Արևմուտքի երկակի չափանիշները հայկական ճգնաժամում
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Jacobin.com-ը գրում է, որ քանի դեռ Ռուսաստանը կենտրոնացած է Ուկրաինայի վրա, Հայաստանին գոյատևելու համար այլ բան չի մնում, քան աշխատել Արևմուտքի հետ: Արևմուտքը իրական է դարձնում խաղաղության հաստատման իր ջանքերը: ԵՄ-ն փորձագետներ է ուղարկել Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանը վերահսկելու համար, և բանակցություններ է վարում Բրյուսելում և Վաշինգտոնում։ Բայց այդ ամենի հետևում այն է, որ Արևմուտքի իրական շահերը Ադրբեջանում են: Հայաստանում գտնվող ԵՄ դիտորդները չեն փոխել ԵՄ արտաքին քաղաքականությունը: Ավելի շուտ, թվում է, թե դա գովազդային հնարք էր ԵՄ-ի իմիջը բարելավելու համար: ԵՄ արտաքին հարաբերությունների խորհուրդը նշել է, որ առաքելության նպատակն է «պահպանել ԵՄ-ի վստահությունը որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկխոսության միջնորդ»: Մինչ Հայաստանը հարձակման է ենթարկվում, ԵՄ-ն համաձայնվել է մինչև 2027 թվականը կրկնապատկել Ադրբեջանից գազի ներկրումը։ Իսկ Հայաստանին քիչ աջակցություն է տրվում: Վերջերս ԵՄ-ն առաջարկել էր օգնություն ուղարկել Արցախ, սակայն այդ գաղափարը բուռն մերժվել և կտրուկ դատապարտվել է Հայաստանի և Արցախի կողմից։ Ինչու՞։ Որովհետև օգնությունը պետք է գնար Ադրբեջանից, այսինքն այն նույն երկրից, որը սովամահ է անում Արցախը։ ԵՄ Օրուելյան կոչվող «Եվրոպական խաղաղության հաստատությունը» ռազմական օգնություն է տրամադրել Վրաստանին, Մոլդովային և Ուկրաինային, սակայն մերժել է Հայաստանի խնդրանքը։ Ըստ ամենավերջին տվյալների 2018 և 2019 թվականներին ԱՄՆ-ն ավելի քան 100 միլիոն դոլարի ռազմական օգնություն է տրամադրել Ադրբեջանին: Ադրբեջանի հետ ԱՄՆ-ի առևտուրը տարեկան 400 միլիոն դոլար է և աճում է, մինչդեռ Հայաստանի հետ առևտուրը դրա մեկ քառորդն է և նվազում է: Միացյալ Նահանգները կարծես թե չեն տեսնում Ադրբեջանի հանցավոր գործողությունները, իսկ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը ենթադրում է, որ կա առաջընթաց, և դա չնայած Ադրբեջանի կողմից Արցախի շրջափակմանը, հրադադարի խախտումներին և հայերին ուղղված սպառնալիքներին: Նույնիսկ երբ Ադրբեջանը փորձում է մաքրել Արցախը հայերից, Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Քրիստինա Քվիենն ասում է, որ հավատում է, որ հայերը կարող են ապահով ապրել Ադրբեջանի իշխանության ներքո:
«Երկու կողմերի» համագործակցության շարունակական պահանջը գալիս է այն ժամանակվանից, երբ Հայաստանը զգալի զիջումների գնաց. քսանհինգ տարի Արցախի անկախությանն աջակցելուց հետո Հայաստանն այժմ համաձայն է ճանաչել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ Բացի այդ, Հայաստանը քայլեր է ձեռնարկել Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու, որը Ադրբեջանի մերձավոր դաշնակիցն է և հրաժարվում է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։
Ներկայումս Հայաստանի առաջնային պահանջը պարզ է՝ հարգանք իր ինքնիշխանության և Արցախում ժողովրդի իրավունքների նկատմամբ, բայց Ադրբեջանը հակված չէ այդ պահանջները բավարարել։ Եվ ադրբեջանական ագրեսիային ի պատասխան միջազգային հանրության գործողությունների բացակայությունը միայն ավելի է քաջալերում նրան: Թվում է, թե որքան շատ վնաս տա Ադրբեջանը Հայաստանին և հայերին, այնքան ավելի շատ նպաստներ կարող է ստանալ միջազգային հանրության կողմից։
Հայաստանն ինքը, ոչ թե Արցախը, հայկական վերջին փոխզիջումների կիզակետում է: Ադրբեջանը Հայաստանից պահանջում է հանձնել Զանգեզուրի միջանցքը, այն հողատարածքը, որը կկապի Ադրբեջանն իր էքսկլավի՝ Նախիջևանի հետ։ Այդ քայլն Ադրբեջանին հնարավորություն կտա մուտք գործել դեպի հարավային Հայաստան և կխզի Հայաստանի կապն իր տարածաշրջանային դաշնակից Իրանի հետ: Չնայած Հայաստանի հակազդեցությանը, նույնիսկ Հայաստանի ամենամոտ դաշնակից Ռուսաստանն է դրան աջակցություն հայտնել։ Արևմուտքի կողմից Հայաստանի շարունակական օկուպացիայի դեմ արևմտյան հակազդեցության բացակայության դեպքում այդ միջանցքը կարող է իրականություն դառնալ:
Հայկական ամենամեծ սփյուռքներից մեկը Ֆրանսիայում է, որը արևմտյան միակ պետություններից է, որը խստորեն դատապարտել է ադրբեջանական ագրեսիան։ Դա պայմանավորված է ոչ թե բարեգործությամբ, այլ ավելի շուտ վախով, թե ինչպես կպատասխանեն Ֆրանսիայի հայերն Ադրբեջանին աջակցելուն: ԱՄՆ-ի մոտ մեկ միլիոն հայերն արդեն ճնշում են գործադրում, Կոնգրեսի անդամները պահանջում են դադարեցնել Ադրբեջանին ռազմական օգնությունը: Հայաստանի և հայկական սփյուռքի միջև դաշինքը կարող է հանգեցնել Արցախի շրջափակման ավարտին և անվտանգություն բերել Հայաստանին։
Հայաստանի և Արցախի անվտանգության ապահովումը սկզբնական քայլն է դեպի խաղաղություն, սակայն տևական լուծումները կպահանջեն հատուցումներ, վերադարձի իրավունք և պատմական շարունակվող վայրագությունների ճանաչում։ Հայաստանի և Արցախի պաշտպանությունը շատ կարևոր է, քանի որ չզսպվող ադրբեջանական ագրեսիան կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ հայեր չեն մնա տարածաշրջանում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
