Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … դահուկացատկ
ՖՈՏՈ
Դահուկացատկն առաջին անգամ հայտնվել է Նորվեգիայում 19-րդ դարում և իր ծագմամբ պարտական է լեռնադահուկային մրցումների կազմակերպման նորվեգական հանրաճանաչ ավանդույթին: Թելեմարկ նահանգն է համարվում ցատկահարթակից դահուկացատկի ծննդավայրը։ Հենց այնտեղ է 1840 թվականին ցատկահարթակ կառուցվել և այնտեղ են անցկացվել դահուկացատկի մրցույթներ։ ժամանակի ընթացքում վայրէջքի գոտին է աստիճանաբար արդիականացվել, սկզբում այն հարթեցվել է, այնուհետև թռիչքի միջակայքն ընդլայնելու համար վայրէջքի գոտին արվել է անկյան տակ։
1862 թվականին է Տրիսիլում տեղի ունեցել առաջին փաստագրված դահուկացատկի մրցույթը։ 1868 թվականին հայտնվել է առաջին գրանցված արդյունքը՝ 19 մետր։
Միջազգային մրցումներ սկսվել են անցկացվել 1901 թվականից: Այն ժամանակ «Հյուսիսային խաղերի» շրջանակներում անցկացվում էին «թռչող դահուկորդների» մրցումներ։ Հետո 1920 թվականին ստեղծված Դահուկային սպորտի միջազգային ֆեդերացիան իր հովանու ներքո սկսել է կազմակերպել այդ ձմեռային մարզաձի աշխարհի առաջնություններ, և 1924 թվականից դահուկացատկը ներառվել է ձմեռային օլիմպիական խաղերի ծրագրում։
Երկար ժամանակ նորվեգացի ցատկորդներն են եղել Օլիմպիական խաղերի և աշխարհի առաջնությունների անվիճելի չեմպիոնները։ Նրանց «աերոդինամիկ» ոճով թռիչքն անպարտելի էր։ Հետագայում Ֆինն դահուկացատկորդներն են չեմպիոն դարձել 1952 թվականին, իսկ 1964 թվականից ի վեր այդ կարգում ոչ մի հեգեմոն երկիր չկա։ Այդ սպորտաձևը սկսել է մեծ ժողովրդականություն վայելել ամբողջ աշխարհում, և ավելի ու ավելի տաղանդավոր դահուկացատկորդներ են հայտնվել Ավստրիայից, Ճապոնիայից, Գերմանիայից և այլ երկրներից:
1989 թվականին Յան Բոկլևը (Շվեդիա) դահուկներով ցատկի նոր տեխնիկա է հորինել: Այդ շվեդ դահուկացատկորդուհին օգտագործել է V-աձև թռչելու ոճ: Դա ավելացրել է թռիչքը հեռահարությունը 10-20 %-ով, ինչը պայմանավորված է ցատկողի աճող աերոդինամիկ հոսքով: Այսօր դա դահուկացատկի ամենատարածված տեխնիկան է: Նոր ոճի կիրառումը հնարավորություն է տվել թռչել ավելի քան 200 մ:
1995 թվականին նորվեգացի Բրեդեսենը դարձել է ամենաերկար թռիչքի ռեկորդակիր ցատկելով 209 մետր։ 2005 թվականին աշխարհի առաջնությունում նորվեգացի Բյորն Ռամորենն է հաղթել 239 մ-ով:
Ժամանակի ընթացքում նաև մրցույթների կանոններն են փոփոխվել: Երկար ժամանակ մրցաշարերն անցկացվում էին ստանդարտ 70 մետրանոց ցատկահարթակի վրա։ 1962 թվականին լրացուցիչ մտցվել են ցատկեր 90 մետրանոց ցատկահարթակից։
1982 թվականին անհատական մրցումներից բացի սկսվել են անցկացվել նաև թիմային մրցումներ։ Դա մրցումներին ավելացրել է դիտարժանություն և ավելացրել է հանդիսատեսների թիվը:
1990 թվականից թռիչքների շրջանակն է ավելացվել, սկսել են իրականացվել ցատկեր 90 և 120 մետրանոց ցատկահարթակներից: Ընդ որում կանանց մրցումներն են սկսել գրավել ավելի ու ավելի շատ երկրպագուների: ֆեդերացիան առաջին անգամ կանանց թույլ է տվել մասնակցել դահուկացատկի 2009 թվականին դահուկային սպորտի աշխարհի առաջնությունում:
Կ. Խաչիկյան
