Անպատասխանատվության սինդրոմ

Այսօր մենք ապրում ենք մի այնպիսի իրականության մեջ, երբ անհերքելի փաստ է, որ Հայաստանում հաստատվել է համատարած քաղաքական անպատասխանատվության մթնոլորտ, որից ամենաշատն օգտվում է իշխանությունը, բայց դա տարբեր առանձնահատկություններով տարածելի է նաև մյուս քաղաքական միավորների նկատմամբ։

Թերևս բացարձակ ճշմարտություն կարելի է համարել, որ վերջին տարիներին Հայաստանում կազմաքանդված բազմաթիվ ինստիտուտների շարքում ամբողջությամբ ջախջախվել է նաև քաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտը, որն առանցքային դերակատարում ունի ինչպես քաղաքական, այնպես էլ հանրային-սոցիոմշակութային հարաբերություններում։ Այստեղ շատ կարևոր է ընդգծել, որ քաղաքական պատասխանատվություն ասվածը քաղաքական ուժերի և առաջին հերթին՝ գործող իշխանության կողմից խոստացածի-իրականացրածի, կատարածի, կամ այլ կերպ ասած՝ խոսքի ու գործի մի յուրահատուկ հաշվետվություն է, որից «թռնելը» խոսում է տվյալ քաղաքական միավորի «դաստրալյուրության» մասին։

Բերենք մի ցցուն օրինակ, որին ականատես եղանք վերջին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ։ Թերևս շատերն են հիշում այդ օրերին թե ինչպես էր Նիկոլ Փաշինյանը, ի թիվս բազմաթիվ լոզունգների, խոստանում  նաև Շուշիի, Հադրութի դեօկուպացիա, «անջատում՝ հանուն փրկության» բանաձևի իրացում Արցախի համար։ Սա ոչ թե շարքային, հերթական խոստում է, այլ իր նշանակությամբ առանցքային հիմնախնդիր, որի, հենց այդ տարբերակով լուծման համար էլ, ընտրողները ձայն են տվել պատերազմում պարտված իշխանությանը։ Վերջինս, սակայն, անցած ավելի քան երկու տարիներին կատարել է դրա ճիշտ հակառակը․ այսօր հայկական Արցախ այլևս գոյություն չունի։

Եթե ՀՀ-ում գործեր քաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտը, և նրա գորածառույթները ֆունկցիոնալ լինեին, այս իշխանությունը պետք է հեռացված լիներ ոչ միայն կառավարական աշխատասենյակներից, այլ քաղաքականությունից ընդհանրապես, քանի որ այն հարյուր տոկոսով տապալել է իր խոստման իրագործումը։ Բայց քանի որ պատասխանատվությունը՝ որպես քաղաքական հարաբերությունների կարգավորման կառուցակարգ, Հայաստանում ընդհանրապես չի գործում, իշխանությունը շարունակում է պաշտոնավարել ու կատարել քայլեր, որոնք ոչ միայն որևէ աղերս չունեն իր ստացած էլեկտորալ մանդատի հետ, այլ տրամագծորեն հակասում են այդ մանդատի կորզման համար տրված խոստումներին։

Կա մի կարևոր դրվագ ևս, որը քաղաքագիտություն տեսության մեջ ևս աքսեոմատիկ է․ քաղաքական պատասխանատվության բացակայությունը՝ առաջին հերթին նպաստելով իշխանության այլասերմանը, միևնույն ժամանակ մթնոլորտային ազդեցություն է ունենում նաև ողջ քաղաքական համակարգի վրա։

Ի դեպ, քչերին է հայտնի, որ քաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտի մակերեսային ընկալումը, որը որպես կանոն իրացվում է ընտրությունից ընտրություն,  քաղաքական ուժի կողմից խոստումները չկատարելու դեպքում հաջորդ ընտրության ժամանակ այլևս վստահության քվե չի ստանում։ Սակայն դա քաղաքական պատասխանատվության կառուցակարգի խիստ ֆորմալիստական արտահայտություն է, հասկացության՝ ավելի շատ։ Բովանդակային հարթությունում քաղաքական պատասխանատվության իրացումը գոնե իրական ժողովրդավար համակարգերում չի հետաձգվում մինչև հաջորդ ընտրություն, այլ արտահայտվում է ամենատարբեր ձևերով՝ սկսած ոլորտային պատասխանատու պաշտոնյաների հրաժարականներից, մինչև ամբողջական իշխանափոխություն։

Արմեն Հովասափյան