ՀԱՊԿ-ում դավաճանություն է. Փաշինյանը ցանկանում է «շահեկան պայմաններով» վիճել Մոսկվայի հետ
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Վերջերս Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ՀԱՊԿ-ին մեղադրել է Ղարաբաղի համար պատերազմում Ադրբեջանին «աջակցության իմիտացիայի» մեջ։ Նրա խոսքով, «անկախ» Հայաստանը լիկվիդացնելու փորձերը դեռ շարունակվում են», գրում է Svpressa.ru-ն։ Բայց կարծես թե Հայաստանի բնակիչներն այլ կերպ են մտածում։ Երևանում հազարավոր ցուցարարներ են դուրս եկել փողոց և պահանջում են Փաշինյանի հրաժարականը։ Ցուցարարները պահանջում են Բագրատ արքեպիսկոպոսին տեսնել այդ պաշտոնում: Փաշինյանի վարած քաղաքականությունից դժգոհությանը երկրում վաղուց է կուտակվել: Այս իրավիճակում պաշտոնական Երևանը ավելի լավ բան չի գտել, քան սլաքները դաշնակիցների վրա շրջել։
Հիշեցնենք, որ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսվել էր ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը, որը հանգեցրել էր Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության վերականգնմանը։ Հենց այդ պատերազմում էլ ՀԱՊԿ անդամներից մեկը չի օգնել Հայաստանին։ «Անձնական զրույցներում հայ քաղաքական գործիչները ինձ ասում էին, որ դուք՝ ռուսներդ, պարտավոր էիք արյուն թափել մեզ համար, քանի որ դուք ավելի շատ եք»,- ասել է քաղաքագետ Անդրեյ Սուզդալցևը։
Փաշինյանի պահանջները ՀԱՊԿ-ի դեմ վաղուց են կուտակվել: Մայիսին Հայաստանի վարչապետի Ռուսաստան կատարած այցի ժամանակ Երևանը հայտարարեց 2024 թվականին ՀԱՊԿ-ի գործունեության ֆինանսավորմանը մասնակցելուց հրաժարվելու մասին։ Բանակցություններին ներկա մարդիկ հայտնում են, որ Փաշինյանը բառացիորեն ասել է հետևյալը. «Հայաստանը չէ, որ դուրս է գալիս ՀԱՊԿ-ից, ՀԱՊԿ-ն է, որ դուրս է գալիս Հայաստանից»։ Իսկ ընդհանրապես, դա կա՛մ հերթական հայցն է ընդդեմ նախկին գործընկերների, կա՛մ հերթական գլխի շարժումը դեպի ԵՄ, ուր այդքան շատ է ձգտում Հայաստանը։
«Հայաստանը միշտ ձգտել է անդամակցել Եվրամիությանը, սակայն նրան «ներքաշել են այլ համակարգ»,- հենց դա է ասել հանրապետության խորհրդարանի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը` անդրադառնալով ԵԱՏՄ-ին։ Նա նաև մեղադրել է Ռուսաստանին «ամենադժվար պահին» Հայաստանին մենակ թողնելու մեջ։
Դե, իսկ եթե հասկանում եք պատմությունը, ապա հայկական պետության համաշխարհային քարտեզի վրա հայտնվելը ոչ թե լեգենդար հնագույն թագավորությունների, այլ ամբողջովին ռուս թագավորների վաստակն է, նրանց ցանկությունը վերակենդանացնել այն քրիստոնեական երկիրը, որն անհետացել էր դարեր առաջ։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Հայաստանի Գերագույն խորհուրդն ընդունեց հանրապետության անկախության հռչակագիրը, և շուտով Ռուսաստանը դարձավ Հայաստանի տնտեսության մեջ ամենամեծ օտարերկրյա ներդրողը։ Բայց ժամանակները փոխվում են։ Հիմա Հայաստանը շրջվում է դեպի Արևմուտք։ Այնտեղ Փաշինյանը հույս ունի անվտանգության երաշխիքներ գտնել։ Բայց Արևմուտքը, չնայած խոստումներին, կցանկանա՞ գործնականում իրականացնել Հայաստանի անվտանգության երաշխիքները։
