոր է շուտ խաղաղության պայմանագիր կնքել Բաքվի հետ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Նիկոլ Փաշինյանը կատարել է իր առաջին աշխատանքային այցը Թուրքիա: Փաշինյանի և Էրդողանի միջև բանակցությունները տևել են մոտ մեկ ժամ: ՀՀ վարչապետը նշել է Թուրքիա կատարած աշխատանքային այցի կարևորությունը և հույս հայտնել, որ դա «նոր խթան» կհաղորդի երկրների միջև հարաբերություններին։ Սա կարևորագույն այց է, որը սահմանում է Երևանի ուղին՝ ամրապնդելու հարաբերությունները Անկարայի հետ, կարծում է թուրք քաղաքագետ Քերիմ Հասին։ «Ես սա չէի անվանի երկկողմ հարաբերությունների շրջադարձային կետ, բայց սա բավականին կարևոր և խորհրդանշական քայլ է», - ասել է նա iz.ru–ին։
Թուրքիան և Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ չունեն։ Բացի այդ, պետությունների միջև սահմանը փակ է 1993 թվականից։ Հետաքրքիր է այն, որ երկար տարիներ Երևանի և Անկարայի միջև հարաբերություններում գլխավոր նյարդայնացնող գործոնը 1915 թվականին Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցն էր, սակայն վերջերս Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը դադարել է ներառվել Երևանի արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունների մեջ։ Հայաստանի ընդդիմությունը քննադատում է այդ մոտեցումը։ «Հայ հասարակությունն ամբողջությամբ բաժանված է։ Բնականաբար, Ցեղասպանության հարցը չափազանց կարևոր է նրա զգալի մասի համար, և սկզբունքորեն հայ հասարակության զգալի մասը թշնամանքով կընդունի թուրքերի հետ այս տեսակի երկխոսության հնարավորությունը,— iz.ru–ին ասել է Ռուսաստանի Ժողովրդական տնտեսության և պետական կառավարման ակադեմիայի ավագ դասախոս Սերգեյ Մարգուլիսը:- Քանի որ Թուրքիան չի վերանայել պատմության մեկնաբանման այս հարցը և չի մտադրվում վերանայել այն, դա ակնհայտորեն կընկալվի որպես ցավոտ կետ։ Բայց մյուս կողմից՝ ես չէի սպասի որևէ լուրջ ելույթ Փաշինյանի դեմ դրանից հետո»։
Թուրքիայի և Հայաստանի ղեկավարները քննարկել են նաև Մերձավոր Արևել քում իրավիճակի սրումը և Երևանի ու Բաքվի միջև խաղաղության գործընթացը։ Հայաստանի համար հիմնական խնդիր է մնում Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրման շուրջ անորոշությունը։ Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը շեշտել է, որ Երևանը պատրաստ է ստորագրել խաղաղության պայմանագիրը։ «Ես չեմ կարող որևէ ամսաթիվ նշել ստորագրման համար, - ասել է նա iz.ru–ին,– մենք իսկապես ուզում ենք, որ այս պայմանագիրը ստորագրվի։ Որքան շուտ, այնքան լավ»։
Սակայն Ադրբեջանը պայմանագրի ստորագրումը կապում է երկու հիմնական պահանջի հետ։ Նախ՝ Բաքուն ցանկանում է, որ Հայաստանը փոփոխի Սահմանադրությունը։ Երկրորդ՝ Ադրբեջանը պահանջում է լուծարել 1992 թվականին ստեղծված ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը։ «Հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանը դանդաղում է Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում, բնականաբար, Երևանը պաշտոնապես հույս ունի, որ Անկարան ինչ-որ կերպ կազդի իր ամենամոտ դաշնակցի վրա,- iz. ru–ին ասել է «ԻՄԵՄՈ ՌԱՍ»-ի Կովկասի բաժնի ղեկավար Վադիմ Մուխանովը, - հետևաբար, նախևառաջ, սա ոչ թե երկու, այլ երեք երկրի միջև հարաբերություններ են, սա ավելի շատ եռանկյուն է»:
