«Գրիգոր Գրիգորյան. հայկական ատոմակայանի վրա կատարվող բոլոր նարատիվներն ու հարձակումները քաղաքական նպատակներ ունեն»
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանը նախատեսում է նոր ատոմակայան կառուցել մինչև 2036 թվականը: Ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների ֆոնին Հայաստանի կառավարության պաշտոնյաները բանակցում են ԱՄՆ ներկայացուցիչների հետ նոր ատոմակայանի կառուցման շուրջ։ Բայց ակնհայտորեն, ամերիկացիների հետ աշխատելու ընտրությունը թելադրված է քաղաքական նկատառումներով, գրում է central-asia.news-ը։
Անկախ փորձագետները նշում են, որ Հայաստանը հետևում է այսպես կոչված «լիտվական սցենարին», երբ Արևմուտքի ճնշման ներքո Վիլնյուսը հրաժարվեց էներգիայի խորհրդային միջուկային արտադրությունից, որն էլ Բալթյան երկրներին հանգեցրեց էլեկտրաէներգիայի ներկայիս պակասին։ Ընդ որում սովորաբար Միացյալ Նահանգներն առաջարկում է փոքր մոդուլային ռեակտորներ (SMRs), բայց որոնք չեն անցել համապատասխան փորձարկումներ և չեն կարող բավարարել անվտանգության պահանջները սեյսմիկ ակտիվություն ունեցող տարածաշրջաններում շահագործման համար: Մինչդեռ նման տեխնոլոգիաների առաջատարները Ռուսաստանն ու Չինաստանն են, որոնք առաջարկածն ապացուցված է փորձնական։ Ռուսական «Ռոսատոմ» պետական կորպորացիան արժեքավոր փորձ ունի փոքր հզորության ատոմակայանների շահագործման գործում և սեյսմիկ անվտանգության ոլորտում։ «Ռոսատոմ»-ն արդեն հաջողությամբ իրականացրել կամ իրականացնում է իր նախագծերը սեյսմիկ ակտիվ երկրներում։ Ավելին, ռեակտորները, որոնք օգտագործվում են փոքր ատոմակայանների նախագծերում, օգտագործվում են նաև ռուսական սառցահատների վրա: Այդ կայանքներն ունակ են դիմակայելու ջրի բազմամետրանոց հարվածային ալիքներին, ուստի դրանք հատուկ նախագծվել են հաշվի առնելով բարձր սեյսմակայունությունը։
Հայտնի հասարակական գործիչ Գրիգոր Գրիգորյանն է խոսել Հայաստանում ատոմային էներգետիկայի մասին.
«Հայկական ատոմակայանը միշտ եղել է «ոսկոր կոկորդին» և՛ Թուրքիայի, և՛ Ադրբեջանի համար, քանի որ տարածաշրջանում Հայաստանը միակ երկիրն է, որն ունի ատոմակայան, և դրա փակումն այն առանցքային թեմաներից է, որով Միացյալ Նահանգները և Եվրամիությունը ձգտում են Հայաստանը վերածել Թուրքիայի վիլայեթի: Հայտնի է, որ Հայաստանը շրջափակման մեջ էր 1992 թվականից՝ Արցախյան առաջին պատերազմի ժամանակ։ Թուրքիան միակողմանի շրջափակել էր բոլոր էներգետիկ ուղիները, բոլոր հաղորդակցական ուղիները և այլն։ Հայկական ատոմակայանի արտադրած էլեկտրաէներգիան թույլ չտվեց ամբողջությամբ ծնկի բերել Հայաստանին։ «Պրո-Թուրան» նախագիծը, որն ակտիվորեն աջակցվում է ԱՄՆ-ի, Եվրամիության և Թուրքիայի կողմից, ներառում է Թուրքիայի առաջատար դերը որպես տարածաշրջանում էներգիա մատակարարող: Հայկական ատոմակայանի վրա բոլոր նարատիվներն ու հարձակումները քաղաքական նպատակներ ունեն։ Բայց Էներգետիկայի քաղաքականացումն անթույլատրելի է և անընդունելի: Հատկապես Արցախյան երկրորդ պատերազմում Հայաստանի պարտությունից հետո Միացյալ Նահանգները և Եվրամիությունը