Իրանական «Խորրամշահր-4» միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռը
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Topwar.ru-ն գրում է, որ մի քանի տարի առաջ իրանական արդյունաբերությունը զարգացրեց և ներկայացրեց «Խորրամշահր» միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռը: Հետագայում այն արդիականացվեց: Հրթիռը ստացավ կառավարման նոր համակարգ և կատարելագործված մարտական հիմք։ Ստացված I «Խորրամշահր-4»-ը կամ «Հայբար»-ը վերջերս ներկայացվեց հանրությանը և փորձարկվեց:
2017 թվականի սկզբին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը փորձարկել և ներկայացրել է միջին հեռահարության բալիստիկ հրթիռով նոր շարժական համալիր։ Ապրանքը ստացել է «Խորրամշահր» անվանումը ի պատիվ Իրանի արևմտյան Խուզեստան նահանգի Խորրամշահր քաղաքի, որտեղ կատաղի մարտեր են տեղի ունեցել 1982 թվականին։
Ըստ հայտնի տվյալների «Խորրամշահր»-ը հաջողությամբ ավարտել է փորձարկումները, ընդունվել ԻՀՊԿ-ի հրթիռային ուժերի կողմից և մտել զանգվածային արտադրության մեջ: Բացի այդ, միևնույն ժամանակ սկսվել է պատրաստի հրթիռի արդիականացման նախագծի մշակումը, որի նպատակն է ընդլայնել մարտական հնարավորություններն առանց արտադրանքի արմատական վերափոխման։
2023 թվականի մայիսի վերջին իրաքյան զորքերից Խորրամշահր քաղաքի ազատագրման տարեդարձին, Իրանի պաշտպանության նախարարությունն առաջին անգամ ներկայացրել է այդ արդիականացված հրթիռը: Այն ստացել է «Խորրամշահր-4» և «Հայբար» անվանումները։ Ցույց են տվել նաև փորձնական արձակման լուսանկարներ և տեսանյութերը: Ռազմական գերատեսչության ներկայացուցիչները բացահայտել են նոր համալիրի որոշ առանձնահատկություններ, ինչպես նաև մատնանշել դրա առավելությունները։
Առաջիկա մի քանի տարիների ընթացքում կարելի է ակնկալել զորքերում բավական քանակությամբ նման համալիրների տեղակայում։ Հատկանշական առավելությունների շնորհիվ «Հայբար»-ին դրականորեն կազդի հրթիռային ուժերի ընդհանուր ներուժի վրա։
«Հայբար» հրթիռայինհամակարգը շարժական է: Դրա հիմնական տարրերն են եռասռնանի կիսակցորդի վրա քարշակվող արձակման կայանն ու բուն հրթիռը։ Բացի այդ, համալիրը պետք է ներառի հրամանատարական կետ, որը պատասխանատու է մեկնարկի նախապատրաստման և դրա անցկացման համար: Ավտոմոբիլային շասսիների և թրթուրների շնորհիվ համալիրը կարող է արագ տեղաշարժվել դիրքերի միջև և սկսել մեկնարկի նախապատրաստությունը:
Հրթիռի կառուցվածքի մասին ստույգ տվյալներ չկան։ Ըստ տարբեր աղբյուրների այն մեկ կամ երկու աստիճանի է։ Հրթիռի արտաքին տեսքն է վկայում դրա մասին: Հրթիռն ունի գլանաձև կորպուս կոնաձև քթով։ Կա գլխի ֆերինգը և պոչի խցիկը միացնող երկայնական ֆեյրինգ:
Նոր մոդելի հրթիռի ընդհանուր երկարությունը 12-13 մ է, տրամագծը 1,5 մ, քաշը 18-20 տոննա, որից 1500 կգ-ն մարտական բեռն է։ Հրթիռը հագեցած է հեղուկ հրթիռային շարժիչներով, օգտագործվում է ինքնահրկիզվող վառելիք, որը պահվում է ամպուլային տանկերում: Երկու հրթիռների արձակման առավելագույն հեռահարությունը 2000 կմ է։ Հետագծի իջնող մասում անջատվող մարտագլխիկի արագությունը հասնում է 8 մախի։ Օգտագործվում է իներցիոն նավիգացիայի վրա հիմնված կառավարման համակարգ: Այն ապահովում է մարտագլխիկի ելքը հաշվարկված հետագծին, թռիչքի մի մասն անցնում է մթնոլորտից վերև, ունի ենթամթնոլորտային հատվածում հետագիծը կառավարելու և շտկելու հնարավորություն, որի շնորհիվ բարձրանում է հարվածի ճշգրտությունը։ Բացի այդ, հրթիռը կարող է շեղվել կանխատեսելի հետագծից, այսինքն իրականում հրթիռը քվազիբալիստիկ է, իսկ նման թիրախը որսալը բարդ խնդիր է։
