Երևանն ու Բաքուն խաղաղությունից ավելի հեռացան, քան կար մի քանի ամիս առաջ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ng.ru-ն գրում է, որ ՀԱՊԿ միացյալ շտաբի պետ, գեներալ-գնդապետ Անդրեյ Սերդյուկովն ասել է, որ կազմակերպությունը հայ-ադրբեջանական սահմանին տեսնում է կոնֆլիկտային բարձր ներուժ։ Իրավիճակը կարգավորելու համար կողմերը պետք է խաղաղության պայմանագիր կնքեն, նշել է զինվորականը։ Միաժամանակ Սերդյուկովն ասել է, որ առանձին պետություններ փորձում են օգտվել առճակատումից, որպեսզի ամրապնդեն սեփական դիրքերը Հարավային Կովկասում, հասանելիություն ձեռք բերեն Կասպից ծովի ռեսուրսներին և ապահովեն իրենց անմիջական մուտքը դեպի Կենտրոնական Ասիա։
Այս խոսքերը հնչել են փետրվարի 12-ին և 13-ին հայ-ադրբեջանական սահմանին հերթական սրացման ֆոնին։ Այդ կապակցությամբ Մոսկվան լուրջ մտահոգություն է հայտնել։ Ռուսական իշխանությունները հիշեցրել են իրենց կովկասցի գործընկերներին, որ բոլոր ի հայտ եկած խնդիրները պետք է լուծվեն բացառապես խաղաղ, քաղաքական և դիվանագիտական միջոցներով։
Արևմուտքն աջակցում է Հայաստանի ղեկավարության մտահոգություններին: Այսպես, եվրոպական դիվանագիտության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը ափսոսանք է հայկական կողմից ադրբեջանական զինուժի գնդակոծության համար, բայց անհամեմատելի է համարել պատասխանը։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի խոսնակ Մեթյու Միլլերն իր «խորին ցավակցությունն է հայտնել զոհվածների և վիրավորների ընտանիքներին» և ասել, որ ուժի կիրառումը խաթարում է բանակցությունները։ «Հրադադարի ցանկացած խախտում պետք է հետաքննվի և պատշաճ կերպով լուծվի», - ընդգծել է Միլլերը:
Սակայն Բաքուն մերժել է իր դեմ ներկայացված մեղադրանքները։
Ադրբեջանի Քաղաքական հետազոտությունների «Ատլաս» կենտրոնի ղեկավար Էլխան Շահինօղլուն «ng.ru»-ին ասել է, որ հրադադարի խախտումը, որի հետևանքով իր հայրենակիցն է վիրավորվել, առաջին լուրջ միջադեպն է 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ի «հակաահաբեկչական գործողությունից» հետո։ Միաժամանակ նա ենթադրել է, որ քանի որ Հայաստանը որոշել է հետաքննել միջադեպը, նշանակում է, որ ընդունել է իր կողմից հրետակոծության փաստը։ «Այդ դիվերսիայի երեք հնարավոր սցենար կար: Ըստ առաջին վարկածի հայ զինվորը չի ենթարկվել հրամանին և կրակ է բացել։ Երկրորդ տարբերակի համաձայն այդ սադրանքի հետևում կանգնած են եղել արտաքին ուժեր, և դրանք հենց այն ուժերն են, որոնք ցանկանում են խոչընդոտել խաղաղության գործընթացին։ Օրինակ, Ֆրանսիան ուժեղացնում է իր ռազմական ներկայությունը Հայաստանի հետ Ադրբեջանի սահմանին։ Երրորդ վարկածն այն է, որ Հայաստանի իշխանությունները ցանկանում են վերականգնել երկու տարի առաջ սահմանին կորցրած բարձունքները լարվածության ավելացման միջոցով»,- կարծիք է հայտնել փորձագետը։
Ըստ Շահինօղլուի այդ սադրանքը պետք է մղի Փաշինյանին որքան հնարավոր է շուտ ստորագրել խաղաղության պայմանագիր։ Բացի այդ, ըստ ադրբեջանցի քաղաքագետի, Հայաստանի ղեկավարը պետք է զինաթափի երկրապահներին, եթե չի ցանկանում նոր պատերազմ Բաքվի հետ։
