Ալիևը «սեղմում» է Փաշինյանին
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը, պատասխանելով հարցին, թե ինչպես է Կրեմլն ընկալում Երևանում ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի աշնանային նստաշրջանի բացման արարողությանը Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը «Հայաստանի դեմ պատերազմ սկսելու Ադրբեջանի մտադրության մասին», նշել է, որ «Ադրբեջանի պետական մակարդակով նման հայտարարություններին ծանոթ չէ»։ Նրա խոսքով.- «Մենք լսել ենք Ադրբեջանի ղեկավարության բոլորովին այլ հայտարարություններ, որոնք խոսում են խաղաղության պայմանագիր կնքելու պատրաստակամության մասին»։
Եթե ավելի կոնկրետ, ապա Փաշինյանի խոսքերը հնչել են հետևյալ կերպ.- «Չափազանց կասկածելի է այն, որ Ադրբեջանում պաշտոնական մակարդակով Հայաստանի Հանրապետությունը սկսել են կոչել Արևմտյան Ադրբեջան։ Դա դասավանդվում է դպրոցներում և բուհերում: Մեզ թվում է, որ նրանք պատրաստվում են նոր պատերազմի բռնկման, Հայաստանի դեմ նոր ռազմական ագրեսիայի, և դա խաղաղության օրակարգի առաջխաղացման գլխավոր խոչընդոտներից մեկն է»։
Սա լուրջ շտկում է Երևանի դիրքորոշման մեջ Բաքվից նոր ռազմական սպառնալիքների վերաբերյալ։ Նախկինում, ինչպես հայտարարել էր ԵՄ-ում Հայաստանի դեսպան Տիգրան Բալայանը, Երևանը տեսնում է «ադրբեջանական ներխուժման անմիջական վտանգ Հայաստանի հարավում՝ այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի պատճառով»։ Այդ վարկածը կիսող ամերիկյան Stratfor վերլուծական կենտրոնը մատնանշել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի այն հայտարարությունը, որ «Հայաստանում հայերի հարմարավետ ապրելու պայմանն այն է, որ Երևանը պետք է ընդունի Զանգեզուրի միջանցքով տարանցման Բաքվի պահանջները»։ Նա նաև սպառնացել է «այդ հարցը լուծել ուժով» կամ էլ հրաժարվելով ճանաչել Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը։
Միաժամանակ, Իրանն է այդ ուղղությամբ դրսևորել ուժեղ նյարդայնություն հայտարարելով, որ Կովկասում, հատկապես Իրանի և Հայաստանի միջև, միջազգային սահմանների հնարավոր փոփոխություններ չեն կարող լինել։ Բայց, մեծ հաշվով, Իրանի անհանգստությունը պայմանավորված էր ոչ թե Ադրբեջանի և Նախիջևանի էքսկլավի միջև ուղիղ կապի հեռանկարով, այլ տարածաշրջանում հնարավոր աշխարհաքաղաքական փոփոխություններով, որոնք կարող են լինել սկսված «մեծ խաղի» համատեքստում այնպիսի արտաքին խաղացողների մասնակցությամբ, ինչպիսիք են Թուրքիան, Իսրայելը, Եվրոպան և ԱՄՆ-ը։ Ուստի Իրանը Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծումը դիտարկում է ոչ թե որպես Նախիջևանի էքսկլավի կապ Ադրբեջանի հետ, այլ կարծում է, որ միջանցքը ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիային ուղիղ ռազմական ելք կապահովի Կովկաս և Կասպից ծով: Բաքուն իր հերթին որոշել է վերացնել այդ խնդիրը հայտարարելով, որ հրաժարվում է Հայաստանի հարավով Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծման գաղափարից, քանի որ հնարավորություն կա դեպի Նախիջեւան այլընտրանքային ճանապարհ ստանալ Իրանի տարածքով։ Այսպիսով, նա հասկացրել է, որ «այլևս իմաստ չունի հարձակվել Հայաստանի վրա», և որ պատրաստ է խաղաղության պայմանագիր կնքել Հայաստանի հետ: Ադրբեջանի այս կոմբինացիոն «խաղի» արդյունքը եղել է այն, որ Հայաստանը կորցրել է իր իրանական «թիկունքը» և սկսել է ակտիվորեն ընդգրկվել «3+3» ձևաչափում (Ռուսաստան, Իրան, Թուրքիա, Ադրբեջան, Հայաստան և Վրաստան), որպեսզի լուծի տարածաշրջանային անվտանգության հարցն առանց Արևմուտքի մասնակցության՝ Ռուսաստանի, Իրանի և Թուրքիայի հետ ստեղծված իրավիճակի ընդհանուր ընկալմամբ։
