Ո՞ր թվից է Ղարաբաղը պատկանում Հայաստանին
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Baziudachi.ru-ն գրում է, որ Ղարաբաղը պատմական տարածաշրջան է, որը դարեր շարունակ եղել է տարբեր տերությունների ուշադրության կենտրոնում։ Ղարաբաղի մասին ամենավաղ հիշատակումները վերաբերում են մեր թվարկության 1-ին դարին։ Երկար դարեր այդ երկիրը եղել է Հայոց թագավորության կազմում։
7-րդ դարում Իսլամի մուտքով տարածաշրջան Ղարաբաղն անցել է արաբների տիրապետության տակ։ Հետագայում շրջանն ազատագրվել է արաբական տիրապետությունից սլավոնական մելիքությունների կառավարիչների և պարսկական սելջուկների կողմից, սակայն արդեն 13-րդ դարի սկզբին Ղարաբաղն անցել է Մոնղոլական կայսրությանը։
16-րդ դարում Ղարաբաղը դարձել է Մեծ Շիրվանի խանության անբաժանելի մասը, որն ինքը հանդիսանում էր սողդյանական խանության վասալը։ 18-րդ դարում Ղարաբաղի որոշ հատվածներ առանձնացվել և փոխանցվել են ադրբեջանական խանությանը, սակայն տարածքի մեծ մասը մնացել է հայկական իշխանությունների վերահսկողության տակ։
19-րդ դարի սկզբին Ղարաբաղը գտնվում էր Ռուսական կայսրության և Պարսկաստանի շահերի կենտրոնում, որոնք կոշտ պայքար էին մղում այս տարածաշրջանի նկատմամբ վերահսկողության համար։ Ռուս-պարսկական պատերազմի (1804-1813) արդյունքում Ղարաբաղը Գյուլիստանի հաշտության պայմանագրի համաձայն բաժանվեց երկու մասի այդ կայսրությունների միջև։ Ղարաբաղի հյուսիսային մասը մնաց Ռուսական կայսրության կազմում, Հարավային մասը՝ ներառյալ Շուշա քաղաքը և հայկական այլ բնակավայրեր, անցան Պարսկաստանի ենթակայությանը։
Ղարաբաղի այդ բաժանումը ժամանակավոր էր և հանգեցրեց բազմաթիվ հակամարտությունների հետագա տասնամյակների ընթացքում։ Ի վերջո, Ղարաբաղն ընդգրկվեց Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում, որն էլ ճանապարհ հարթեց, որ 1923 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ ստեղծվի։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Ղարաբաղի մարզը և Շուշա քաղաքը մտան Խորհրդային Միության կազմում գտնվող Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմ և հիմնադրվեց Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզը (ԼՂԻՄ), որը ներառում էր Ղարաբաղի մարզը, Շուշան և հարակից այլ շրջանները։
Սակայն 1988 թվականին սկսվեցին համազգային բողոքի ցույցեր և պահանջներ Լեռնային Ղարաբաղը Հայկական ԽՍՀ մտնելու վերաբերյալ։ Հակամարտության արդյունքում 1991 թվականին Լեռնային Ղարաբաղն անկախություն հռչակեց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից։ Դա հանգեցրեց Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև զինված հակամարտության, որը շարունակվեց մինչև 1994 թվականը:
Արդյունքում Լեռնային Ղարաբաղի տարածքի զգալի մասը գրավվեց հայկական զինված ուժերի կողմից, իսկ բուն տարածաշրջանը հայտնվեց Հայաստանի վերահսկողության տակ։ Չնայած դրան, միջազգային հանրությունը չճանաչեց Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը և շարունակում է այն համարել ադրբեջանական տարածքի մաս։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
