Կարծիք. Ալբանացիներին անկախություն, հայերին հույսեր, ամեն ինչ «կախված է ԱՄՆ-ի ընկալումներից»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Eadaily.com-ը գրում է, որ Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Քրիստինա Քուինի հայտարարությունն այն մասին, որ Վաշինգտոնը «իրոք հույս ունի, որ Ադրբեջանի կազմում գտնվող Արցախում հայերի իրավունքներն ու անվտանգությունը կհարգվեն», մեծ հնչեղություն է ստացել Հայաստանում։ Ըստ էության ի չիք են դարձել ամերիկյան միջնորդության հետ կապված ուռճացված հույսերը, որոնք ձևավորվել էին արևմտամետ ակտիվիստների և քաղաքական գործիչների ակտիվ գործունեության արդյունքում։ «Շատերին հետաքրքրում է այն հարցը, թե ինչու ԱՄՆ-ը Կոսովոյի դեպքում կիրառեց «անջատում հանուն փրկության» բանաձևը և ճանաչեց նրա անկախությունը, իսկ արցախահայության անվտանգությունը կապում են Ադրբեջանի հետ, որի գործողությունները, սակայն, գնալով ավելացնում են վախերը Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների սպառնալիքի վերաբերյալ»,- գրել է VERELQ թերթը։ Ղարաբաղյան կարգավորման հարցում ԱՄՆ դիրքորոշումը, որը զգալի փոփոխություններ է կրել վերջին երկու-երեք տարիներին, հրապարակման թղթակիցը քննարկել է Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ Բորիս Նավասարդյանի հետ։
— Պարոն Նավասարդյան, ինչո՞վ էր պայմանավորված Հայաստանում Ամերիկայի դեսպանի հայտնի հնչեղ հայտարարությունը։ Ինչու՞ ԱՄՆ-ը, ալբանացիներին էթնիկ զտումներից փրկելու համար, ճանաչեց Կոսովոյի անկախությունը (առանց հանրաքվեի և առանց Բելգրադի համաձայնության), իսկ Արցախում հայերի անվտանգության համար միայն հույսեր ունեն:
-Այս դեպքում, կարծում եմ, Միացյալ Նահանգների համար կարևոր է, թե ո՞ր երկրներն են հակամարտող կողմերը և ինչպիսի՞ն է Վաշինգտոնի պատկերացումը այն մասին, թե ինչպես պետք է կարգավորվի հակամարտությունը։ Կարծում եմ ԱՄՆ-ը հենց դրանով էլ կողմորոշվում է։ Կոսովոյի դեպքում մենք տեսանք երկու կողմերի առճակատում, որոնցից մեկին ԱՄՆ-ը համարում էր պոտենցիալ դաշնակից, իսկ մյուսին որպես տարածաշրջանային քաղաքականության այն ուղղության ներկայացուցիչ, որը հակադրվում է ԱՄՆ շահերին։ Մենք հիշում ենք, թե ինչ եղավ այն ժամանակ Սերբիայում ԱՄՆ-ի ներգրավվածությամբ (1999 թվականին ՆԱՏՕ-ն ռմբակոծեց Բելգրադը և սերբական այլ քաղաքներ): Ղարաբաղյան կարգավորման դեպքում մենք գործ ունենք բոլորովին այլ իրավիճակի հետ, երբ հակամարտության երկու կողմերն էլ մոտ են ԱՄՆ-ին։ Ըստ այդմ, ամերիկացիները չունեն այնպիսի հաստատուն դիրքորոշում, թե ու՞մ օգտին պետք է կարգավորվի հակամարտությունը։ Կախված կոնկրետ իրավիճակից, ուժերի դասավորվածությունից ԱՄՆ-ն փորձում է վարել այնպիսի քաղաքականություն, որը կհանգեցնի իրավիճակի հնարավոր խաղաղացմանն ու կայունացմանը։ Հաշվի առնելով 2020 թվականի (ղարաբաղյան երկրորդ) պատերազմի արդյունքը և ուժերի ներկայիս դասավորվածությունը ես կարծում եմ, որ Վաշինգտոնը որպես այդ հաշտեցման հասնելու միակ ճանապարհ տեսնում է Լեռնային Ղարաբաղի հայերի իրավունքների և անվտանգության ապահովումն Ադրբեջանի կազմում։
- Հատկանշական է այն, որ ամերիկացի դեսպանի խոսքերը կտրուկ հակադրվում են նրա նախորդի՝ Լին Թրեյսիի դիրքորոշմանը, ով այն ժամանակ նշանակվեց Մոսկվայում ամերիկյան դիվանագիտական առաքելության ղեկավար։ Մասնավորապես, դեսպան Թրեյսին 2021 թվականի օգոստոսին լրագրողներին ասել էր, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը լուծված չէ, քանի որ «Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը դեռ որոշված չէ»։ Այժմ ԱՄՆ-ը Լեռնային Ղարաբաղը դիտարկում է որպես Ադրբեջանի մաս։ Ինչո՞վ եք բացատրում Վաշինգտոնի դիրքորոշման նման կտրուկ փոփոխությունը։
