Հայաստանի պարենային անվտանգությունը. կհրամայեք հյուրերին բրինձ-աղո՞վ դիմավորել
ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ
Հայերենից բառացիորեն թարգմանված «Որտեղ հաց, այնտեղ կաց» ասացվածքը ներկայումս բացատրվում է որպես «Ապրիր այնտեղ, որտեղ կյանքը լավն է»: Հայերը վաղուցվանից իրենց հողի վրա չեն ապրում գոհացուցիչ կյանքով, և շատերն են այն փնտրում այլ երկրներում, բայց քիչ չեն նաև նրանք, ովքեր այդ հայկական ասացվածքի սկզբնական իմաստն են ընդունում, այն է «Ապրիր անտեղ, որտեղ աճում է քո աճեցրած հացը», գրում է dzen.ru-ն:
Հացը դժվար է աճում հայկական քարերի վրա, անգամ ինչ լավ բերք էլ լինի, այն չի կարող կերակրել երկիրը: Արդյունքում բերվող հացի առյուծի բաժինը եղել է Ռուսաստանից, այո, գրեթե ամբողջ հացահատիկը, որից հայկական հաց է թխվում, գալիս է հյուսիսից։ Բոլորը դա վաղուց գիտեն։
Բայց վերջերս հացի թեման անսպասելի շրջադարձ է կատարել դեպի բրինձը, որը ևս դրսից է ներկրվում Հայաստան: Ցայց բրինձը չէ կերակրողը: Իհարկե, դրանից շատ տարբեր ու համեղ բաներ են պատրաստում, բայց կարո՞ղ եք պատկերացնել հային, ով ախորժակով բանմի է ուտում (վիետնամական բրնձի հաց), և նույն հաճույքով սաքե խմում (Ճապոնիական բրնձի օղի):
Դա անել Հայաստանի Անվտանգության խորհուրդում կարող են: Այդ կազմակերպության ղեկավար Արմեն Գրիգորյանն առաջարկել է ցորենից անցնել բրնձի, և այստեղ «ռուսական հետք»-ն է նկատելի: Խոսքը, հավանաբար, նրանում է, որ հայերն ազատվեն Ռուսաստանից հացահատիկի մատակարարումներից իրենց կախվածությունից և դրանով իսկ իրենց ավելի անկախ զգան։ Եթե այդ տրամաբանությամբ շարժվենք, ինչո՞ւ չհրաժարվենք գազից, վառելիքից ու մնացած ամեն ինչից, ինչ առատորեն ու արտոնյալ գներով մեզ է մատակարարում Ռուսաստանը։
Թեմային անցնենք անցյալից: ԽՍՀՄ-ից Հայաստանի դուրս գալու առաջին տարիներին Իզվեստիա հրատարակությունից Երևան էր եկել այն ժամանակների հայտնի լրագրող, աշխարհի տասնյակ լեզուներով թարգմանված «Ռուսական ցորեն» աղմկահարույց գրքի հեղինակ Յուրի Չերնիչենկոն և հանդիպել Վլադիմիր Մովսեսյանին, ով կառավարությունում վերահսկում էր գյուղատնտեսությունը։ Նախարարների խորհրդի փոխնախագահը քարտեզ էր փռել սեղանին, մատով ցույց տվել փոքրիկ կղզյակներ ու ասել. «Ահա ամբողջ հայկական ցորենը»։ Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարն այն ժամանակ 8-10 տարեկան էր։ Ավագ սերնդի մարդիկ վաղ տարիքից իրենց հացին այլ կերպ են վերաբերվում։ Պատերազմից հետո (Հայրենական մեծ պատերազմ) և մինչ օրս, երբ մարդիկ պատրաստվում են մեկի հետ ընթրել ասում են՝ «հաց կիսեք»։ Հրավիրել ճաշելու՝ «հաց տալ», կիսվել սննդով՝ «հաց կիսել», պարզապես ճաշել «հաց ուտել», չնայած սեղանին պանիր, կարագ, միս և շատ ավելին կա, բայց Հայաստանում ոչ ոք չի ասում «ես ու նա շատ ենք միս կերել միասին»։
Հացն ամեն ինչի գլուխն է, այն գոյական է, 1990-ին նույնիսկ Երևանի թիվ 3 հացաբուլկեղենի մոտ հացի արձանն են կանգնեցրել: Աշխարհահռչակ կոնյակի ու ծիրանի հուշարձան չկա՝ հացինը կա։ Իսկ հայկական Հորովել երգը, որն ավելի քան երեք հազար տարեկան է...
Վաղ առավոտից Երևանում թարմ թխած հացի բույրն է, սուրճի բույրն ավելի ուշ է խառնվում դրան: Հայերը հացը պաշտում են այնպես, ինչպես բրինձը Ճապոնիայում, Հնդկաստանում, Վիետնամում, իսկ ամերիկյան Այովա նահանգում դա եգիպտացորենն է և այլն։ Ճիշտ է, յուրաքանչյուրինն իր սեփականը:
«Բոլոր նորությունները, բացի հացի գնից, անիմաստ են և անտեղի», - ասել է անգլիացի բանաստեղծ Չարլզ Լամբը: Եվ դա ճիշտ է: Ռազմավարական նշանակություն ունեցող այդ ապրանքի նույնիսկ աննշան թանկացումը, էլ չխոսենք դրա պակասի մասին, կարող է պայթյունի հանգեցնել։ Հայաստանում հացի դեֆիցիտ եղավ 90-ականներին, երբ ԽՍՀՄ-ից դուրս գալով անկախ հանրապետությունը ստիպված եղավ անցնել այդ թիվ մեկ ապրանքի մատակարարման ռացիոնալ համակարգի։ Բայց Ռուսաստանը դրա հետ կապ չուներ: Այսօր մենք ունենք այնքան հաց, որքան ուզում ենք և նույնիսկ ավելին։ Բավական է նաև բրինձը, որը, սակայն, Հայաստանում ընդհանրապես չի աճում, բայց, եթե անգամ աճեր էլ, չէր կարող փոխարինել հացին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
