Պատժամիջոցային հետհարված, կամ ինչպես է տուժում Հայաստանի և Վրաստանի բիզնեսը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Bcode.news-ը գրում է, որ Ուկրաինայում Ռուսաստանի հատուկ ռազմական գործողությունը դրական ազդեցություն ունեցավ Հայաստանի տնտեսության վրա, որը 2022 թվականին ցույց տվեց ավելի քան 12 տոկոս աճ։ Դա մեծապես պայմանավորված էր Ռուսաստանից արտագաղթով։ ՏՏ ոլորտի զարգացման գործում զգալի ներդրում եղավ որակյալ մասնագետների հոսքով, որի աճը, S&P Global Ratings միջազգային վարկանիշային գործակալության տվյալներով, գերազանցել է 50 տոկոսը։ Ռուսաստանից դրամական փոխանցումները 2022 թվականին կազմել են Հայաստանի ՀՆԱ-ի 18,4 տոկոսը, որը երեք անգամ ավելի է, քան 2021 թվականին էր։ Չնայած այդ ամենին 2023 թվականին Հայաստանի տնտեսության աճը կանխատեսվում է 7 տոկոսի մակարդակում։ Տպավորություն է ստեղծվում, որ այդ երկրում ինչ-որ մեկին իսկապես դուր չեն գալիս ոչ մի դրական գործընթացները, իսկ ավելի ճիշտ փողի կարիք չունեն։
2023 թվականի հուլիսի 20-ին Վաշինգտոնն արգելք դրեց ԱՄՆ քաղաքացիների և իրավաբանական անձանց վրա բիզնես վարելու ռուսական Tinkoff, PSCB, Loko-Bank, Solidarity և Unistream բանկերի հետ։ Իբր կախարդական փայտիկով հաջորդ օրը վրացական բանկերը դադարեցրին վճարումներ ընդունել Յունիստրիմ համակարգում։ Վրաստանին հաջորդել է Հայաստանը, որտեղ Արդշին-բանկը, Հայէկոնոմ-բանկը ծանուցվել են Յունիստրիմի միջոցով ծառայությունների դադարեցման մասին։ Քիչ ավելի ուշ հայկական «Կոնվերս-բանկ»-ը և «Ինեկո-բանկ»-ը նույնպես իրենց հաճախորդներին տեղեկացրել են «Յունիստրիմ»-ից այլ վճարային համակարգերի անցնելու նպատակահարմարության մասին չբացատրելով պատճառները։
Visa-ն և Mastercard-ը վաղուց չեն աշխատում Հայաստանում և Վրաստանում։ Որոշ բանկային հաստատություններ հրաժարվում են ռուբլով հաշիվներ բացել կամ կանխել ռուբլով գործարքներ կատարել։ Ակնհայտ է, որ սա ՀՀ ԿԲ պաշտոնական որոշումը չէ և ոչ էլ ֆինանսական ու վարկային կազմակերպությունների «ոտքերին կրակելու» սեփական ցանկությունն է։ Ակնհայտ է արևմտյան գործընկերների կամ նշված բանկերի համահիմնադիրների համառ առաջարկությունները։
Հարց է առաջանում. արդյո՞ք պետությունը մտադիր է կատարել ազգային տնտեսության պաշտպանության իր գործառույթները։ Ամենահավանական պատճառներից մեկը, թե՛ Հայաստանի, թե՛ Վրաստանի քաղաքական ղեկավարությանն ուղղված խիստ հանձնարարականներն են, որն է չմիջամտել բանկերի որոշումներին։ Ինչպես հայտնի է դարձել Business Code լրատվական գործակալությանը, բանկերի կողմից աջակցվող հակառուսական պատժամիջոցները հավանության չեն արժանացել այդ երկրների գործարար համայնքների կողմից, ինչը կասկածի տակ է դնում Հայաստանի և Վրաստանի ղեկավարների քաղաքական կարողությունները, ինչպես նաև այդ պետությունների ֆինանսատնտեսական ինքնիշխանությունը։
Հիշեցնենք, որ մեկ տարի առաջ՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, Հայաստանի Կենտրոնական բանկը դուրս եկավ ռուսական «Միր» քարտերի օգտագործման ԱՄՆ-ի կողմից սահմանված արգելքից և առաջարկեց առևտրային բանկերին ինքնուրույն որոշումներ կայացնել այդ վճարային համակարգի պահպանման վերաբերյալ։ Դրան հաջորդեց տեղական բանկոմատներում «Միր» քարտերի սպասարկման դադարեցումը։ Միաժամանակ թուրքական Is Bankasi և DenizBank բանկերը հրաժարվեցին սպասարկել «Միր» քարտերը։
Ակնհայտ է, որ դա զգալի վնաս հասցրեց հատկապես այդ երկրների փոքր և միջին բիզնեսին, որոնք սկսեցին փնտրել լուծումներ, որոնք «չեն խախտում Վաշինգտոնի տարածաշրջանային կոմիտեի պահանջները»: Հակառակ դեպքում, նրանք կարող են հայտնվել սեփական վերահսկողության և ֆինանսական իշխանությունների աղացի մեջ:
2023 թվականի օգոստոսին Ամերիա-Բանկը, Արդշին-Բանկը, Ինեկո-Բանկը, Կոնվերս-Բանկը, Էվոկա-Բանկը, օգտվելով ArCa վճարային համակարգից, Հայաստանում աշխատել են Միր քարտերով: Էյչ-Էս-Բի-Սի Բանկի տերմինալները չեն ընդունել այն: Ինչպես հայտնի դարձավ սեպտեմբերին հայկական բանկերը չեն ընդունի փոխանցումներ ռուսական բանկերից, որոնք հայտնվել են ԱՄՆ պատժամիջոցների տակ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