Նման պայմաններում Փաշինյանը որոշել է Ալիևի հետ մենամարտը տեղափոխել եվրոպական հարթակ թարմացնելով այսպես կոչված Արևմտյան Ադրբեջանի մասին քննարկումը։ Այս դեպքում կարևոր է նկատի ունենալ այն, որ իր սկզբնական մեկնաբանության մեջ այս քաղաքական հայեցակարգը, որն օգտագործվում է Բաքվում հիմնականում Հայաստանի տարածքը նշանակելու համար, պարունակում էր կոչ «ադրբեջանցիներին վերադարձնել այն հողերը, որտեղ նրանք ապրել են նախկինում և Հայաստանի տարածքում ինքնավար հանրապետության ստեղծել»։ Ի դեպ, նման կերպ Երևանի հետ բանակցային գործընթաց է սկսվել ներմուծվել ոչ թե Հայաստանի նկատմամբ Ադրբեջանի տարածքային հավակնությունները, այլ անկլավների խնդիրը։ Բայց Երևանը սկսել է աշխարհաքաղաքական նշանակություն տալ այդ գործոնին։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Փաշինյանը, ԵՄ միջնորդությամբ Պրահայում համաձայնագիր ստորագրելով Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման վերաբերյալ, նման արձագանք չի ստացել Ադրբեջանի կողմից։
Իրավիճակից ելք հնարավոր է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի շուրջ բանակցային գործընթացի վերսկսմամբ։ Ալիևը հայտարարել է, որ «մենք սպասում ենք մեր առաջարկների վերաբերյալ Հայաստանի պատասխանին»։ Նրա խոսքով, «մենք մի քանի անգամ առաջարկություններ ենք փոխանակել խաղաղության պայմանագրի նախագծի վերաբերյալ, սակայն այժմ ավելի քան երկու ամիս սպասում ենք, որ Հայաստանի կառավարությունը պատասխանի մեզ»։ Այնուամենայնիվ այդ առաջարկների բովանդակությունը մնում է անհայտ։ Բայց, ըստ ամենայնի, Փաշինյանի խնդիրները սկսել են խտանալ հայոց պետականության պահպանման անհրաժեշտության վրա, որը ձևավորվող իրավիճակին նոր քաղաքական որակն է հաղորդում։ Հենց այսպիսի պայմաններում է Երևանը սկսել մատնանշել ակտիվ շեղում դեպի Արևմուտք հեռանալով Ռուսաստանից, և Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում խնդիրները ներդնել տարածաշրջանում արևմտյան քաղաքականության համատեքստում։ Բայց, շատ հայ փորձագետների կարծիքով, Փաշինյանը, կորցնելով Ռուսաստանը որպես դաշնակից, դժվար թե դաշնակիցներ ձեռք բերի Արևմուտքում։
Արդյունքում, կարող է պատահել այնպես, որ Ալիևը գերազանցի Փաշինյանին արևմտյան ուղղությամբ ստիպելով Արևմուտքին ստիպել Փաշինյանին ստորագրել խաղաղության փաստաթուղթ «պահանջվող տարբերակով», քանի որ բոլորը տեսան, թե ինչպես են գործում Արևմուտքի կողմից տրված անվտանգության երաշխիքները Լեռնային Ղարաբաղում։ Բնականաբար, այս ճակատամարտում ևս Երևանը կրկին մեղադրելու է Մոսկվային և ՀԱՊԿ-ին, որոնք իբր չեն պաշտպանել իրենց «դաշնակցին» և ժամանակին օգնության չեն հասել։ Բայց, ինչպես ասում են, «ում վիճակված է կախվել՝ չի խեղդվի»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