Հատկանշական է այն, որ հայ փորձագետները տարբեր են եղել իրենց այն գնահատականներում, թե ինչ դեր են խաղում արևմտյան երկրները հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորման գործում։ Այսպես, Օրբելի կենտրոնի փորձագետ Ջոնի Մելիքյանը ng.ru-ին ասել է, որ ՀԱՊԿ-ը փորձում է մեղավորներ գտնել իր պատասխանատվության գոտում խնդիրների համար։ Փորձագետն ընդգծել է, որ կա Հայաստանի վրա լայնածավալ ագրեսիայի վտանգ տարածքային կորուստների սպառնալիքով։ Այդ առումով ՀԱՊԿ-ն պետք է մտածի, թե ինչպես օգնի իր դաշնակցին։ «Եթե այդ հարցում առաջընթաց չկա, թող իրենք իրենց մեղադրեն, ոչ թե Արևմուտքին։ Կարելի էր Ղարաբաղի հարցում լինել Ադրբեջանի կողքին, բայց հիմա խոսքը Հայաստանի սահմանների մասին է»,- ասել է Մելիքյանը։
Քաղաքագետը միաժամանակ նշել է, որ Երևանը չի շրջվում, նա դեռևս ՀԱՊԿ-ի և ԵԱՏՄ-ի անդամ է, բայց, ինչպես Ղազախստանը զարգացնում է հարաբերություններն այլ երկրների, այդ թվում՝ ՆԱՏՕ-ի անդամների հետ։
Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկ Խալաթյանը, ընդհակառակը, ՀԱՊԿ միացյալ շտաբի պետի հայտարարության մեջ տեսել է Ադրբեջանի վրա Թուրքիայի և Արևմուտքի հզոր ազդեցության ճանաչումը։ «Նախ ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան, վերջին մի քանի տարիների իրադարձությունների արդյունքում, դարձել է առաջատար ուժ Հարավային Կովկասում, ինչպես նաև մեծացնում է իր ազդեցությունը Կենտրոնական Ասիայում խթանելով ինտեգրման նախագծեր թյուրքական պետությունների հետ։ Անկարային այդ ուղղությամբ առաջին հերթին աջակցում է ԱՄՆ-ը։ Որքան ուժեղանան թուրքերը, այնքան ավելի թույլ կլինեն Վաշինգտոնի ռազմավարական հակառակորդները՝ Ռուսաստանը, Իրանը և Չինաստանը»,- կարծիք է հայտնել փորձագետը։ Այդ առնչությամբ նա հիշեցրել է, որ ԱՄՆ-ը հարյուր միլիոնավոր դոլարների ռազմական օգնություն է ցուցաբերել Ադրբեջանին Իրանի հետ սահմանին և Կասպից ծովում Բաքվի կարողություններն ուժեղացնելու պատրվակով։
Բացի այդ, Խալաթյանը նշել է, որ Բաքուն կարևոր դեր է խաղում Եվրամիությանն էներգառեսուրսների մատակարարման և Եվրոպայի կախվածությունը ռուսական էներգառեսուրսներից նվազեցնելու ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի բոլոր ծրագրերում։ Օրինակ, Արևմուտքը լոբբինգ է անում այն նախագծերը, որոնք նախատեսված են Ադրբեջանի տարածքով թուրքմենական գազի տարանցումը դեպի ԵՄ: «Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի իշխանությունները, որոնք սկսել են Ռուսաստանի հետ դաշնակցային հարաբերությունների վերանայման և Արևմուտքի հետ մերձեցման գործընթացը, ամեն կերպ անտեսում են ՆԱՏՕ-ի երկրների ռազմավարական շահերը տարածաշրջանում,- հիշեցրել է Խալաթյանը,- ավելին, Հայաստանի իշխանությունների ներկայիս քաղաքականությունը, ի լրումն Ռուսաստանի հետ արդեն հստակ տեսանելի խնդիրների, հղի է լուրջ բարդություններով Իրանի հետ հարաբերություններում, որը միակ երկիրն է, որը հրապարակայնորեն հայտարարում է, որ թույլ չի տա վերանայել Հայաստանի սահմանները»։
Իր հերթին, ՄԳԻՄՕ-ի կովկասյան հատվածի ղեկավար Վադիմ Մուխանովն ասել է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը խաղաղությունից ավելի են հեռացել, քան եղել է 2023 թվականի վերջին։ Միաժամանակ նա պարզաբանել է, որ ՀԱՊԿ-ին չի կարելի անվանել «արագ արձագանքման խումբ», սակայն նրա ներկայացուցիչները հասկանում են ստեղծված իրավիճակի բարդությունը և իրենց հնարավորությունների սահմաններում են արձագանքում դրան։ «Եթե դուք անզգույշ գործեք, ապա կազմակերպությունը կարող է ներգրավվել մի բանում, որին ներկայումս պատրաստ չէ թե՛ ծրագրային, թե՛ ռեսուրսների մակարդակով»,- ընդգծել է կովկասագետը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
