Լեռնային Ղարաբաղը կարող է ստանալ Սան-Մարինոյի նման կարգավիճակ Ադրբեջանում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը Հայաստանի Հանրային հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում՝ խոսելով Վաշինգտոնում և Լոնդոնում իր բանակցությունների արդյունքների մասին, հայտարարել է Ադրբեջանի հետ ձեռք բերված «աննախադեպ» երկկողմ համաձայնության և մոտ ապագայում խաղաղության հասնելու հնարավորությունների մասին։ Նրա խոսքով երկիրը պատրաստ է խաղաղության պայմանագիր կնքել մինչև դեկտեմբերի վերջը։ Ճիշտ է կան լուրջ նրբերանգներ։ Օրերս Բաքուն և Երևանը առանց միջնորդների մասնակցության ռազմագերիներ են փոխանակել, և կա նույն ձևաչափով խաղաղության պայմանագիր կնքելու հնարավորություն։ Սակայն, ըստ Գրիգորյանի, «հայկական կողմը պատրաստ է շարունակել բանակցությունները ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ ձևաչափերով, քանի որ երկուսն էլ կարող են արդյունավետ լինել խնդիրների լուծման գործում»։ Ինչ վերաբերում է ռազմագերիներին, ապա Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղարը այն որակել է որպես «մարդասիրական բնույթի գործողություն» ցույց տալու համար, որ «կա խնդիրները լուծելու մտադրություն»։ Ավելին, ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնական Ջեյմս Օ'Բրայենը Բաքու կատարած այցից հետո ասել է, որ ԱՄՆ պետքարտուղար Անտոնի Բլինկենը «հույս ունի մոտ ապագայում Վաշինգտոնում ընդունել Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին գործերի ղեկավարներին»։ Հայկական կողմն արդեն հայտնել է այդ հանդիպմանը մասնակցելու իր պատրաստակամությունը, բայց Ադրբեջանական կողմը պաշտոնական որևէ դիրքորոշում չի հայտնել։
Բայց դա միայն առաջին «տարօրինակ» դիրքորոշումը չէ։ Երկրորդի էությունն այն է, որ ԵՄ արտաքին քաղաքականության ծառայության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը ԵՄ ԱԳ նախարարների հանդիպմանը հաջորդած ասուլիսում ասել է, որ «Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև միջազգային սահմանին կայունությունը բարձրացնելու նպատակով որոշում է կայացվել ավելացնել Հայաստանում ԵՄ քաղաքացիական առաքելության թիվը 138-ից հասցնելով 209 մարդու»։ Բայց ինչո՞ւ, եթե կողմերը պատրաստվում են խաղաղության պայմանագիր կնքել։
Հիմա երրորդ դիրքորոշման մասին։ Երևանում «անսպասելիորեն» մամուլում սկսել են քննարկել ադրբեջանցիների Հայաստան վերադառնալու հնարավորության մասին հարցը։ Դրա մասնակիցները պնդում են, որ խաղաղության պայմանագրի նախագծում կա Բաքվի առաջարկած նման ձևակերպում։ Միաժամանակ դա կապված է հայերի Լեռնային Ղարաբաղ վերադարձի խնդրի հետ, որը նրանք վերջերս են լքել։ Իշխանություններին մոտ կանգնած հայ փորձագետներն ասում են, որ «ղարաբաղցի» հայերի մի մասը կարող է պատրաստ լինել վերադառնալ իրենց տները, բայց միայն միջազգային և բավականին ամուր երաշխիքների պայմաններում։ Այդ առնչությամբ Բաքվի լրատվամիջոցները հայտնում են, որ Երևանում Ղարաբաղի նախկին խորհրդարանի անդամները առանձնատներից մեկում գաղտնի հանդիպում են անցկացրել և հայտարարություն ընդունել, որում ասվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի վերջին ղեկավար Սամվել Շահրամանյանին ստիպել են ստորագրել սեպտեմբերի 27-ի հանրապետության ինքնալուծարման մասին հայտնի հրամանագիրը: Նախկին խորհրդարանի անդամներն այդ «հրամանագիրը» անվանել են «հակասահմանադրական փաստաթուղթ» և հայտարարել են, որ «վճռական են շարունակել իրավունքների և ազատության համար պայքարը, որը արժեցել է հազարավոր հայերի կյանքին»։
«Հաշվի առնելով այդ պոտենցիալ ռիսկերը,- այդ առնչությամբ գրել է Բաքվի հրատարակություններից մեկը,- Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ADA համալսարանում կայացած ֆորումում ասել է, որ խաղաղության պայմանագրով Հայաստանը պետք է երաշխավորի, որ այլևս տարածքային պահանջներ չի ներկայացնի Ադրբեջանին»: Բայց դա ի՞նչ կապ ունի Հայաստանի հետ, որը հանրային մակարդակով ցույց է տալիս, որ իր համար Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը ճանաչելուց հետո «ղարաբաղյան հարցը լուծված է»։ Ուստի պարզ չէ, թե հաշտության պայմանագրի նախագծում կա՞ արդյոք Ղարաբաղի խնդրի մասին հիշատակում։ Եթե ոչ, ապա ո՞րն է ղարաբաղցի հայերի վերաբերյալ հայկական քննարկման իմաստը, և ինչո՞ւ է Բաքուն կտրուկ արձագանքում դրան։ Հնարավոր է, որ Բաքուն ակնկալում է Հայաստանի իշխանության ինչ-որ իր համար հարմար արձագանքի։ Բայց Հայաստանի ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը սկսել է իր շահերը «կապել» Ֆրանսիայի հետ։ Օրերս թուրքական Star հրատարակությունը մեկնաբանելով Փարիզի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի հայերին 15 մլն եվրոյի չափով վերջին օգնությունը՝ ընդունել է, որ խնդիր կա Լեռնային Ղարաբաղի հայերի հնարավոր հայրենադարձության հետ կապված և նշել, որ Ադրբեջանը կա՛մ մշակում է, կա՛մ արդեն մշակել է Ղարաբաղի հայերի վերաինտեգրման ծրագիրը։ Ընդհանուր առմամբ, դրա դրույթները հանգում են հայերի անվտանգության, իրավունքների և ազատությունների հավասարության, մասնավորապես կրոնի, ինչպես նաև նրանց մշակույթի, էթնոմշակութային առանձնահատկությունների պահպանման և զարգացման հնարավորություններին, հայոց լեզվի օգտագործման հնարավորությանը և ազգային համայնքապետարանների ստեղծման երաշխիքներին։ Ինչ-որ առումով այդ ամենը հիշեցնում է Իտալիայի Սան Մարինոյի կարգավիճակը:
Բայց ո՞ւմ հետ և ե՞րբ է Բաքուն մտադիր բանակցել այդ թեմայով. Երևանի՞, թե՞ նախկին Ղարաբաղի խորհրդարանի պատգամավորների հետ, և ի՞նչ ձևաչափով։ Եթե Բաքվին հաջողվի այդ հարցերը դուրս բերել Երևանի հետ խաղաղության պայմանագրի սահմաններից և Լեռնային Ղարաբաղի հայերի խնդիրը տեղափոխի այլ բանակցային ձևաչափ, ապա իսկապես ոչինչ չի խանգարում Ադրբեջանին և Հայաստանին գնալ հարաբերությունների կարգավորման։ Եթե ոչ, ապա դժվար թե տեսանելի ապագայում ինչ-որ բան փոխվի երկու երկրների հարաբերություններում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
