Կովկասյան ինտրիգներ. Վաշինգտոնը որոշել է «վերագրավել» Երևանը և՛ Մոսկվայից, և՛ Փարիզից
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
ԱՄՆ-ը պատրաստվում է Կենտրոնական Ասիայի երկրներից նոր առևտրային ուղի կառուցել Հայաստանի և Ադրբեջանի տարածքով ակնկալիքով, որ այդ տարածաշրջանի պետությունները դուրս կգան համաշխարհային շուկաներ շրջանցելով Ռուսաստանը և Չինաստանը, գրում է svpressa.ru-ն։
Այդ մասին, մասնավորապես, ասել է պետքարտուղարի օգնական Ջեյմս Օ՛Բրայենը ելույթ ունենալով Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում։
«Կենտրոնական Ասիայի երկրները աներևակայելի հարուստ են, և այժմ համաշխարհային շուկաներ մուտք գործելու նրանց միակ տարբերակները հիմնականում Ռուսաստանի կամ Չինաստանի միջոցով են: Եթե մենք կարողանանք ճանապարհ բացել, որը կանցնի Հայաստանով կամ Ադրբեջանով, ապա նրանք ելք կունենան դեպի համաշխարհային շուկաներ և շատ ավելի քիչ կախված կլինեն Ռուսաստանից և Չինաստանից»,- ասել է նա։
Միաժամանակ նա իր ելույթի ժամանակ ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ դրան զուգահեռ Սպիտակ տունը մտադիր է աշխատել, որպեսզի Հայաստանը հեռու մնա Ռուսաստանի հետ իր ավանդական ամուր հարաբերություններից։
«Հայաստանի բնակչության զգալի մասը հանդես է գալիս Ռուսաստանից հեռու մնալու օգտին։ Այսպիսով, մենք պայմաններ ենք ստեղծում, որպեսզի դա տեղի ունենա», - խոստովանել է Ջեյմս Օ'Բրայենը:
Բավականին բարձրաստիճան ամերիկացի պաշտոնյայի նման անկեղծ հայտարարությունների տողերի արանքում կարելի է կարդալ հետևյալը. «Մենք նախ պատրաստվում ենք Հարավային Կովկասում հիմնել առնվազն մեկ ռազմաբազա, չնայած, իհարկե, ցանկալի է մի քանիսը, քանի որ մենք միշտ դա անում ենք, և երկրորդը, մենք մտադիր ենք այստեղից դուրս մղել Ռուսաստանին և Չինաստանին»։ Այս բոլոր մտադրությունները ԱՄՆ-ը նախատեսում է իրականացնել մինչև 2025 թվականը։
Հետաքրքիր է, թե կոնկրետ ինչպե՞ս և ի՞նչ կարող են անել Կապիտոլիումի բլրի վրա այդ ուղղությամբ և այդքան կարճ ժամկետում։ Եվ դա չնայած այն հանգամանքին, որ և՛ Մոսկվան, և՛ Պեկինը դժվար թե պարզապես կողք կողքի կանգնեն և հեռվից դիտեն այդ ամերիկյան աղմուկը, ինչպես նաև նույնը անեն Թեհրանը և, հավանաբար, Անկարան:
«Ամերիկացիները դեռևս ունեն լծակներ համաշխարհային քաղաքականության վրա,- խոստովանել է պատմական գիտությունների դոկտոր, Հարավային Կովկասի երկրների արտաքին և ներքին քաղաքականության մասնագետ Նիյազի Նիյազովը,- սակայն այս պահին Հարավային Կովկասում իրավիճակն այնպիսին է, որ նույնիսկ նրանք իրենց ողջ ցանկությամբ պարզապես չեն կարող իրականացնել իրենց այդ գաղափարը առանց տարածաշրջանային խաղացողների ակտիվ մասնակցության և, առաջին հերթին, առանց Ռուսաստանի և Թուրքիայի։ Բացի այդ, նման ցամաքային առևտրային ճանապարհի ստեղծման մասին վաղուց են հայտարարել Մոսկվան, Պեկինը, Անկարան, Թեհրանը և Բաքուն տարածաշրջանային «3+3» հարթակի շրջանակներում: Ուստի, իմ կարծիքով, ամերիկյան պետդեպարտամենտի պաշտոնյայի այդ հայտարարությունը նախ և առաջ պետք է դիտարկել որպես պարզապես այլոց դափնիների համար վարկ վերցնելու Ամերիկայի ցանկություն, քանի որ նման ցամաքային ճանապարհի կառուցումը, այդ թվում տխրահռչակ «Զանգեզուրի միջանցքը», տևական ժամանակ է, ինչ ընթանում է։ Այսպիսով, մենք տեսնում ենք, որ այսօր դրա կառուցումն իրականացվում է Ադրբեջանի փողերով։ Ավելին, դրանում տնտեսական շահեր ունեն Ռուսաստանը և Չինաստանը։ Եվ եթե Հայաստանը նույնպես գնահատի նման երթուղու բոլոր տնտեսական առավելությունները, եթե այն անցնի իր տարածքով, ապա ինքն էլ ակտիվորեն կմասնակցի դրա ստեղծմանը»։
«svpressa.ru».- Ուրեմն Օ՛Բրայենի խոսքերը բացարձակ «կե՞ղծ» են:
