«Քանի որ Ադրբեջանը և Թուրքիան միավորում են ուժերը՝ Հայաստանի հետ կոնֆլիկտի մտավախությունն աճում է»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ֆրանսիական rfi.fr հրատարակությունը գրում է, որ մտահոգությունները մեծանում են Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հակամարտության առնչությամբ, քանի որ Բաքուն ուժեղացնում է իր հռետորաբանությունը Երևանի դեմ կրկնելով հայկական տարածքով միջանցք ստեղծելու կոչերը: Այդ ամենը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ ադրբեջանական ուժերը Թուրքիայի հետ համատեղ զորավարժություններ են անցկացնում, որը ևս պաշտպանում է միջանցքի գաղափարը։
Բաքուն և Անկարան ցանկանում են Հայաստանի տարածքով 40 կմ երկարությամբ միջանցք ստեղծել ադրբեջանական տարածքները միացնելու համար։ Անցումը, որը կոչվում է Զանգեզուրի միջանցք, կստեղծի նաև ցամաքային ճանապարհ Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև, ինչը երկու դաշնակիցների համար երկարաժամկետ նպատակն է:
«Աստված տա, մենք որքան հնարավոր է շուտ իրագործենք Զանգեզուրի միջանցքը և դրանով իսկ Նախիջևանի միջոցով անխափան դարձնենք մեր ցամաքային, ճանապարհային և երկաթուղային կապերը բարեկամ և եղբայրական Ադրբեջանի հետ», - ասել է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Ադրբեջանի նախագահ Իլհան Ալիևի հետ Նախիջևանում կայացած վերջին հանդիպման ժամանակ։ Երևանը կտրականապես դեմ է միջանցքին, Բաքուն պնդում է, որ ուժ չի կիրառի իր նպատակին հասնելու համար։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի արտաքին քաղաքականության հարցերով խորհրդական Հիքմեթ Հաջիևը վերջերս Reuters-ին տված հարցազրույցում ասել է, որ «Ադրբեջանը չունի ռազմական նպատակներ կամ նպատակներ Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքում»։ Սակայն թուրք-ադրբեջանական զորավարժությունները մեկնաբանվում են որպես Երևանի վրա ճնշում գործադրելու ռազմավարություն, ինչը հուշում է, որ կարելի է սպասել հակամարտության:
«Այն չէ, որ Թուրքիան պարտադիր ցանկանում է ռազմական լուծում, բայց Ադրբեջանի և Թուրքիայի, ինչպես նաև նախագահ Ալիևի և նախագահ Էրդողանի միջև հարաբերությունների բնույթը քիչ թե շատ քարտ բլանշ է», - ասել է ամերիկյան Brookings Institution-ի վերլուծաբան Ասլի Այդինթասբասը: Նա կարծում է, որ թուրքական կառավարությունը կնախընտրեր խաղաղ ճանապարհով առևտրային ճանապարհ ստեղծել, «սակայն, եթե Ադրբեջանը որոշի դա անել ռազմական ճանապարհով, ապա թվում է, որ կարող է հույս դնել Թուրքիայի աջակցության վրա»։
Հակամարտության հեռանկարը ծագել է այն ժամանակ, երբ Երևանը դեռ ուշքի չի եկել Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի վիճելի անկլավը գրավելուց: Նույնիսկ այն դեպքում, երբ ավելի քան 100,000 բնակիչներ փախել են Հայաստան, Երևանը փորձում է խաղաղության համաձայնագիր կնքել Բաքվի հետ, դա Հայաստանի կառավարությունը կարևոր է համարում ռուսական ազդեցությունից ազատվելու իր երկարաժամկետ նպատակին հասնելու համար: «Արևմտյան շրջադարձը ճիշտ ուղղությամբ է ընթանում, ժողովրդավարացումն ընթանում է ճիշտ ուղղությամբ: Միակ բանը, որ խանգարում է դրան, պատերազմի սպառնալիքն է,- ասել է հայ քաղաքագետ Էրիկ Հակոբյանը,- այսպիսով, վերացնելով պատերազմի վտանգը, ամեն ինչ ավելի հեշտ է դառնում, և ցանկացած խաղաղ իրավիճակ կարագացնի և կզարգացնի հայկական տնտեսությունը, կլինի նաև ամեն ինչի ապառուսականացում, որն, ի դեպ, լայն ժողովրդական աջակցություն ունի»:
