Ինչու՞ Հայաստանը հանձնեց Ղարաբաղը. պատասխանում են քաղաքագետներն ու ռազմական փորձագետները
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Fedpress.ru–ն գրում է, որ չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության իշխանությունները որոշել են դադարեցնել կրակը և բանակցություններ սկսել Ադրբեջանի հետ։ Արցախի Հանրապետությունը դադարել է գոյություն ունենալ, տարածաշրջանի հետագա ճակատագիրը կորոշվի հայ-ադրբեջանական բանակցությունների արդյունքում: Այն մասին, թե ինչու՞ Երևանը որոշեց չպայքարել վիճելի տարածաշրջանի համար բացատրել են քաղաքագետներն ու փորձագետները:
Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում հակաահաբեկչական գործողության իրականացման մասին։ Միաժամանակ Հայաստանը մեղադրել է Ադրբեջանին հայ ժողովրդի նկատմամբ ագրեսիայի և ցեղասպանության մեջ, սակայն Երևանը դեռ ակտիվ քայլեր չի ձեռնարկել իր սահմանները պաշտպանելու համար։ Հայաստանի նախագահ Նիկոլ Փաշինյանն Անվտանգության խորհրդի նիստում զգուշացրել է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը չի կռվելու Ադրբեջանի դեմ։ Այդ դիրքորոշումը հանգեցրել է հասարակության պառակտմանը: Ոմանք մեղադրում են Փաշինյանին իր անգործության համար, ոմանք Ռուսաստանին: Այս պահին Ղարաբաղի բանակը լուծարված է, տեխնիկան դուրս է բերվում տարածաշրջանից։ Խաղաղապահները պաշտպանում են խաղաղ բնակիչներին: Երևանն աջակցում է ղարաբաղցի հայերի դիրքորոշմանը հրադադարի վերաբերյալ, ասել է Հայաստանի ԱԳՆ ղեկավարի տեղակալը։ Նա նշել է, որ Ղարաբաղի հայերի և Բաքվի հարաբերությունները կարգավորելու համար անհրաժեշտ է «միջազգային մեխանիզմ»։
Մոսկվան չի ընդունում Հայաստանի կշտամբանքները Ղարաբաղի վերաբերյալ, ըստ Մոսկվայի մեղադրանքներն անհիմն են, ասել է ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը։ Այն բանից հետո, երբ հայկական կողմը դե յուրե ճանաչեց Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս, խոսքը իր տարածքում Բաքվի գործողությունների մասին է։ Միաժամանակ, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն ինքը հայտարարել է Ղարաբաղի վիճելի տարածքում ռուս խաղաղապահների մասնակցության մասին։ «Մեր խաղաղապահները շատ ակտիվ աշխատում են այս հակամարտության մեջ ներգրավված բոլոր կողմերի հետ։ Նրանք ամեն ինչ անում են խաղաղ բնակչությանը պաշտպանելու համար»,- հայտարարել է Վլադիմիր Պուտինը։
Նշենք, որ ռուս խաղաղապահների աշխատանքի շնորհիվ 2023 թվականի սեպտեմբերի 20-ի ժամը 13:00-ից հնարավոր է եղել հասնել ռազմական գործողությունների ամբողջական դադարեցման։ Բացի այդ, պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել ռուս խաղաղապահների գործողության գոտուց Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի մնացած ստորաբաժանումների և զինծառայողների դուրսբերման և Լեռնային Ղարաբաղի զինված պաշտպանության ստորաբաժանումների լուծարման, տարածքից ծանր տեխնիկա և սպառազինություն դուրս բերման համար: Հիշեցնենք, որ այս հակամարտությունում ՀԱՊԿ համաձայնագրերի օգտագործումը բացառված է, քանի որ Արցախի Հանրապետությունը (ինչպես նրա ղեկավարությունն է անվանում Լեռնային Ղարաբաղը) չի ճանաչվել Բաքվի և նույնիսկ Երևանի կողմից։