«Հայաստանի անվտանգությանը սպառնացող վտանգները միայն Ադրբեջանից չեն։ Հայաստանի անվտանգությանը սպառնացող վտանգներ կան նաև երկրի ներսում՝ պառակտված հասարակություն, պատերազմի արդյունքների մերժում և փոխադարձ մեղադրանքներ։ Թուրքիան դեռևս Հայաստանի համար ընդհանուր առմամբ ոչ բարեկամական երկիր է։ Ուստի պատասխանը պարզ է և միանշանակ, ո՛չ»,- ասել է պատմական գիտությունների թեկնածու, քաղաքագետ Ստանիսլավ Տկաչենկոն։
«Հայաստանը կարծում է, որ ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում իրենք ունեն որոշակի կապիտալ, որով կարող են շահարկել այն` փոխանակելով Արևմուտքի որոշ նախապատվությունների հետ։ Նրանք կարծում են, որ կարող են ընդհանրապես դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից, և դրա համար որոշակի նախապատվություններ ստանալ Արևմուտքից։ Ամենայն հավանականությամբ, ֆինանսական աջակցություն Ռուսաստանից լքելու համար։ Բայց այսօր Արևմուտքը կարծես թե առաջարկելու ոչինչ չունի»,- ասել է քաղաքագետ Ալեքսանդր Սուզդալցևը։
Իսկապես, եթե մտածեք, ինչո՞ւ Հայաստանը կարող է հետաքրքիր լինել Արևմուտքին։ Հայաստանը շատ փոքր երկիր է, այնտեղ ապրում է ընդամենը 3 միլիոն մարդ։ Հայաստանի ՀՆԱ-ն 4 անգամ պակաս է հարևան Ադրբեջանից, և, մոտավորապես, 114 անգամ պակաս Ռուսաստանի ՀՆԱ-ից։ Երկրում շատ ավելի քիչ հայեր են ապրում, քան նրա սահմաններից դուրս։ Այդ իսկ պատճառով Հայաստանի համար կարևոր դեր են խաղում արտասահմանից տրանսֆերտները հայրենիքից դուրս աշխատող հայերից։ 2022 թվականին դրանց ծավալը հասել է 3,6 միլիարդ դոլարի։ Հայաստանում միջին աշխատավարձը մոտավորապես 224 հազար դրամ է, որը կազմում է մոտ 30 հազար ռուբլի։ Ծառայությունների ոլորտը երկրի տնտեսության մեջ առաջատարն է, այն կազմում է ՀՆԱ-ի կեսից ավելին։
Չնայած բոլոր պնդումներին ու կշտամբանքներին` Ռուսաստանն այսօր շարունակում է մնալ Հայաստանի ամենամեծ առևտրային գործընկերը։ Նրան բաժին է ընկնում արտահանման 27%-ը և ներմուծման 34%-ը։ Ինչպես կարելի է կռահել ռուսական մի շարք խանութներում հայկական մարմելադի և հյութերի առատությունից, Հայաստանից Ռուսաստան ներմուծման կեսից ավելին գյուղատնտեսական և սննդի արդյունաբերության արտադրանքն է: Մինչդեռ Ռուսաստանը Հայաստանին հիմնականում հումք է մատակարարում։
Չպետք է մոռանալ, որ Ռուսաստանը ապահովում է Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունը: Եվ ոչ միայն ածխաջրածինների մատակարարման շնորհիվ։ Ռուսաստանը վերահսկում է Հայաստանում միակ ատոմակայանի շահագործումը, որը արտադրում է հանրապետության ընդհանուր էլեկտրաէներգիայի ավելի քան 40%-ը։ Հատկանշական է այն, որ ԱՄՆ-ն ու Եվրամիությունը երկար ժամանակ համառորեն փորձում են համոզել Հայաստանին փակել այս ատոմակայանը, սակայն այլընտրանք չեն առաջարկում։ Այդ նպատակով Ռուսաստանը ձեռնամուխ է եղել ատոմակայանի արդիականացմանը` երկարացնելով նրա ծառայության ժամկետը, միաժամանակ հատկացնելով ևս 300 մլն դոլարի վարկ։ Բայց Հայաստանում կարծում են, որ Արևմուտքը քաղաքականապես ավելի շահավետ է։