Այնուամենայնիվ, այս ամիս Իսպանիայում կայացած գագաթնաժողովում ԵՄ միջնորդությամբ Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության համաձայնագրի կնքման հնարավորությունը դարձավ ԵՄ առաջնորդների և Թուրքիայի միջև դիվանագիտական վեճի առարկա: «Ադրբեջանցիներն ասացին, որ Թուրքիան պետք է մասնակցի բանակցություններին։ Գերմանացիներն ու ֆրանսիացիներն ասացին, որ Թուրքիան չի կարող մասնակցել բանակցություններին,- պատմել է Ստամբուլի Քադիր Հաս համալսարանի միջազգային հարաբերությունների պրոֆեսոր Սոլի Օզելը,- ինձ իսկապես զարմացնում է այն, թե ինչպիսի աշխարհում ենք ապրում: Ես սպասում էի, որ եվրոպացիները, հատկապես ֆրանսիացիները, կաշխատեն Թուրքիայի հետ և Ադրբեջանին և Հայաստանին դուրս կբերեն Ռուսաստանի ուղեծրից»։
ԵՄ խաղաղության ջանքերի ձախողումից հետո Բաքուն խստացրել է իր դիրքորոշումը Երևանի նկատմամբ։ Ադրբեջանի ԱԳՆ-ն Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին մեղադրել է «ագրեսիվ հռետորաբանությամբ» խաղաղության գործընթացը տապալելու մեջ։ Բաքվի կոշտ հայտարարությունները հնչել են այն բանից հետո, երբ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հանդիպել է Ադրբեջանի նախագահ Ալիևին Ղրղզստանում կայացած տարածաշրջանային գագաթնաժողովին: Փորձագետները կասկածում են, որ Պուտինն օգտագործում է դարավոր ռուսական դիվանագիտական մարտավարությունը տարածաշրջանում հեգեմոնիան պահպանելու համար: «Ռուսաստանը միշտ խաղացել է հակասությունների և փոխադարձ դժգոհությունների վրա,- ասել է ռուս փորձագետ, Փարիզի միջազգային հարաբերությունների դպրոցի պրոֆեսոր Տատյանա Միտրովան,- բաժանիր, որ տիրես, սա տիպիկ քաղաքականություն է սկսած Ցարական Ռուսաստանից մինչև Խորհրդային Միություն: Ուստի այն ունի շատ, շատ երկար պատմական արմատներ։ Ավելին, ինձ մոտ տպավորություն է, որ այս օրերին Մոսկվան ամեն ինչ անելու է ամենուր անկայունություն ստեղծելու համար»։
Միջազգային աճող անկայունության պայմաններում Բաքուն կարող է առիթ փնտրել իր օրակարգն իրականացնելու համար: «Վաշինգտոնը չափազանց շեղված է Կովկասի մասին մտածելու համար»,- պատմել է վերլուծաբան Այդինթասբասը նշելով Ուկրաինայում շարունակվող պատերազմը, ներքաղաքական ցնցումները և Իսրայելի և ՀԱՄԱՍ-ի միջև հակամարտությունը,- ԱՄՆ-ն երկար ժամանակ հպարտացել է, որ կարողացել է, և՛ մաստակ ծամել, և՛ առաջ ընթանալ, բայց այս պահին աշխարհաքաղաքական ճնշումները Թայվանից, Ուկրաինայից ու Մերձավոր Արևելքից, այնքան ուժեղ են, որ թվում է, թե նա այլևս չունի տարածաշրջանային այլ խնդիրներ լուծելու հնարավորություններ»։
Բաքուն պնդում է, որ չի ձգտում նոր հակամարտության Հայաստանի հետ: Սակայն վերլուծաբանները զգուշացնում են, որ Հայաստանի արևմտամետ կառավարությունը, ամենայն հավանականությամբ, վտանգի տակ կհայտնվի, եթե հերթական ռազմական պարտությունը կրի Թուրքիայի կողմից աջակցվող Ադրբեջանի հարձակումից: Եվ Պուտինը հավանաբար կողջունի նման արդյունքը, քանի որ նա ձգտում է պահպանել իր վերահսկողությունը Կովկասի վրա:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
