Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Վիկինգների գարեջուր

Այսօր պատմաբանները բավականին վստահորեն նշում են, որ գարեջուրը ծանոթ ըմպելիք է եղել Սկանդինավյան թերակղզում և ժամանակակից Շվեդիայի տարածքում բնակվող վիկինգ ցեղերին։ Ավելին, գարեջուրը մեծ նշանակություն է ունեցել վիկինգների կյանքում, քանի որ այն եղել է ամենօրյա խմիչք։ Այն ժամանակվա գարեջուրը թույլ էր և նման չէր ժամանակակից գարեջրին։ Ավելի թունդ գարեջրեր ու մեղրաջրեր այն ժամանակ պատրաստել են բացառապես հատուկ առիթների համար:

Հատկանշական է այն, որ շվեդները, ինչպես սովորաբար գիտեն մարդիկ, առաջինն են Հյուսիսային Եվրոպայում սովորել գարեջուր պատրաստել։ Եվ զարմանալի չէ, որ շվեդ գարեջրագործները մեծ ազդեցություն են ունեցել հարևան Նորվեգիայի, Ֆինլանդիայի, Էստոնիայի և Լատվիայի գարեջրագործության վրա: Շվեդիայում (և շատ այլ երկրներում) գարեջրագործության արագ զարգացումը սկսվել է 19-րդ դարում երկու պատճառով: Նախ, քաղաքաբնակների համամասնությունն անշեղորեն ավելանում էր, և, հասկանալի է, որ դժվար էր սեփական օգտագործման նպատակով գարեջուր պատրաստել բազմաբնակարան շենքերի պայմաններում։ Երկրորդ պատճառը «արդյունաբերական հեղափոխության» ժամանակ տեխնոլոգիաների արագ զարգացումն էր։ Շվեդիայում, ինչպես և այլ երկրներում, արագորեն աճում էր գարեջրի գործարանների թիվը, ամեն քաղաքում կար առնվազն մեկ գործարան։ Եթե ​​1840 թվականին Շվեդիայում կար 28 գարեջրի գործարան՝ 400 հազար հեկտոլիտր ընդհանուր ծավալով, ապա 50 տարի անց արդեն 554-ը, իսկ արտադրության ընդհանուր ծավալը հասել էր տպավորիչ ցուցանիշի՝ 21,9 միլիոն հեկտոլիտրի։

Դրական դինամիկան շարունակվել է մինչև 20-րդ դարի 30-ականների կեսերը։ Ընդհանուր առմամբ, Շվեդիայում գարեջրի արդյունաբերությունը զարգացել է նույն սցենարով, ինչ Գերմանիայում, Հոլանդիայում կամ Բելգիայում: Եվ այստեղ հարց է առաջանում. եթե ամեն ինչ այդքան լավ է եղել, ապա ինչու՞ մենք այսօր ոչինչ չգիտենք շվեդական գարեջրի մասին։ Բանն այն է, որ Շվեդիայի գարեջրագործները նույնիսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն են վերապրել, բայց երկրի օրենսդրական փոփոխությունները չեն նպաստել գարեջրագործությանը։

Եթե ​​հարևան Ֆինլանդիայում ալկոհոլի «արգելք» մտցվեց, ապա Շվեդիայում այլ կերպ լուծեցին բնակչության շրջանում ալկոհոլիզմի խնդիրը։ Մեծապես բարձրացվեցին ակցիզային տուրքերը և սահմանափակվեց 4,5 %-ից ավելի թնդության ալկոհոլի վաճառքը։ Ազատ վաճառքում կային այդ նշագծից ցածր խմիչքներ, իսկ վերը նշված ամեն ինչը վաճառվում էր բացառապես պետական ​​խանութներում։ Դա տեղի է ունեցել 1955 թվականին: Մինչ այդ շվեդները թունդ ըմպելիքների սիրահարներ էին, և դա վերաբերում էր նաև գարեջրերին։ Նոր օրենքների ներդրումից հետո շատ գարեջրի գործարաններ պարզապես չկարողացան հարմարվել նոր պայմաններին։

Այսպես թե այնպես, ալկոհոլի շուկան կարգավորվեց, և 1975 թվականին երկրում կար 108 գարեջրի գործարան՝ 46,5 միլիոն հեկտոլիտր արտադրության ընդհանուր ծավալով։ Շատ ընկերություններ սկսել էին անցնել արտահանմանը։ Եվ ամեն ինչ լավ կլիներ, բայց 1977 թվականին խորհրդարանում «ալկոհոլային նիշն» էլ ավելի ցած իջեցվեց։ Արդեն հնարավոր էր ազատ վաճառել միայն 3,5 %-ից ցածր թնդության ըմպելիքները։ Առաջինը փակվեցին փոքր ընկերությունները, արդյունքում մի շարք ձեռքբերումների հասան շուկայի խոշոր խաղացողները:

1995 թվականին, երբ Շվեդիան դարձավ Եվրոպական համայնքի անդամ, երկրում մնացել էր ընդամենը 28 գարեջրի գործարան։ Ինչը, սակայն, ընդհանուր առմամբ տվել էր տպավորիչ 54 միլիոն հեկտոլիտր արտադրանք։ Շվեդիան այսօր էլ շարունակում է մնալ «թեթև» գարեջրի երկիր, իսկ հարևան Դանիան շվեդների շրջանում հայտնի է դարձել որպես ալկոհոլային զբոսաշրջության կենտրոն:

Կ. Խաչիկյան