«Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակումը. առաջին անհրաժեշտության ապրանքները բացակայում են»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Bbc.com-ը գրում է, որ սննդի և վառելիքի պակասը Լեռնային Ղարաբաղում առաջացել է այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը կրկին փակել է այդ ինքնահռչակ տարածաշրջանը Հայաստանի հետ կապող միակ ճանապարհը։
Ադրբեջանը 2020 թվականի աշնանը հաղթեց Հայաստանին հայաբնակ Ղարաբաղը վերահսկելու համար պատերազմում, իսկ այս գարնանը սահմանային հսկողություն սահմանեց Հայաստանից Ղարաբաղ մուտքի մոտ։ Հունիսի 15-ին անցակետում տեղի ունեցած փոխհրաձգության ժամանակ ադրբեջանցի զինծառայող էր վիրավորվել, որից հետո Ադրբեջանն ամբողջությամբ փակեց Ղարաբաղի մուտքը ցանկացած տրանսպորտի համար, բացի շտապօգնության մեքենաներից։ Այդ պահից Ղարաբաղի հայերը հայտնվեցին փաստացի շրջափակման մեջ, ինչը հանգեցրեց նրան, որ տարածաշրջանն այլևս չուներ բավարար սննդամթերք և վառելիք։
«Խանութները դատարկ են, մրգերն ու բանջարեղենն ահավոր թանկացել են,- BBC-ի ադրբեջանական ծառայությանը պատմել է տեղի բնակիչներից մեկը,- չափազանց դժվար է գտնել նույնիսկ ամենաանհրաժեշտ ապրանքները, իսկ այն ապրանքները, որոնք կան վաճառվում են հսկայական գնով»։ Ներկայումս Լեռնային Ղարաբաղի շուկաներում գները առնվազն երկու անգամ բարձր են, քան նմանատիպ ապրանքները Հայաստանի շուկաներում։ Տեղի իշխանություններն արդեն կոչ են արել բնակչությանը խնայել սնունդը, իսկ առաջին անհրաժեշտության ապրանքները սկսել են վաճառվել կտրոններով։ Այժմ ղարաբաղցիները բանջարեղենի, մրգերի, լվացքի փոշու և այլ ապրանքների կտրոններ են ստանում, բայց դրանք այնքան էլ օգտակար չեն։ Մեկ կտրոնով մեկ կիլոգրամ բանջարեղեն կամ միրգ գնելու համար ստիպված են ժամերով հերթեր կանգնել։ «Թեև մենք կտրոններ ենք ստանում, սակայն ժամանակ չունենք դրանցով որևէ բան գնելու։ Խանութները լցված չեն ապրանքով, իսկ ցանկացողները շատ են։ Սովորաբար ամեն ինչ ամբողջությամբ սպառվում է մի քանի ժամում»,- BBC-ին ասել է ստեփանակերտցիներից մեկը։ Բանը հասել է նրան, որ չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նախագահ Արայիկ Հարությունյանը հուլիսի 5-ից արգելել է Ստեփանակերտում 50-ից ավելի հյուրերով ծննդյան տոներ ու հարսանիքներ անել, և 30-ից ավելիով հոգեհանգիստներ։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Լեռնային Ղարաբաղում հումանիտար իրավիճակն ամեն օր վատանում է Լաչինի միջանցքի «ապօրինի շրջափակման» պատճառով։ Սակայն Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունը շարունակում է պնդել, որ զինվորի վիրավորվելուց հետո «Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկված միջոցառումներն այդ սադրանքի պատճառները հետաքննելու և անցակետի անվտանգությունն ապահովելու համար է... և «շրջափակում» ասելը տեղին չէ»:
Լաչինի միջանցքով ճանապարհի առաջին փաստացի շրջափակումը սկսվել էր դեռ անցյալ տարվա դեկտեմբերին, երբ Ադրբեջանի պետական կառույցների աշխատակիցները, որոնք ներկայացել էին որպես էկոակտիվիստներ, փակել էին Ղարաբաղը Հայաստանի հետ կապող միակ ճանապարհը։ Ավելի քան չորս ամիս տևած «բողոքից» հետո, որը փաստացի արգելափակել էր տրանսպորտային միջոցների ազատ տեղաշարժը, ապրիլի 23-ին Ադրբեջանի պետական սահմանային ծառայությունը հայտարարեց Հայաստանի հետ սահմանին Լաչինի միջանցքի մուտքի մոտ անցակետ տեղադրելու մասին։ Շրջափակման սկզբից տարածաշրջան էին անցնում միայն Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի (ԿԽՄԿ) և ռուս խաղաղապահների մեքենաները, այն էլ ոչ միշտ անարգել։ Անցակետը տեղադրելուց հետո խնդիրն էլ ավելի է սրվել։
Գազի պակասը սկսվել է շրջափակման հենց սկզբից, քանի որ Լեռնային Ղարաբաղը սնող միակ գազատարն անցնում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներով։ Նաև Հայաստանից Ղարաբաղ էլեկտրահաղորդման միակ գիծն է անցնում ադրբեջանական տարածքներով, և գազամատակարարումը դադարեցնելուց հետո սկսվեցին էլեկտրաէներգիայի անջատումները։
Անցակետի տեղադրմանը նախորդել էր Ադրբեջանի կողմից Լաչինի ճանապարհով Հայաստանից զենք տեղափոխելու, ինչպես նաև Ադրբեջանի տարածքի որոշ հատվածներ ականապատելու մեղադրանքները։ Ադրբեջանի պետական սահմանային ծառայությունը հայտարարել էր, որ անցակետը պետք է «կանխի կենդանի ուժի, զենքի և ականների ապօրինի տեղափոխումը»: Հայաստանը բազմիցս է մերժել այդ մեղադրանքները, իսկ Արդարադատության միջազգային դատարանը փետրվարի 22-ին միաձայն մերժել էր Ադրբեջանի ականներ տեղադրելու վերաբերյալ հայցն ընդդեմ Հայաստանի ապացույցների բացակայության պատճառով։ Նույն դատարանը Բաքվին պարտավորեցրել է «ձեռնարկել բոլոր միջոցները Լաչինի միջանցքի երկայնքով երկու ուղղություններով քաղաքացիների, տրանսպորտային միջոցների և ապրանքների անխափան տեղաշարժն ապահովելու համար»։ Դատարանի որոշումը, սակայն, չի ազդել իրադարձությունների ընթացքի վրա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
