Ղարաբաղը գցել ուսերից
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Kommersant.ru-ն գրում է, որ Հայաստանը սովորում է ապրել առանց չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության (ԼՂՀ), որը տասնամյակներ շարունակ իրենն էր համարում, բայց այդպես էլ չճանաչեց և ի վերջո զրկվեց նրանից։ Սակայն այդ նոր իրողությունը 2023 թվականի կամ նույնիսկ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարման արդյունք համարելը ճիշտ չէ։
Հայաստանի համար ողբերգական 2023 թվականի վերջին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բացահայտում արեց: Լրագրող Պետրոս Ղազարյանի հետ դեկտեմբերի 23-ի հարցազրույցում նա հայտարարեց, որ Ղարաբաղի խնդիրը Երևանի շահերին համապատասխան լուծելու շանս չկար։ Կառավարության ղեկավարը համբերատար ու մանրամասն բացատրեց լրագրողին, թե ինչու էր դա անհնար։ Պատճառների ցանկը ներառում էր Հայաստանի մենակությունը, քանի որ հակամարտության հենց սկզբից ողջ աշխարհը Ղարաբաղը համարում էր ադրբեջանական։
Նիկոլ Փաշինյանն այս խոստովանությամբ չսահմանափակվեց: «Միշտ, սկսած մեր կառավարությունից և վերջացրած մեր նախորդներով, 70-80 %-ը, կամ ավելի լավ է չմտնել տոկոսների ու մաթեմատիկական հաշվարկների մեջ, Հայաստանի Հանրապետության ռեսուրսների առյուծի բաժինը բաժին է ընկել Լեռնային Ղարաբաղի խնդրին»,- ասել է վարչապետը։
Այսինքն նա պարզ տեքստով ասել է, որ ԼՂՀ-ն հետ էր պահում երկրի տնտեսական զարգացումը։ Եվ ոչ միայն տնտեսական: «Հայաստանի Հանրապետությունը չի ունեցել արտաքին քաղաքականություն, եղել է Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքականություն, չի ունեցել անվտանգության օրակարգ, եղել է Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության օրակարգ և այլն, և այլն»,- շարունակել է նա:
Ղարաբաղի հարցը Հայաստանում միշտ էլ եղել է չափազանց զգայուն։ Իսկ այն, ինչ Նիկոլ Փաշինյանն ասել է ամբողջ երկրին, հայ քաղաքական գործիչները երբեք բարձրաձայն չեն ասել: Եվ այնուամենայնիվ նա առաջինը չէր։ Վարչապետի հայտարարությունները գրեթե կրկնում են առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի՝ քառորդ դար առաջ ասված խոսքերը:
«Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության չկարգավորված իրավիճակը բացասաբար է անդրադառնում Հայաստանի տնտեսական զարգացման վրա»,- ասել է Տեր-Պետրոսյանը 1998 թվականի հունվարի 8-ին Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի նիստում։ Այնուհետև նա փորձել է համոզել կառավարության անդամներին, որ անհրաժեշտ է որքան հնարավոր է շուտ փոխզիջման գնալ Ադրբեջանի հետ Ղարաբաղի հարցում։ Այդ օրը Տեր-Պետրոսյանին լսողների թվում են եղել երկու ապագա նախագահներ՝ ղարաբաղցիներ Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը։ Առաջինը զբաղեցնում էր վարչապետի, երկրորդը ՆԳՆ ղեկավարի պաշտոնը։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի փաստարկներից մեկն էլ հետևյալն էր. «Ռուսաստանն ապագայում լուրջ ջանքեր կգործադրի Ադրբեջանի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու ուղղությամբ, և այդ դեպքում Հայաստանը կկորցնի Անդրկովկասում իր միակ դաշնակցի և ռազմավարական գործընկերոջ առավելությունը»։
1998 թվականին ասված այդ արտահայտությունն այսօր արդիական է թվում: Մոսկվայի և Բաքվի միջև ավելի շատ փոխըմբռնում կա և միանշանակ ավելի քիչ սկանդալներ, քան Մոսկվայի և Երևանի միջև: 1998 թվականին Լևոն Տեր-Պետրոսյանը վճարեց փոխզիջման իր ցանկության համար։ Նա ստիպված էր հրաժարական տալ նախագահի պաշտոնից, քանի որ համարձակվել էր զիջումներ առաջարկել։ Եվ հրաժարական պահանջողների թվում էին պարոնայք Քոչարյանն ու Սարգսյանը։
Փորձելով բացատրել մի հասարակությանը, որը դեռ ուրախանում էր Ադրբեջանի դեմ տարած հաղթանակով և չուներ փոխզիջման տրամադրվածություն, Տեր-Պետրոսյանն իր «Պատերա՞զմ, թե՞ խաղաղություն» հոդվածում զգուշացրեց, որ ժամանակն է ավելի լրջանալու: «Հայաստանն ու Ղարաբաղն այսօր ավելի ուժեղ են, քան երբևէ, բայց եթե հակամարտությունը չլուծվի, մեկ-երկու տարում անչափ կթուլանան։ Այն, ինչ մենք այսօր մերժում ենք, ապագայում ստիպված ենք լինելու խնդրել, բայց չենք ստանա, ինչպես մեր պատմության մեջ մեկ անգամ չէ, որ եղել է»,- գրել էր նա։ Դա ևս մեկ արտահայտություն էր անցյալ դարից, որը կանխատեսում էր Հայաստանի համար վերջին և շատ տհաճ իրադարձություններ, 2020 և 2023 թվականների իրադարձությունները զարմանալի ճշգրտությամբ ասվել են 25 տարի առաջ։