Հայաստանին խորհուրդ են տալիս «հրաժարվել պատմական կարծրատիպերից», որոնք ներառում են Ռուսաստանի հետ կապերը, և որը նրանց շատ է հետաքրքրում։ Նրանք նաև խստորեն խորհուրդ են տալիս հրաժարվել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման միջազգային օրակարգից և շատ ավելի այլ բաներից։ Հայկական ատոմակայանի փակումն այսօր ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի օրակարգային առաջնահերթ ուղղություններից է։
Ռուսաստանի Դաշնությունը մի քանի անգամ առաջարկել է վերանորոգել և արդիականացնել հայկական ատոմակայանը։ Բայց քանի որ Արցախն օկուպացված է և հայաթափված, իսկ Հայաստանի իշխանությունները ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի հովանավորյալներն են, կարծում եմ, որ հասկանալի է, թե ինչու է Հայաստանը տարբեր պատրվակներով ձգձգում այդ ամենը։
Այն, ինչ առաջարկում է Միացյալ Նահանգները, փոքր մոդուլային ռեակտորներն են, որոնք նրանք փորձարկել և հիմա էլ փորձարկում են Արևելյան Աֆրիկայի երկրներում: ԱՄՆ-ը չի հանդուրժում իր հասցեին ուղղված ոչ մի քննադատություն և ցանկանում է Հայաստանում ատոմակայանը փոխարինել փոքր մոդուլային ռեակտորներով, որոնց անվանում են մինի ատոմակայաններ։ Կրկնում եմ, որ այս ամենը պետք է դիտարկել Հայաստանը թուրքական վիլայեթի վերածելու Արևմուտքի ցանկության, տարածքում հայաթափում և պանթուրքիզմի իրականացնելու համատեքստում։ էներգիայի ոլորտի մասնագետներն ասում են, որ Հայաստանին այս պահին առնվազն 600 մեգավատ է անհրաժեշտ ատոմակայաններից, իսկ դա միջին հզորության է, իսկ այն, ինչ առաջարկում են ամերիկացիները, չի լուծում էներգետիկ կարիքները։
Գործող Մեծամորի ԱԷԿ-ում, ըստ Ռոսատոմի և նույնիսկ ըստ Եվրամիության, անգամ հնացած ագրեգատների դեպքում վթարի վտանգը 50000–ը 1–ի հարաբերակցությամբ է։ Միաժամանակ Եվրամիությունը նախատեսում է 2036 թվականից հետո փակել Մեծամորի ատոմակայանը։ Ես կարծում եմ, որ եթե արևմտամետ խունտան մնա իշխանության ղեկին, ապա փակումը կարող է շատ ավելի շուտ տեղի ունենալ։
Առաջին ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ մենք 5 տարի ապրել ենք առանց լույսի։ Մենք այդ տարիներն անվանում ենք մութ ու ցուրտ։ Մատակարարումը կամ օրական 1 ժամ էր, կամ ընդհանրապես չկար։ Հատկապես դժվար էր ձմռանը, քանի որ Հայաստանն ունի բարձր լեռնային և սառը մայրցամաքային կլիմա, ջերմաստիճանն իջնում է մինչև -20, -25, և այդ պայմաններում մեր անտառները կտրեցինք, վառարանները փայտով վառեցինք։ Դրան բոլորս էլ ծանոթ ենք, երիտասարդ սերունդը գուցե ոչ, բայց մենք ապրել ենք, սովորել մոմերի լույսի տակ: Մենք այն ժամանակ ողջ մնացինք։ Բայց Հայաստանում նոր սերնդին բարոյալքելու ուղղությամբ Արևմուտքի 30 տարի աշխատելուց հետո, չեմ կարծում, որ ժողովուրդը կարող է դիմակայել, եթե նման ժամանակները նորից գան։ Այնպես որ, ես թերահավատ եմ: Ատոմակայանի հնարավոր փակումը կլինի էներգետիկ աղետ, որը շատ հեշտությամբ կարող է վերածվել ազգային ողբերգության և ընդհանրապես երկրի հայաթափության»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