Հաղորդվում է, որ հրթիռը կարող է կրել տարբեր բեռնվածության տարբերակներ։ Դա կարող է լինել սովորական կամ միջուկային մոնոբլոկ: Բացի այդ, կարող են օգտագործվել կասետային զինամթերք: Այսպես, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ռազմատիեզերական ուժերի հրամանատարությունը հայտնել է, որ մեկ «Խորրամշահր-4» հրթիռն ունակ է խոցել մինչև 80 թիրախ։
Դատելով հրապարակված տվյալներից «Հայբար» համակարգն ունի մի շարք կարևոր տեխնիկական, գործառնական և մարտական առավելություններ։ Այսպիսով, մեծ նշանակություն ունի հրթիռի ծագումը, այն պատրաստվել է սերիական արտադրանքի հիման վրա օգտագործելով պատրաստի բաղադրիչների առավելագույն քանակ։ Դա կարագացնի և կհեշտացնի հրթիռների զանգվածային արտադրությունը։ Պետք է հաշվի առնել այն, որ նոր լուծումների և տեխնոլոգիաների ներդրումը, այնուամենայնիվ, բարդացրել է նախագծի զարգացումը և հետագայում կանդրադառնա արտադրական գործընթացի վրա։ Այնուամենայնիվ, վառելիքի ամպուլիզացիայի բոլոր ծախսերը, նոր մարտական բեռը և այլն լիովին կինքնածախսածակվեն հիմնական բնութագրերի և հնարավորությունների ավելացման շնորհիվ:
Պատրաստի բաղադրիչների օգտագործումը թույլ չի տվել բարելավել հրթիռի թռիչքային բնութագրերը։ Միաժամանակ, մինչև 2 հազար կմ կրակային հեռահարությունը նոր համալիրին թույլ է տալիս լուծել նախատեսված բոլոր խնդիրները։ Նման հրթիռներն ընդունակ են վերահսկել Մերձավոր Արևելքի և հարակից շրջանների զգալի մասը, և առաջին հերթին Իրանի գլխավոր պոտենցիալ հակառակորդին՝ Իսրայելին, որը ընկնում է նրա խոցման գոտի։
Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում նոր մարտագլխիկի մասին տեղեկատվությունը։ Սովորական մարտագլխիկի փոխարեն, որը կարող է թռչել միայն տվյալ բալիստիկ հետագծով, մշակվել է մի տեսակ թռչող սարք, որն ի վիճակի է որոշակիորեն փոփոխել հետագիծը: Ընդ որում, մարտագլխիկը կարող է կրել տարբեր տեսակի մարտական բեռ, որը թույլ է տալիս լուծել առաջադրանքների ավելի լայն շրջանակ ընտրելով ամենաարդյունավետ մարտագլխիկը։ Բացի այդ, հրթիռից անջատվելուց հետո մարտագլխիկի որսալը կտրուկ դժվար է։ Հայտնի չէ, թե արդյո՞ք պոտենցիալ հակառակորդներին հասանելի հակաօդային պաշտպանության և հակահրթիռային պաշտպանության համակարգերն ընդունակ են աշխատել նման թիրախների վրա։
Այս նոր հրթիռը, որը հաջողությամբ մշակվել և փորձարկվել է, հստակ ցույց է տալիս Իրանի պաշտպանական արդյունաբերության ներուժը: Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի պատվերով իրանական ձեռնարկություններն ի վիճակի են ստեղծել տարբեր դասերի հրթիռային նոր համակարգեր, ներառյալ. ռազմավարական համակարգերը և կարող են նաև արդիականացնել առկա նախագծերը բարելավված կատարողականությամբ և հնարավորություններով:
Նոր հրթիռային համակարգը շահագործման կհանձնվի տեսանելի ապագայում և կբարձրացնի Իրանի հրթիռային ներուժը։ Իր բարձր կատարողականության և նոր հնարավորությունների շնորհիվ այն կդառնա ռազմավարական զսպման առավել արդյունավետ միջոց։ «Խորրամշահր-4»/«Հայբար»-ը կլրացնի մյուս հրթիռներին և կնպաստի ազգային անվտանգության ապահովմանը և տարածաշրջանում խաղաղության պահպանմանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