-Կարծում եմ առաջին հերթին Հայաստանի դիրքորոշման փոփոխությամբ։ Փոփոխություններ կան նաև, ըստ էության, հայ-ադրբեջանական հակամարտության շուրջ տեղի ունեցող գործընթացների առումով։ Այստեղ պետք է նկատի ունենալ նաև ուկրաինական պատերազմը, Ռուսաստանի գործոնը, իհարկե, կարևոր է մեր տարածաշրջանում ԱՄՆ քաղաքականության որոշման համար։ Իսկ Հայաստանի դիրքորոշումը մի քանի անգամ փոխվել է 2020 թվականի պատերազմից հետո։ Կախված այդ դիրքորոշումից ԱՄՆ-ն հակամարտությունը հաղթահարելու հարցում իր դերի համար տեսնում էր տարբեր տարբերակներ։ 2021 թվականին Հայաստանը հանդես է եկել Լեռնային Ղարաբաղի տարածքների (առնվազն Հադրութի շրջանի և Շուշիի) ապաօկուպացիայի օգտին և պաշտպանել է «անջատում հանուն փրկության» սկզբունքը։ Դա ամրագրված էր իշխող ուժի՝ «ՔՊ»-ի 2021 թվականի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների ծրագրում։ Այժմ Հայաստանը հանդես է գալիս Բաքվի կողմից արցախահայության իրավունքների և անվտանգության պահպանման դիմաց Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման օգտին Լեռնային Ղարաբաղի հետ միասին։ Այս առումով մենք գործ ունենք նաև ԱՄՆ վարքագծի վերափոխման հետ։
-Վերադառնանք Կոսովոյի հետ զուգահեռներին: Գուցե՞ Միացյալ Նահանգները ճանաչեց Կոսովոյի անկախությունը Camp Bondsteel բազայի պատճառով (ամերիկյան կոնտինգենտի հիմնական ռազմակայանը Կոսովոյում): Եթե Լեռնային Ղարաբաղը թույլ տա ԱՄՆ-ին ռազմաբազա բացել, կարո՞ղ ենք ավելի ակտիվ գործողությունների հույս ունենալ Վաշինգտոնից:
-Կարծում եմ դա մի տեսակ հիպոթետիկ հարց է: Միացյալ Նահանգները ելնում է զուտ իրատեսական և պրագմատիկ նկատառումներից։ Այդ առումով նրանք չեն դիտարկի այնպիսի հիպոթետիկ տարբերակներ, որոնց իրականացումը գործնականում անհնար է։ Կարծում եմ, որ միջնորդներից այս կամ այն օգնություն ստանալու համար հայկական կողմը պետք է մտածի, թե ինչպես ապահովի իր սահմանների անվտանգությունը։ Եվ միայն այդ դեպքում, ապահովելով իրեն, Հայաստանը կկարողանա գնալ ավելի վճռական քայլերի կամ ավելի վճռական դիրքորոշում որդեգրել: Քանի որ Հայաստանն իր համար չի որոշել այդ հարցը, ԱՄՆ-ն չի դիտարկում իր ռազմական ներկայության հնարավորությունը։ Ըստ այդմ, Միացյալ Նահանգները ելնում է Հայաստանին հնարավորություններից և այդ հնարավորությունների շրջանակներում էլ առաջարկում է խաղաղության հասնելու իր միջնորդական ջանքերը։
-Վերջին հարցը: Եթե Լեռնային Ղարաբաղում իրոք տեղի ունենա էթնիկ զտումներ, արդյո՞ք ԱՄՆ-ը պատասխանատվություն կզգա իր սին հույսերի համար և արդյո՞ք պատժամիջոցներ կկիրառի Բաքվի դեմ։
- Ես վստահ չեմ պատժամիջոցների հարցում: Քաղաքական գնահատական, անշուշտ, կտրվի։ Կարծում եմ, որ պատասխանատվությունն այն բանի համար, որ Լեռնային Ղարաբաղից հայ բնակչության զանգվածային արտահոսք է լինելու, դրվելու է Ադրբեջանի վրա։ Բայց կրկնեմ, դժվար թե դա բերի Ադրբեջանի դեմ որևէ կոշտ միջոցների կիրառման։ Ես կհամարձակվեի այստեղ զուգահեռ անցկացնել «ֆուտբոլային դիվանագիտության» հետ (2009 թ. Հայաստանի և Թուրքիայի նախագահների հանդիպումներն ու բանակցությունները ֆուտբոլային խաղերի ժամանակ կոչվում էին «ֆուտբոլային դիվանագիտություն»), երբ ԱՄՆ պաշտոնյաները, այդ թվում այն ժամանակվա պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը բավականին բացահայտ քննադատել էին Թուրքիային Հայաստանի հետ հարաբերությունները կարգավորելու ձախողման համար։ Բայց դա ոչ մի կերպ պատճառ չդարձավ, որ ԱՄՆ-ն ինչ-որ միջոցներ ձեռնարկի Թուրքիայի դեմ։ Կարծում եմ, այս համեմատությունն իր ողջ պայմանականությամբ ու կաղությամբ, մոտավորապես նույն պատկերը կտա։ Այսինքն՝ Ադրբեջանի մեղքով միջնորդական ջանքերի ձախողում կարձանագրվի, բայց ոչ ավելին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