«Փաշինյանը գալիս է Սորոսի հիմնադրամից, կարծում է, որ հայերը միշտ էլ Արևմուտքի հետ առևտուր անելու բան կգտնեն։ Նա հույս ունի, որ Ռուսաստանին դավաճանության համար Արևմուտքը կվճարի դրամաշնորհներով և ամեն կերպ փորձում է բնակչությանը համոզել ԵՄ-ի հետ դաշինքի օգուտների մեջ։ Բայց իրականում ամբողջ գումարը գնալու է Փաշինյանին, իսկ հայերը թուրքերի գալուց հետո կենթարկվեն արտաքսման, քանի որ թուրքերը վաղուց են հավակնում այդ հողերին»,- ասել է քաղաքագետ Սերգեյ Մարկովը։
Այդուամենայնիվ, Հայաստանն իր ողջ ուժով փորձում է դառնալ Արևմուտքի մաս։ Այսպես, օրերս Մոլդովայում կայացել են ՆԱՏՕ-ի գլխավոր գրասենյակի «Regex 2024» զորավարժությունները, որոնց շրջանակներում կազմակերպվել են սեմինարներ արևմտյան չափանիշներին համապատասխան ռազմական պատրաստության վերաբերյալ։ Այդ զորավարժություններին մասնակցել են նաև հայ զինվորականները։
Ինչո՞ւ են Հայաստանում այդքան հեռանկարային համարում ԱՄՆ-ի հետ դաշինքը։ Փո՞ղը: Դրամաշնորհների խոստումնե՞րը:. Svpressa.ru-ն հարց է ուղղել քաղաքագետ Սուզդալցևին։
— Ես զրուցել եմ Հայաստանից շատ փորձագետների հետ։ Նրանք կարծում են, որ ԱՄՆ-ում կան «ազդեցիկ մարդիկ», և որ նրանք «լավություն են անում Հայաստանին»։ Ընդ որում, հազարավոր կշտամբանքներ կան Ռուսաստանի հասցեին։ Բայց եթե մտածեք, հայերն իրենք են հանձնել Ղարաբաղը, ի՞նչ մեղադրանք կարող է լինել։ Ես հարցնում եմ նրանց քաղաքական գործիչներին. «Դուք մեզանից այդքան բան եք պահանջում, բայց Ղրիմը չճանաչեցիք Ռուսաստանի մաս։ Դուք ճանաչե՞լ եք Հարավային Օսիայի անկախությունը։ Ընդ որում, նրանք անկեղծորեն վստահ են, որ ռուսները դեռ կօգնեն, անհրաժեշտության դեպքում գումար էլ կտան։
Svpressa.ru.- Բնական հարց է ծագում, Ռուսաստանի ինչի՞ն է պետք Հայաստանի նման դաշնակիցը։ Առանց հայկական կոնյակի ու դրանց մրգերի մի կերպ յոլա կգնանք։ Մեր խաղաղապահները լքում են Հայաստանը, և Գյումրիի ռազմաբազան ևս, ըստ ամենայնի, կլուծարվի։
- Հայաստանն ամենաաղքատ երկիրն է: Հարցը ռուսներն են, որոնք դեռ որոշ թվով ապրում են այնտեղ։ Հայաստանն ուներ նաև ռազմավարական նշանակություն, նա մի տեսակ ռուսական պատշգամբ էր դեպի Մերձավոր Արևելք։ Բացի այդ, չպետք է մոռանալ հայկական սփյուռքի ազդեցության մասին, որը, թերևս, ամենամեծն է Ռուսաստանում։ Տարբեր գնահատականներով Ռուսաստանում ապրում է 2-ից 5 միլիոն էթնիկ հայ։ Դե, բացի այդ էլ, մենք շատ դաշնակիցներ չունենք։
Ուր շրջվում է Հայաստանը, ի վերջո, իր գործն է։ Բայց կարծես թե վարչապետ Փաշինյանի դիրքորոշումն այլևս հարիր չէ երկրի ներսում շատերին։ 2024 թվականի մայիսի 9-ին Հայ եկեղեցու արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանի գլխավորած բազմահազարանոց բողոքի ցույցը պահանջում է Փաշինյանի հրաժարականը։ Սակայն Փաշինյանը դա անվանել է Հայաստանի անկախությունը վերացնելու հերթական փորձ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