Նաև Մոսկվայի միջամտության շնորհիվ Երևանի և Բաքվի ներկայացուցիչները սեպտեմբերի 21-ին Եվլախ քաղաքում կայանալիք հանդիպմանը կքննարկվի վիճելի տարածքի ապագան։ Բաքուն դեռևս չի ծրագրում բանակցություններ Երևանի հետ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի շրջանակներում, հայտարարել է Ադրբեջանի ԱԳՆ ղեկավարը։
Տարածաշրջանը լքելու և Ադրբեջանի պայմաններն ընդունելու որոշումը մեծապես թելադրված էր Արևմուտքի ազդեցությամբ, ասել է ՌԴ ԱԳՆ արտակարգ և լիազոր ներկայացուցիչ Վասիլի Կորչմարը։
«2020 թվականից ի վեր մենք գործնականում չենք միջամտել ղարաբաղյան հակամարտությանը, մեզ պետք չէ վիճել Ադրբեջանի հետ այս տարածքի համար, առավել ևս, որ այն ժամանակին եղել է Ադրբեջանի տարածքը։ Ամերիկայի և Եվրոպայի հայկական սփյուռքները, իսկ նրանք այնտեղ շատ ուժեղ են, նույնպես համոզել են Փաշինյանին չպահանջել Ղարաբաղին և ընդունել Ադրբեջանի կանոնները։ Արևմտյան իշխանությունները, որոնք աշխատում են Երևանում, նույնպես լավ աշխատանք են կատարել, հիշեցնենք, որ այնտեղ է ԱՄՆ–ի ամենամեծ դեսպանատունը»,- fedpress-ի թղթակցին ասել է Կորչմարը:
«Վաշինգտոնի շահերը Կովկասում դարպաս են դեպի Իրան, և, իհարկե, Միացյալ Նահանգները կամրապնդի իր ներկայությունը տարածաշրջանում»,- պարզաբանել է նախկին դիվանագետը։
Փաստորեն, Երևանի դիրքորոշումը խոսում է Ադրբեջանի համար վիճելի տարածքի ճանաչման մասին, քանի որ Փաշինյանը գործնականում փակուղի է մտել, քանի որ հակամարտության մեջ ներքաշված են բազմաթիվ երկրների շահեր, և Հայաստանը պարզապես ի վիճակի չէ ինքնուրույն դիմակայել դրանց։ Այս մասին fedpress-ի թղթակցին ասել է նախկին սենատոր, ռազմական և միջազգային քաղաքականության փորձագետ Ֆրանց Կլինցևիչը։
«Չեմ կարծում, որ այսօր այս խնդիրը կառուցողականորեն լուծելու տարբերակներ կան։ Ռուսաստանը սահմանել են Ղարաբաղի գոյության կանոնները, և բոլորը համաձայնվել են։ Բայց հաշվի առնելով դրսից կատարվող աշխատանքը և տարբեր քաղաքական ուժերի իրավիճակը խարխլելու փորձերը, ամեն ինչ տանելու է երկար պատերազմի։ Միևնույն ժամանակ նրանք կփորձեն ոչ միայն Ռուսաստանին ներքաշել իրավիճակի մեջ, այլ նաև ցույց տալ, որ Ռուսաստանը չի կարող կարգավորել իրավիճակը»,- նշել է Կլինցևիչը։
Նրա խոսքով, Լեռնային Ղարաբաղի հետ կապված պատմությունը վաղուց ծրագրված ռազմավարություն է, և դրանում ներգրավված են շատ երկրների, այդ թվում Թուրքիայի և ՆԱՏՕ-ի ողջ բլոկի շահերը։ Յուրաքանչյուր երկիր փորձում է իր խնդիրները լուծել ղարաբաղյան հակամարտության սրման միջոցով։
«Այսօր, ելնելով պատմական հակասություններից և փոխադարձ դժգոհություններից, այս խնդիրը կարող է լուծվել միայն բանակցությունների սեղանի շուրջ նստելով։ Ռուսաստանն այնտեղ ունի, և՛ ռազմաբազաներ, և՛ ռազմական կոնտինգենտ, որպեսզի ապահովի Հայաստանի սահմանների անվտանգությունը։ Բայց այս խնդիրը չի կարող լուծվել ռազմական ճանապարհով։ Ռուսաստանի Դաշնության շահերը պաշտպանելիս մենք, այնուամենայնիվ, կհայտնվենք կողմերից մեկի հետ հակասության մեջ»,- ասել է անվտանգության փորձագետը։
Այնուամենայնիվ, նույնիսկ կառուցողական բանակցությունները չեն փակի ամբողջ խնդիրը, քանի որ շահագրգիռ արևմտյան երկրները դեռ կձգտեն սրել հակամարտությունը, կարծիք է հայտնել նախկին սենատորը։ «Միջազգային սադրիչները հասան իրենց արդյունքին», - եզրափակել է Կլինցևիչը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
