Ինչո՞ւ է Իլհամ Ալիևը նշանակել արտահերթ ընտրություններ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Vedomosti.ru-ն գրում է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն արտահերթ նախագահական ընտրություններ է նշանակել 2024 թվականի փետրվարի 7-ին։ Համապատասխան հրամանը հրապարակվել է դեկտեմբերի 7-ին պետության ղեկավարի պաշտոնական կայքում։ Ալիևի ներկայիս ժամկետը պետության ղեկավարի պաշտոնում կավարտվի միայն 2025 թվականի ապրիլին։
Ադրբեջանի Սահմանադրության համաձայն երկրի նախագահն ընտրվում է յոթ տարի ժամկետով համընդհանուր, հավասար և ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա ազատ, անձնական և գաղտնի քվեարկությամբ։ Պետության ղեկավարն ընտրվում է երկու փուլով, եթե թեկնածուներից ոչ մեկն առաջին փուլում չի ստացել ձայների կեսից ավելին։ Մեկ անձը կարող է ընտրվել անսահմանափակ անգամ թվով։
Իլհամ Ալիևն առաջին անգամ ընտրվել է նախագահի պաշտոնում երկրի նախորդ ղեկավարի և իր հոր՝ Հեյդար Ալիևի (որ երկիրը ղեկավարել է 1993-2003 թվականներին) մահից երկու ամիս առաջ՝ 2003 թվականի հոկտեմբերին։ Այդ ընտրություններում նա հավաքել է ավելի քան 76 % ձայն։ Ընդդիմադիր «Մուսավաթ» կուսակցության առաջնորդ Իսա Ղամբարը հավաքել էր գրեթե 14 %: Այդ ժամանակվանից Ալիևը շարունակաբար ղեկավարել է պետությունը։ 2008 թվականի հաջորդ ընտրություններում Ալիևը հավաքել է ձայների 88 %-ը։ Հաջորդ տարի Ադրբեջանն ընդունել է սահմանադրական փոփոխությունները, որոնք թույլ են տալիս նույն անձին երկու անգամից ավելի լինել պետության ղեկավար: 2016 թվականին երկրում անցկացվել է երկրի հիմնական օրենքը փոխելու հանրաքվե։ Ընդհանուր առմամբ, փաստաթղթում ներդրվել է վեց նոր հոդված և 23 փոփոխություն։ Դրանց թվում է եղել պետության ղեկավարի պաշտոնավարման ժամկետի երկարաձգումը հինգից յոթ տարվա։ Բացի այդ, սահմանվել է երկու փոխնախագահների պաշտոն, որոնց նշանակում և ազատում է նախագահը։ Սահմանադրական փոփոխությունների համաձայն առաջին փոխնախագահը դառնում է պետության երկրորդ դեմքը՝ վարչապետի փոխարեն, և պետության ղեկավարի լիազորությունները փոխանցվում են նրան, եթե գործող նախագահը տարբեր պատճառներով չի կարողանում կատարել իր պարտականությունները։ 2017 թվականին Ալիևը առաջին փոխնախագահ է նշանակել իր կնոջը՝ խորհրդարանի անդամ Մեհրիբան Ալիևային, իսկ երկրորդ փոխնախագահի պաշտոնը այդպես էլ թափուր է մնացել։
2018-ի նախորդ նախագահական ընտրությունները նույնպես արտահերթ էին, դրանք ի սկզբանե նախատեսված էին հոկտեմբերի 10-ին, սակայն նախագահը հրամանագրով տեղափոխվեց ապրիլի 11-ը։ Ալիևը վերընտրվեց չորրորդ անգամ հավաքելով ձայների ավելի քան 86 %-ը։ 2020 թվականի փետրվարին կայացել են նաև արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Քվեարկության արդյունքներով Ալիևի նախագահած իշխող «Նոր Ադրբեջան» կուսակցությունը հավաքեց ձայների ավելի քան 53 %-ը ստանալով 70 մանդատ (125-ից)։ Այդ ընտրություններում ընդդիմությունը իշխանություններին մեղադրեց քվեարկության արդյունքները կեղծելու մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, ընդդիմադիր կուսակցությունների թեկնածուները խորհրդարանում ստացան ընդամենը 9 մանդատ։
Ալիևի նոր ըևնտրությունների գնալու որոշման պատճառներից մեկն ընդհանուր առմամբ արտաքին քաղաքական անկանխատեսելի իրավիճակն է, ինչպես նաև 2024 թվականին «Ադրբեջանի համար երկու առանցքային երկրներում»՝ Ռուսաստանում և ԱՄՆ-ում սպասվող ընտրական փուլերը, բացատրել է ՄԳԻՄՕ-ի հետխորհրդային երկրների ուսումնասիրությունների կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Ստանիսլավ Պրիտչինը։ Նրա խոսքով իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում, Թայվանի շուրջ և Ուկրաինայում մնում է անկանխատեսելի։ «Արտաքին շրջագծում անբարենպաստ զարգացումների հնարավոր զարգացումներից խուսափելու նպատակով Ադրբեջանի ղեկավարությունը որոշել է ընտրություններն անցկացնել ավելի վաղ՝ իրենց համար անվտանգ պայմաններում»,- ասել է փորձագետը։
Վաղ քվեարկությանը նպաստում է նաև ներքին գործոնը, շարունակել է Պրիտչինը, քանի որ Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ լիակատար վերահսկողություն ձեռք բերելուց հետո Ալիևն ունի բնակչության ամենաբարձր աջակցությունը:
Բացի Լեռնային Ղարաբաղի գործոնից, Ալիևի նախագահության օրոք երկիրը դարձել է տարածաշրջանային առաջնորդ, վարում է հաջող արտաքին և առևտրատնտեսական քաղաքականություն և վայելում է Թուրքիայի աջակցությունը, և այդ բոլոր գործոնները Ալիևին ապահովում են բնակչության այնպիսի աջակցությունը, որի մասին նրա հայրը կարող էր միայն երազել, նշել է ՄԳԻՄՕ-ի Հետխորհրդային հետազոտությունների կենտրոնի կովկասյան սեկտորի ղեկավար Վադիմ Մուխանովը։ Նման հաջողության ֆոնին էլ Ալիևը կանցկացնի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ, կարծում է նա, և դա Ալիևների ընտանիքին «գործնականում երաշխավորված է սերնդեսերունդ իշխանության առանց խոչընդոտների փոխանցում»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