-Իմ կարծիքով այո։ Վաշինգտոնը ներկայումս չունի որևէ արդյունավետ քաղաքական լծակ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի վրա։ Ավելին, վստահ եմ, որ տնտեսական լծակներ էլ չկան։ Հակառակ դեպքում ԱՄՆ-ն արդեն որոշ չափով կֆինանսավորեր Զանգեզուրի միջանցքի և Սյունիքի շինարարությունը։ Ըստ ամենայնի, ԱՄՆ-ը նաև չունի այդ գաղափարը կյանքի կոչելու տեխնոլոգիա։ Օրինակ, եթե այդ երթուղու երկայնքով երկաթուղային գիծ անցկացվի, դա ակնհայտորեն կլինի խորհրդային ստանդարտի գիծ:
Բայց եթե, ի վերջո, Միացյալ Նահանգները ներգրավվի նման ճանապարհի կազմակերպման մեջ, ապա սովորական պրագմատիզմի տեսանկյունից տարածաշրջանի բոլոր առանցքային խաղացողները, կարծում եմ, միայն «շնորհակալություն» կասեն նրանց ֆինանսական ներդրումների համար: Ռուսաստանը, Ադրբեջանը, Չինաստանը, Թուրքիան կկարողանան լուծել իրենց տարածաշրջանային որոշ խնդիրներ Վաշինգտոնի փողերի հաշվին. մի թե՞ վատ կլինի, եթե հաշվի առնենք այն, որ Վաշինգտոնը դժվար թե դրանից որևէ էական տնտեսական կամ քաղաքական նախապատվություն ստանա։ Ադրբեջանը, օրինակ, նման առևտրային ճանապարհի գլխավոր շահառուներից մեկը, մտադիր է միանալ BRICS-ին, արդեն խոսվում է ՇՀԿ-ի մասին։ Սպիտակ տան միակ քիչ թե շատ շոշափելի նախապատվությունը Կենտրոնական Ասիայից դեպի համաշխարհային շուկաներ Ադրբեջանի և Հայաստանի տարածքով ցամաքային առևտրային ճանապարհի կառուցմանը մասնակցելուց վերջինիս անջատումն է Ռուսաստանից։
«svpressa.ru».- Պաշտոնական Վաշինգտոնը չի՞ հասկանում, որ նման հայտարարություններով ավելի ու ավելի արագ է կորցնում համաշխարհային հեգեմոնի իր համբավը։ Ինչու՞ էր ընդհանրապես պետք նման հայտարարությունը:
- Կարծում եմ, որ նման հայտարարությունը թելադրված էր քաղաքական պահով, որպեսզի նախագահական ընտրությունների նախաշեմին առաջին հերթին ցույց տան ԱՄՆ-ի հայկական սփյուռքին, որ Վաշինգտոնը գոնե ինչ-որ բան անում է Հարավային Կովկասում։ Ամերիկայի հայկական սփյուռքը բավականին տպավորիչ է, և նրա ձայները շատ կարևոր են ինչպես դեմոկրատների, այնպես էլ հանրապետականների համար: Այստեղից էլ Հայաստանին իր ազդեցության ուղեծրի մեջ ներքաշելու փորձերը: Բայց այդ ամենը բավականին անորոշ է: Թեկուզ միայն այն պատճառով, որ Ռուսաստանի և Հայաստանի հարաբերություններում, ԱՄՆ-ից բացի, բավականին ակտիվորեն ջրերը պղտորում է նաև Ֆրանսիան հետապնդելով իր սեփական շահերը։
«svpressa.ru».- Արևմուտքին ընդհանրապես ի՞նչ է պետք Հայաստանից։ Նրա ռեսուրսները՞, թե՞ այն, որ Կիևի ֆիասկոյից հետո նա դառնա «երկրորդ Ուկրաինա»:
- Կան մի ամբողջ շարք պատճառներ, կարծում եմ: Նախ Արևմուտքի ակնհայտ բարդույթները հայկական պետականության հետ կապված: Թե՛ Ամերիկայում, թե՛ Ֆրանսիայում բավականին ազդեցիկ հայկական սփյուռքները լավ են քարոզում այդ թեման, բայց ոչ ինչ-որ իդեալիստական տեսանկյունից, ոչ թե բուն Հայաստանի, այլ առաջին հերթին իրենց շահերից ելնելով: Բայց ակնհայտ է, որ Հայաստանը, հաշվի առնելով հայ-ռուսական համատեղ նախագծերի ողջ զանգվածը, պարզապես չի կարող պոկվել Ռուսաստանից։ Առանց Ռուսաստանի Հայաստանը չի կարող զարգանալ որպես նորմալ պետություն, ինչպես նաև առանց Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման։ Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, ապա նրանք, հավանաբար, փորձում են Հայաստանին ինչ-որ կերպ «դուրս բերել» հարևանների ազդեցությունից, և դա առաջին հերթին «իրանական գործոնի» պատճառով։ Բայց Հայաստանը դեռևս շատ ընդհանրություններ ունի նաև Իրանի հետ՝ չնայած ակնհայտ կրոնական և քաղաքական հակասություններին։
Ուստի այստեղ ևս Իրանի հետ առճակատման հարցում Հայաստանի նկատմամբ ամերիկյան ծրագրերն անհիմն են թվում։ Ամերիկացիները, թերևս, չեն կարող ավելիի վրա հույս դնել։ Որովհետև Հայաստանի իշխանությունը, նույնիսկ Փաշինյանի գլխավորությամբ, հասկանում է, որ Հայաստանը երկրորդ Ուկրաինայի վերածելը մահվան պես բան է, և որ առանց ռուսական տարողունակ շուկայի նա պարզապես չի դիմանա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