Քաղաքագետ Քերիմ Հասը նույնպես կարծում է, որ Հայաստանը մի կողմից՝ ցանկանում է կարգավորել հարաբերությունները Թուրքիայի հետ, իսկ մյուս կողմից՝ որքան հնարավոր է արագացնել Ադրբեջանի հետ խաղաղության գործընթացը: «Հայաստանի ղեկավարությունը տեսնում է, որ Իրանը զգալիորեն կթուլանա տարածաշրջանում, Ռուսաստանը դեռևս զբաղված է ուկրաինական խնդրով, իսկ ԱՄՆ–ի համար Հարավային Կովկասը վերջին խնդիրներից մեկն է, ԵՄ–ն ևս ավելի շատ հետաքրքրված է Եվրոպայում անվտանգության ապահովմամբ: Բացի դա, Երևանը տեսնում է, որ Ուկրաինան չի ստանալու անվտանգության երաշխիքներ: Կարծում եմ, որ Հայաստանի ղեկավարության համար սա ստեղծում է այն զգացողությունը, որ Թուրքիան կարող է լրացնել Հարավային Կովկասում «իշխանության վակուումը»», - նշել է նա։
Իրանի և Իսրայելի միջև ռազմական գործողությունները շարունակվում են, իսկ Թեհրանը Հայաստանի ամենամեծ գործընկերն է տարածաշրջանում։ Եթե Թեհրանը թուլանա հակամարտության արդյունքում, ապա դա բացասաբար կանդրադառնա Հայաստանի դիրքերի վրա և, հավանաբար, կամրապնդի Ադրբեջան– Թուրքիա զույգը, որոնք պնդում են «Զանգեզուրի միջանցքի» ստեղծման անհրաժեշտությունը։ Իրանն է այդ նախագծի հիմնական հակառակորդը, քանի որ այն կտրում է Թեհրանին ԵԱՏՄ շուկայից և ուժեղացնում Անկարային։ «Այժմ Ադրբեջանն ու Թուրքիան Հայաստանին ընկալում են որպես թույլ, զիջելու պատրաստ։ Հավանաբար, Երևանի վրա ճնշման ևս մեկ ալիք կսկսվի թե՛ չսահմանազատված տարածքների, թե՛ «Զանգեզուրի միջանցքի» բացման հարցում։ Այսինքն, սպասել, որ սա կլինի շրջադարձային պահ, և որ Թուրքիան Փաշինյանի այցից հետո Հայաստանի հետ կհաստատի բացառապես կառուցողական հավասար հարաբերություններ, իմ կարծիքով, բավականին միամտություն է», — կարծում է Սերգեյ Մարգուլիսը։ Միևնույն ժամանակ, Նիկոլ Փաշինյանի այցը ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիա դժվար թե կարելի է համարել սպառնալիք Ռուսաստանի շահերին Անդրկովկասում, կարծում է փորձագետը։ «Սա բազմավեկտոր քաղաքականության ևս մեկ ցուցադրություն է, որը հայկական կողմը հստակորեն որդեգրել է հատկապես Ղարաբաղում պարտությունից հետո, այսինքն՝ ցույց է տալիս, որ այլևս հույսը չի դնում ՀԱՊԿ մեխանիզմների վրա», նշել է նա։
Վերջերս Հայաստանում ձերբակալվել է հայազգի ռուսաստանցի գործարար Սամվել Կարապետյանը, ով մեղադրվել է իշխանությունը զավթելու հրապարակային կոչ անելու մեջ։ Կրեմլը հայտարարել է, որ ուշադիր հետևում են գործին։ Հայաստանի կառավարությունը փորձում է հեռանալ Ռուսաստանից՝ փորձելով ամրապնդել հարաբերությունները Արևմուտքի հետ, նշել է Քերիմ Հասը։ «Սակայն ակնհայտ է, որ Հայաստանը չի կարող փոխարինող գտնել Ռուսաստանին ռազմական ոլորտում։ Նա չի կարող, օրինակ՝ փակել ռուսական բազան կամ դուրս գալ ՀԱՊԿից՝ միաժամանակ ստանալով Արևմտյան դաշինքից որևէ անվտանգության երաշխիք»,- ասել է նա։
Բացի դա, Ռուսաստանը և ԵԱՏՄ երկրներն են Հայաստանի հիմնական առևտրային գործընկերները։ Երևանի մասնակցությունը ԵԱՏՄ–ին ապահովում է երկրի կայուն տնտեսական աճը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
