«Խաղաղության խաչմերուկի» փուչիկը

Ինչպես տեսնում ենք՝ Հայաստան-Ադրբեջան ուղիղ ձևաչափով տարածված համատեղ հայտարարությունից հետո հասարակական-քաղաքական դիսկուրսում կրկին ակտիվ օրակարգ է եկել Հայաստան-Ադրբեջան «խաղաղության» համաձայնագրի կնքման թեման։ Ավելին, Նիկոլ Փաշինյանի կողմից թմբկահարվող «խաղաղության խաչմերուկ» օպերացիան կամաց-կամաց ցույց է տալիս իր փուչիկ լինելու փաստը և ամենօրյա ռեժիմով տեսնում ենք դրա անկենդան ու ամորֆ լինելու փաստը։

Դրանից բացի տեսնում ենք, որ Ադրբեջանի կողմից վերջին օրերին տիրաժավորվող «Զանգեզուրի միջանցքի» ակտիվացվող թեման հենց այնպես չէ, նա իր այդ հռետորաբանությամբ փորձում է հերթական անգամ Փաշինյանին մտցնել իր բուռը և «խուրդել» նրա կողմից շահարկվող «խաղաղության խաչմերուկ» պրոյեկտը։ Նախօրեին նա հստակ ընդգծել է, որ, «եթե «Զանգեզուրի միջանցքը» չբացվի, ապա Ադրբեջանը չի պատրաստվում ՀՀ հետ որևէ սահման բացել»։

Այս ամենին զուգահեռ ՀՀ իշխանավորներն ամեն անգամ շեշտում են, թե «Հայաստանը պատրաստ է լուծումներ փնտրել և ավարտին հասցնել խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստումը»։ Հատկանշական է այն, որ Ալիևը հնարավոր ստորագրվող պայմանագրի հետ կապված շեշտում է, որ որևէ գարանտ չի լինելու, ինչը վկայում է այն մասին, որ Նիկոլի խոստացած «խաղաղությունը» դա հերթակա քվազիճշմարտությունն է և ոչ մի երաշխիք չկա, որ այն ստորագրելուց հետո պատերազմի վտանգը երաշխավորված է։

Հատկանշական է, որ ՀՀ իշխանությունները շտապում են ստորագրել, այսպես կոչված, «խաղաղության պայմանագիր, ուշադրության արժանի է հատկապես այն փաստը, որ ընդդիմադիր մի քանի պատգամավոր երկար պնդումներից ու հարցումներից հետո ԱԳՆ շենքում ծանոթացել էին Ադրբեջանի և Հայաստանի հարաբերությունների կարգավորման պայմանագրի վերաբերյալ երկու երկրների վերջին առաջարկներին և արձանագրել, որ առաջարկներին ծանոթանալը միայն փաստեց դրա վտանգավորությունը և ամրապնդեց բոլոր այն մտավախությունները, որոնք մենք այս հարցի շուրջ արտահայտել ենք ավելի վաղ:

Ավելին, ադրբեջանական ԶԼՄ-ներում տարածվող, Ադրբեջանը խուսափում է ճանաչել ՀՀ տարածքային ամբողջականությունը թվերով, հնարավորություն թողնելով իր համար հետագայում ՀՀ տարածքից ինչ-որ հատվածներ գրավելու համար դեմարկացիա-դելիմիտացիայի գործընթացի անվան տակ։ Միաժամանակ խոսվում է այն մասին, որ կողմերը զորքերի հայելային հետքաշում են իրակացնելու մոտ 3 կիլոմետր, ինչի հետևանքով մի շարք հայկական գյուղերի ճակատագիր մնալու է օդում կախված։

Ըստ էության, Նիկոլը, իր քաղաքական ճաշակին համաձայն, փորձում է «դիվերսիֆիկացնել Հայաստանի անվտանգային ու արտաքին քաղաքականությունը», ինչն անում է ՌԴ հետ փաստացի թշնամացման ճանապարհով։ Ինչպես հաճախ տեսնում ենք նրա դեպքում՝ կստացվի՝ շատ լավ, չի ստացվի՝ տարիներ հետո էլի ինչ-որ բարձրաշխարհիկ սրահում խոհափիլիսոփայական դատողություններ կանի այն մասին, որ 2023 թվականին ինքը սխալ պատկերացում ուներ հայ-ռուսական հարաբերությունների մասին, բոլորը կհավատան ու ծափ կտան։

Ընթացիկ զարգացումները և դեպքերի հաջորդականությունը խոսում է այն մասին, որ Ադրբեջանը գուցե առանձին հանդիպումների նախաձեռնությունների համաձայնի, սակայն չի ցանկանալու բանակցել և «խաղաղության համաձայնագիր» ստորագրել Արևմուտքում, թեև դրա համար Արևմուտքը լուրջ ռեսուրսներ է կենտրոնացնում Երևանում և Բաքվում։ Արևմուտքը որևէ պահ չի մոռանում Հարավային Կովկասի մասին և ինտենսիվ նախաձեռնություններով է հանդես գալիս։ Երևանի մղումը՝ բանակցել Արևմուտքում, հասկանալի է, Երևանն աջակցություն է փնտրում այս կամ այն մայրաքաղաքում, իսկ Ադրբեջանը փորձում է Երևանին զրկել այդ, այսպես կոչված, աջակցությունից։

Ըստ էության, մենք տեսնում ենք, որ իր ամբողջ էությամբ Փաշինյանը նաև ցանկանում է Ադրբեջանի հետ «խաղաղության պայմանագիր» կնքել ու Հայաստանը դարձնել «խաղաղության խաչմերուկ»։ Դեպքերի հաջորդական զարգացումները խոսում են, որ Նիկոլը կիրականացնի նույն մեխանիզմը՝ կստացվի՝ լավ, չի ստացվի՝ Հայաստանը կդառնա՞ պատերազմի խաչմերուկ, էլի ոչ մի խնդիր՝ կհետևեն դատողություններ ժամանակին սխալ լինելու մասին։

Արմեն Հովասափյան