Ինչո՞ւ է Հայաստանն այսքան փոքր
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Dzen.ru-ն գրում է, որ Պատմականորեն հայկական տարածքները հսկայական հողեր են, որոնք ընդգրկում են ողջ Հայկական լեռնաշխարհի հսկայական տարածքը։ Այնուամենայնիվ, ինչու՞ է հիմա Հայաստանի Հանրապետությունը զբաղեցնում հայկական սկզբնական տարածքների միայն մի փոքրիկ մասը։ Ինչո՞ւ է նրա տարածքը ընդամենը մոտ 30 հազար քառակուսի կիլոմետր ընդամենը 3 միլիոն բնակչությամբ։
Ամենապահպանողական գնահատականներով Հայաստանը կորցրել է ժամանակին իրեն պատկանող բոլոր հողերի մինչև 90%-ը։ Այդ թվում Կիլիկիան՝ Միջերկրական ծովի ափին գտնվող, և նույնիսկ հայ ազգի խորհրդանիշ հնագույն Արարատ լեռը։
Եվ հաճախ ոչ հայկական արմատներով մարդիկ չեն կարողանում գտնել դեպի ծով ելք չունեցող Հայաստանի Հանրապետությունը աշխարհի քաղաքական քարտեզի կամ գլոբուսի վրա:
Իրականում, ամեն ինչ սկսվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում: Այն ժամանակ էր, որ Մեծ Հայաստանը, Մեծ Հայքը, հասան իրենց մեծագույն բարգավաճմանը Տիգրան թագավոր II- ի օրոք: Մեծ Հայաստանի տարածքը հսկայական էր, սկսվում էր ժամանակակից Վրաստանից ու Ադրբեջանից, և հասնում մինչև Երուսաղեմ: Այնուամենայնիվ, Տիգրան II- ը ստիպված էր եղել զիջել իր արևմտյան տարածքները Հին աշխարհի գլխավոր գերտերությանը` Հին Հռոմին:
4-րդ դարում Հայաստանը բաժանվեց հռոմեացիների ու պարթևացիների միջև: Հետագայում հայկական հողերը ենթարկվեցին հռոմեական, պարսկական ու արաբական նվաճումների:
Հայաստանը որպես պետություն վերականգնվել է Բագրատունիների դինաստիայի օրոք բարդ ֆեդերացիայի տեսքով միայն 9-րդ դարում: Սակայն մոտ մեկ դար անց Հայաստանը բառացիորեն սրբվել է սելջուկ բարբարոսների փոթորիկային ներխուժմամբ, երբ նրանք Կենտրոնականից Փոքր Ասիա էին տեղափոխվում։ Հայաստանը ապրել է մոնղոլների և Թամերլանի զորքերի, Ակ-Կոյունլու և Կարա-Կոյունլու թյուրքական քոչվոր ցեղերի արշավանքները և դարձել օսմանյան թուրքերի և հայերի նկատմամբ թշնամաբար տրամադրված սեֆեվիդյան պարսիկների միջև կատաղի մարտերի թատերաբեմ։
Հայերը, բնականաբար հերոսական եւ համարձակ մարտիկներ են, և պետք է նրանց արժանին մատուցել, նրանք միշտ էլ համարձակորեն դիմադրել են ցանկացած թշնամուն, նույնիսկ ամենաբազմամարդ ու կատաղի։ Այնուամենայնիվ, հաճախ պարզվել է, որ ուժերը չափազանց անհավասար են ...
19-րդ դարի սկզբին պատմական Հայաստանի արևելյան մասը դարձել է Ռուսաստանի կայսրության մի մասը, իսկ արևմտյան մասը մնացել է թուրքական լծի տակ: Օսմանյան զավթիչները իրականացրել են կայսրության արևելքի բնիկ հայ բնակչության անողոք հետապնդումներ, իսկ 1915 թվականին սարսափելի ցեղասպանություն սպանելով կամ ընդմիշտ վտարելով միլիոնավոր մարդկանց իրենց պատմական հայրենիքից։
Արևելյան Հայաստանը, ռուսական պրոտեկտորատով, պահպանել է իր բնիկ հայ բնակչությունը, դարձել ՀՍՍՀ, որն էլ 1991 թվականին անկախացել է և դարձել Հայաստանի Հանրապետություն: Ավաղ, մեկ այլ հայկական պետություն՝ Արցախը, կամ Լեռնային Ղարաբաղը, կարողացավ գոյություն ունենալ ընդամենը 30 տարի, 1994 թվականից մինչեւ 2024 թվականը:
Այսպիսով, ստացվել է այնպես, որ հայերը մինչ այժմ կարողացել են պահպանել իրենց պատմական տարածքի միայն արևելյան հատվածը։ Եվ այն էլ, ավաղ, ոչ ամբողջությամբ՝ Լեռնային Ղարաբաղը չկա, իսկ հայկական Ջավախքը Վրաստանի մաս է կազմում...
Կարելի է ամփոփելով հակիրճ փաստել. հայերն իրենց երկար պատմության ընթացքում սարսափելի բախտ են ունեցել հարևանների հետ կապված։ Հրաշք է, որ չնայած նման պարբերական արշավանքներին ու դժբախտություններին, հայերն ընդհանրապես գոյատևել են որպես ազգ, և նույնիսկ գոյատևել իրենց պատմական հայրենիքի մի կտորի վրա։
Թեև, իհարկե, նույնիսկ հայերին կարող են միայն նախանձել այնպիսի խոշոր հին արևելյան ժողովուրդներ, ինչպիսիք են ասորիները կամ քրդերը, որոնք իսպառ զրկված են իրենց հողերից ու պետականությունից։
Այնուամենայնիվ հայերից ոչ ոք չի կասկածում, որ մի օր հայ ժողովուրդը կվերադարձնի իր բոլոր օրինական հողերը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
