Ինչո՞ւ երբեք ուշ չէ չափահաս տարիքում լեզու սովորել. National Geographic
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գաղափարը, որ լեզվի ուսուցումը լավագույնն է մինչև չափահաս դառնալը, քննարկման առարկա է: Նրանց համար, ովքեր ցանկանում են նոր լեզու սովորել, գործընթացը կարող է վախեցնել, հատկապես մեծահասակների համար, գրում է National Geographic-ը, գրում է centralasia.media-ն։
Երկար ժամանակ համարվում էր, որ որքան շուտ եք սովորում նոր հմտություններ, այնքան ավելի հեշտ է դա ստացվում: Այն գաղափարը, որ տարիքը կարող է հսկայական դեր խաղալ մարդու լեզուն սովորելու ունակության մեջ, պատճառներից մեկն է, թե ինչու վաղ մանկությունը ժամանակին համարվում էր երկրորդ լեզվի հետ ծանոթանալու լավագույն ժամանակը: Բայց այն հարցը, թե արդյո՞ք դա ճիշտ է, ակտիվորեն քննարկվում է գիտական հանրությունում:
Ցավոք, այդ գաղափարը նպաստել է տարեց մարդկանց նոր քերականության, շարահյուսության և իմաստաբանության արագ հարմարվելու ունակության վերաբերյալ կասկածների առաջացմանը, և նման կերպ կանխել բազմաթիվ հավանական պոլիգլոտների առաջացումը:
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մարդու ուղեղը բարդ օրգան է, որն ընդունակ է մշտական էվոլյուցիայի, և սեռական հասունացումից հետո այն ունի ուսուցման ավելի բարձր մակարդակի ներուժ, ուղղակի մեծերն ու երեխաները պարզապես տարբեր կերպ են կլանում և սովորում տեղեկատվությունը:
«Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մեծահասակներն ամեն ինչում ավելի լավ են սովորում, քանի որ ունեն լավ ինքնակարգավորում, նպատակաուղղվածություն, երբ ուզում են ինչ-որ բան սովորել, - ասել է Լուրդես Օրտեգան՝ Ջորջթաունի համալսարանի լեզվաբանության պրոֆեսոր, ով խոսում է չորս լեզուներով,- ամբողջ աշխարհում մեծահասակները տարբեր աստիճանի են հասնում լեզվի իմացության, սահունության և ունակության, բայց դա սահման չունի»:
Նշենք, որ ըստ ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի ԱՄՆ-ի բնակչության մոտ 20 տոկոսը խոսում է անգլերենից բացի այլ լեզվով, համեմատած եվրոպացիների 59 տոկոսի հետ, ովքեր կարող են խոսել առնվազն երկրորդ լեզվով:
Մարդկանց մեծամասնության համար կարող են տարիներ պահանջվել օտար լեզվի իմացության հասնելու համար, ասում է Օրտեգան: Ըստ օտարերկրյա ծառայության ինստիտուտի (FSI), լեզվի ուսուցման գործընթացի վրա ազդում են այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են մարդու բնական կարողությունները, նախկին լեզվական փորձը և դասերի հաջորդականությունը: FSI-ն պնդում է, որ այն լեզուները, որոնք բնիկ անգլիախոսները կգտնեն իրենց լեզվին նման, ինչպիսիք են իսպաներենը կամ ֆրանսերենը, կարելի է սովորել համեմատաբար արագ՝ մոտ 24-ից 30 շաբաթվա ընթացքում: Ի հակադրություն այն լեզուները, որոնք ունեն զգալի մշակութային տարբերություններ անգլերենից, ինչպիսիք են հունարենը կամ ռուսերենը, կպահանջեն մոտ 44 շաբաթ: Ուսուցման ժամանակը կարող է կրկնապատկվել այն լեզուների համար, որոնք համարվում են բացառիկ դժվար, ինչպիսիք են արաբերենը կամ մանդարիներենը:
Նման գնահատականներն արտացոլում են խիստ ուսուցման մոդել՝ ֆիքսված ժամերով, որոնք անցկացվում են շաբաթական մի քանի օրվա ընթացքում, ասել է Օրտեգան: Անհնար է և դժվար է ակնկալել, որ մեկ մարդ ինքնուրույն հետևի նման խիստ ժամանակացույցին, մանավանդ որ լեզուների ուսուցման հավելվածների աճը, ինչպիսիք են Babbel-ը և Duolingo-ն, ընդլայնել են օտարերկրյա կրթության հասանելիությունը մարդկանց ժամանակ և վստահություն տալով կոնկրետ նպատակներին հասնել իրենց սեփական տեմպերով:
«Ոչ ոք չի կարող նոր լեզու սովորել որպես չափահաս, եթե չսիրի այն և չդարձնի այն իր կյանքի մի մասը, - ասում է Օրտեգան,- տեսականորեն դա հիանալի է, բայց դրա համար պետք է պատճառ ունենալ և դրա մեջ ներդրումներ անելու ժամանակ ունենալ»:
Այնուամենայնիվ, երեխաները և մեծահասակներն ունեն իրենց յուրահատուկ ուժեղ և թույլ կողմերը, երբ խոսքը վերաբերում է նոր կապերի ըմբռնմանը: Երեխաները հակված են սովորել նոր լեզուներ ավելի ինտուիտիվ, կարող են ավելի շատ հնարավորություններ ունենալ խաղալու և փորձելու նոր լեզուներ, և կարող են հարմարվել առանց թարգմանչական հավելվածների կամ այլ ռեսուրսների օգնության: Մեծահասակները կարող են օգտագործել անհատական ռազմավարություններ՝ իրենց լեզվի ուսուցման փորձի համար, օրինակ ստեղծել իրենց սեփական հիշողության համակարգերը կամ վիզուալիզացիայի տեխնիկան:
«Երկլեզու լինելը ճանաչողական առավելություններն ունի, - ասել է Չիկագոյի համալսարանի հոգեբանության պրոֆեսոր Բոազ Քեյսարը, - որքան շատ լեզուներ եք ուսումնասիրում, այնքան ավելի շատ եք հասկանում, թե որքան կարևոր է լեզուն մեր կյանքում: Չնայած մենք դա ընդունում ենք որպես ինքնին տրված»:
Մեծահասակների համար հնարավոր առավելությունները ներառում են հիշողության բարելավումը և ավելի լայն բառապաշարի ձեռքբերումը, իրականում, շատ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ չափահաս տարիքում մեկ այլ լեզու սովորելը կարող է նույնիսկ օգնել կանխել դեմենցիան, ասել է Քեյսարը:
Թեև լեզվական կապը հիանալի գործիք է մարդու սոցիալական ցանցն ընդլայնելու համար, այնուամենայնիվ, դեռևս առկա է հետազոտությունների պակաս այն մարտահրավերների վերաբերյալ, որոնց բախվում են տարեցները, երբ փորձում են նոր լեզու սովորել: Այնուամենայնիվ, ձեր լեզվից բացի այլ լեզու հայտնաբերելը կարող է շատ լավ պարգևատրվել: Այս պարգևներից առավելագույնը ստանալու լավագույն միջոցն այսօրվանից սկսելն է:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