Եթե 1998 թվականին նախագահը, ով առաջարկում էր համաձայնության գալ Բաքվի հետ և գնալ զիջումների, պետք է հեռանար, ապա այսօր Հայաստանը շարունակում է կառավարել այն վարչապետը, որի օրոք երկիրը տանուլ տվեց պատերազմը և կորցրեց վերահսկողությունը նրա համար կարևոր տարածաշրջանի վրա։ Եվ ներկայումս նրան այլընտրանք չկա։
2020 թվականին՝ ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմում կրած պարտությունից հետո, թվում էր, թե Նիկոլ Փաշինյանն այլևս կենսունակ քաղաքական գործիչ չէ։ Այն ժամանակ սկսված բողոքի ակցիաներն իշխանությունների համար լավ բան չէին խոստանում: Բայց Փաշինյանը գոյատևեց: 2021 թվականին նա գնաց արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների, և զգալի առավելությամբ հաղթեց նրա «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը։ Նիկոլ Փաշինյանը կրկին ղեկավարեց երկիրը:
Այն բանից հետո, երբ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանը կայծակնային հատուկ գործողություն իրականացրեց Ղարաբաղում, որից հետո չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության մնացորդները Բաքվի վերահսկողության տակ անցան, Երևանում կրկին բողոքի ցույցեր սկսվեցին։ Դրանք տևեցին մոտ մեկ շաբաթ, բայց իշխանությունների համար խնդիր չդարձան։
Հիմա, երբ Ղարաբաղում գրեթե հայ չի մնացել, Նիկոլ Փաշինյանը ողջ երկրին ասում է, որ Արցախը Ղարաբաղ չդառնալու տարբերակ չուներ։ Եվ նա ընդունում է իր մեղքը այնքանով, որ իշխանությունը նախկինում չի խոսել ժողովրդի հետ «Լեռնային Ղարաբաղի հարցում մեր, այսինքն հայկական գաղափարների և ցանկությունների իրականացման անհնարինության մասին»։
Փաշինյանը փողոցային քաղաքական գործիչ է: Նա լավ է զգում հասարակությանը: 2008 թվականին նա Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հետ կողք կողքի բողոքեց Սերժ Սարգսյանի նախագահ ընտրվելու դեմ։ Տեր-Պետրոսյանի գլխավորած ընդդիմությանը դա չհաջողվեց: Բողոքի ցույցերը ճնշելուց հետո Նիկոլ Փաշինյանը թաքնվեց, ապա որոշ ժամանակ անցկացրեց բանտում։ Տասը տարի անց՝ արդեն առանց Տեր-Պետրոսյանի, նա առաջնորդեց փողոցը և իշխանությունը վերցրեց Սերժ Սարգսյանից։
2021 թվականին, երբ պետք էր պաշտպանել իր իշխանությունը, Նիկոլ Փաշինյանը կրկին իրեն ֆենոմենալ դրսևորեց: Նա չվախեցավ պարտված պատերազմից հետո գնալ արտահերթ ընտրությունների և չսխալվեց: Հիմա էլ հայ հասարակությանը բացատրելով, թե ինչու էր Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը դատապարտված, նա չի վախենում քաղաքական հետևանքներից։ Գուցե թե նա զգում է, որ դրանք չեն լինի: Հայաստանն ապատիայի մեջ է և չի ցանկանում պայքարել, հանրահավաքներ անել, կա թույլ ընդդիմություն, և դա է հիմնականում իշխանությունը դարձնում ուժեղ։
Կարելի է ասել, որ Նիկոլ Փաշինյանը, բացատրելով Ղարաբաղի կորստի անխուսափելիությունը, թերապևտիկ աշխատանք է տանում։ Օգնում է հայերին մտածել իրենց կորստի մասին, որպեսզի շարունակեն իրենց կյանքը, ապրել առանց Ղարաբաղի, որի վրա, ինչպես թվում էր տասնամյակներ շարունակ, հենվել է հայկական պետականությունը։
«Հիմա մենք ռեսուրսներ ենք հավաքում նոր կոնֆլիկտի գնալու համար, թե՞ ռեսուրսներ ենք հավաքում, որ գնանք խաղաղության և այդ ռեսուրսներն օգտագործենք Հայաստանում պետականություն հաստատելու համար։ Իմ կարծիքով, սա ճիշտ ձևն է: Իսկ այն, ինչ չկարողացա ասել 2018, 2019, 2020, նույնիսկ 2021 թվականներին, հիմա ասում եմ»,- սա մեջբերում է վարչապետի հարցազրույցից։ Նիկոլ Փաշինյանը հասարակությանն առաջարկում է ընտրություն՝ նոր պատերազմ, թե՞ պետականության ձևավորում. Իսկ եթե ընտրում ես երկրորդը, ուրեմն ընտրում ես Փաշինյանին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
