Տարածաշրջանային «թեժ» օրերը դեռ առջևում են

Ինչպես և կանխատեսելի էր՝ տարածաշրջանային և աշխարհաքաղաքական սպասվող իրադարձությունները նոր զարգացումներ են ստանում։ Վերջին մի քանի օրերին ականատես ենք դառնում այն փաստին, որ գեոպոլիտիկ գործընթացներն էլ ավելի են թափ ստանում՝ ներառելով նոր սեկտորներ, ինչն իր հերթին վկայում է, որ այս տարին ակնհայտորեն շատ բարդ է լինելու։

Ըստ էության, նախորդ տարվա իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ բոլոր տարածաշրջաններում լարվածությունը նոր փուլ է թևակոխում՝ բացառությամբ, թերևս, Հարավային Կովկասի, որտեղ իրավիճակը և արձանագրվող զարգացումները սպասելի էին և սպասելի են նաև այս տարի։ Առաջին հայացքից գուցե տպավորություն ստեղծվի, թե Ուկրաինայում ռազմական գործողություններն ինտենսիվ բնույթ չեն կրում, բայց դրանք ընթանում են, և նախորդ տարվա բեկումն այն էր, որ Ուկրաինան տապալում է ռազմի դաշտում իր բոլոր նպատակները, ինչն անդրադառնում է հակամարտության շուրջ քաղաքական գործընթացի վրա, ինչպես նաև՝ ռազմական։

Հետևելով փորձագետների և վերլուծաբանների կանխատեսումներին՝ պարզ է դառնում, որ այս տարի տեսնելու ենք, որ Արևմուտքն այլևս չի ցանկանում սպառազինություն մատակարարել Ուկրաինային, ավելին՝ փորձելու է ինչ-որ հանգուցալուծման հասցնել այս հակամարտությունը։

Ի դեպ, այս ֆոնին ուկրաինական հակամարտությունն ավելի կանխատեսելի հակամարտություն է, քան այն զարգացումները, որոնք ներկայումս ընթանում են և դեռ կընթանան Մերձավոր Արևելքում․ այստեղ շատ ավելի ուշագրավ է Իրանի շուրջ ընթացող զարգացումները, հատկապես վերջին օրերին Պակիստանի հետ բացահայտ գործողությունների կիրառման պարագայում։ Վստահաբար կարող ենք փաստել, որ Ուկրաինային զուգահեռ, շատ ավելի թեժ, անկանխատեսելի ու լարված են լինելու զարգացումները Մերձավոր Արևելքում, որոնք ավելի վատթար տարածաշրջանային սցենարների հանգեցնելու մեծ ներուժ ունեն։ Այս ամենը պետք է դիտարկել ինչպես գլոբալ դիմակայության, այնպես էլ՝ առանձին դրվագների կոնտեքստում, քանի որ Մերձավոր Արևելքը մեծաթիվ առանձնահատկություններ ունեցող ու ամենաբարդ ռեգիոններից մեկն է, եթե ոչ՝ ամենաբարդը։ Այստեղ հիմնական մրցակցությունը ծավալվելու է աշխարհաքաղաքական երթուղիների ու դրանց հովանավորների միջև, սա լի է բազմաթիվ վտանգավոր սցենարներով։

Հատկանշական է այն, որ վերջին շրջանում մի տեսակ մոդայիկ է դարձել ցանկացած ռազմական գործողություն դիտարկել և մեկնաբանել «ահաբեկչություն կանխելու» ակտ, այս դրվագների հետ ակնհայտ բախվեցինք մի քանի դրվագով (Արցախում սեպտեմբերին տեղի ուենցածը, Իսրայելի հարվածը Գազա)։

Ըստ էության, այս տարի Հարավային Կովկասում տեսնելու ենք այն նույն գործընթացների շարունակությունը, ինչ նախորդ տարի, գերիշխող է լինելու հենց նույն տրամաբանությունը։ Եթե կարճ՝ ապա դա կլինի մոտավորապես այսպես․ ուժի սպառնալիք, ուժի կիրառում, բանակցությունների իմիտացիա, դիվանագիտական խաղ բանակցային գործընթացի շուրջ։ Նախորդ տարեվերջին արձանագրվեց, որ կողմերը շատ հարցեր են համաձայնեցրել ու մոտ են համաձայնագրի ստորագրմանը։ Այստեղ էլ թվում է, թե ամեն ինչ հասկանալի է, սակայն, եթե նույնիսկ այս տարի կողմերն ինչ-որ փաստաթուղթ ստորագրեն՝ սրանով հակամարտությունը չի ավարտվելու, քանի որ հակամարտությունը չի ավարտվել ժողովուրդների միջև, 100.000 արցախցի փաստացի մնացել է անտուն։ Սրանք հարցեր են, որոնք Հարավային Կովկասին ստիպելու են «եռալ»։ Բացի այդ, ինչպես երևում է, որոշ հարցեր համաձայնեցված են, որոշներն էլ՝ ոչ, սակայն կողմերը ցանկանում են ինչ-որ բան ստորագրել։ Նիկոլ Փաշինյանը ձգտում է դրան, քանի որ հույս ունի, որ դա որոշակի խաղաղություն կբերի տարածաշրջան, իսկ Ադրբեջանը ցանկանում է ամրագրել իր հաղթանակները և դա պարզ դարձավ նրա վերջին հայտարարության ժամանակ տիրաժավորած թեզերից։

Ինչ վերաբերվում է այս գործընթացում արտաքին ուժերին, որոնք այս կամ այն կերպ ունեն շահեր այս տարածաշրջանում, վերջիններս փորձում են միջամտել բանակցություններին և կազմակերպել հանդիպումներ, խոսքը թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Իրանի, Վրաստանի, ԵՄ-ի, ԵՄ առանձին երկրների ու ԱՄՆ-ի մասին է։ Եվ տպավորություն է, որ սա կշարունակվի մինչև անգամ մինչև փաստաթղթի ստորագրման օրը, բայց հակամարտության շատ հարցեր բաց են մնալու ու թելադրելու են հարավկովկասյան տարածաշրջանի անհանգիստ մթնոլորտը։

Արմեն Հովասափյան