Հայաստանը Ռուսաստանի հետ համագործակցության ճանապարհին պատժամիջոցների հորձանուտում է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ritmeurasia.org-ը գրում է, որ հունիսի 7-ից 9-ը Սոչիում տեղի են ունեցել կարևոր բովանդակալից միջոցառումներ ԵԱՏՄ և ԱՊՀ-ի շրջանակներում։ Դրանց թվում են Եվրասիական զարգացման բանկի կազմակերպած Եվրասիական կոնգրեսը (հունիսի 8-9), Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի և ԱՊՀ կառավարությունների ղեկավարների խորհրդի նիստերը, «Եվրասիան մեր տունն է» ցուցահանդեսը։
Հայաստանի պատվիրակությունը՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, առանց բացառության մասնակցել է բոլոր միջոցառումներին, իսկ Սոչիում գտնվելու վերջին օրը վարչապետը նաև հանդիպել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ։ Վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում երկրների ղեկավարների երկրորդ հանդիպման ժամանակ քննարկվել են ինչպես երկկողմ հարաբերություններն, այնպես էլ տարածաշրջանային խնդիրները։
Ուշադրություն դարձնենք այս երեք օրերի ընթացքում Հայաստանի համար ամենահետաքրքիր իրադարձություններին, որոնց ուշադիր հետևում էին Երևանում։
Սոչիի իրադարձությունների մեկնարկից մեկ օր առաջ էկոնոմիկայի փոխնախարար Նարեկ Տերյանը երկրի խորհրդարանում հայտարարեց, որ Հայաստանից ԵԱՏՄ երկրներ արտահանման ծավալը նախորդ տարվա վերջին կազմել է 2,5 մլրդ դոլար (աճը 2,8 անգամ տարեկան կտրվածքով), ներմուծումը 2,7 մլրդ դոլար (+49%)։ ԵԱՏՄ երկրների հետ ընդհանուր առևտրաշրջանառությունը կազմել է 5,2 մլրդ դոլար, իսկ արտաքին առևտրաշրջանառության ընդհանուր ծավալը 2022 թվականի հունվար-դեկտեմբերին ավելի քան 14,1 մլրդ դոլար։ Սա մի տեսակ ռեկորդ է Հայաստանի համար, այդ ցուցանիշը սովորաբար չէր գերազանցում 30%-ը, իսկ Մաքսային միությանն անդամակցելու պահին այն զգալիորեն ցածր էր։
Հայտնի է դարձել, որ մինչև հունիսի 15-ը կավարտվի Վերին Լարսի մաքսակետի վերակառուցումն, իսկ մինչև հունիսի 22-ը նախատեսվում է վերացնել մեքենաների հերթերը։
Հունվար-ապրիլին ռուս-հայկական առևտուրն աճել է 96%-ով և կազմել գրեթե 140 մլրդ ռուբլի։ «Իհարկե, կարևոր է պահպանել այս դրական միտումը և հասնել փոխադարձ առևտրի նոր ռեկորդային մակարդակների»,- ասել է ՌԴ վարչապետը հիշեցնելով Հայաստանում հաջողությամբ գործող ավելի քան 4500 ռուսական ընկերությունների մասին, որոնց կատարած ներդրումները գերազանցում են Հայաստանում օտարերկրյա ներդրումների ընդհանուր ծավալի 46%-ը։
Հայաստանը պատրաստ է բացել տարածաշրջանային տրանսպորտային հաղորդակցություններ Անդրկովկասում՝ Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների միջև ձեռք բերված պայմանավորվածությունների հիման վրա, վստահեցրել է Ն. Փաշինյանն, ով շատ գոհ է, որ ռուսական բիզնեսը Հայաստանում իրեն լավ է զգում։
Անհնար է չնկատել կառավարությունների ղեկավարների ընդունած որոշումներն ու առաջարկներն, որոնք մեծ նշանակություն ունեն Հայաստանի, այդ թվում ապագայի համար։ Խոսքն առաջին հերթին արտակարգ իրավիճակների համար պարենամթերքի պաահուստային քանակի ստեղծման մասին է։
«Եվրասիան մեր տունն է» ցուցահանդեսին ԵԱՏՄ կառավարությունների ղեկավարների այցի ընթացքում Միշուստինը Փաշինյանի ուշադրությունը հրավիրել է նոր ատոմային էներգաբլոկների կառուցման նախագծերի ֆինանսավորման համակարգի վրա: «Ռուսաստանը պատրաստ է քննարկել ԵԱՏՄ-ի իր գործընկերների տարածքներում ատոմակայանների կառուցման ֆինանսական խնդիրներն, ինչպես նաև բլոկների հզորության հետ կապված պարամետրերը»,- ասել է նա։ «Ռոսատոմի» ղեկավար Ալեքսեյ Լիխաչովն իր հերթին նշել է, որ կոնցեռնն այնպիսի նախագծեր ունի, որոնք «հենց իրենց համար են»:
Ռուսական կողմի այս առաջարկները հնչել են Պետդեպարտամենտի Եվրոպայի և Եվրասիայի աջակցության ծրագրերի համակարգող Մարիա Լոնջոյի Վեսթինգհաուսի կողմից Եվրասիայի մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Հայաստանում «փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորներ» կառուցելու հնարավորության մասին վերջին հայտարարության ֆոնին: Նպատակը առանձնապես չի էլ թաքցվում, որն է ամրապնդել այդ երկրների էներգետիկ անկախությունն ինչպես Ռուսաստանից, այնպես էլ Չինաստանից։
Սոչի մեկնելու նախօրեին Փաշինյանը ստորագրել էր որոշում միջգերատեսչական աշխատանքային խումբ ստեղծելու մասին, որը կքննարկի նոր ատոմային էներգաբլոկի կառուցման հետ կապված հարցերը։ Ավելի վաղ հայտարարվել էր 1200 ՄՎտ հզորությամբ ռուսական արտադրության ТОИ ատոմային էներգաբլոկի կառուցման նախագծի մասին։ «Մինչև տարեվերջ հայկական կողմը պետք է որոշի ռեակտորի տեսակն, որից հետո որոշում կկայացվի հետագա քայլերի մասին։ Քննարկումներ են ընթանում բոլոր գործընկերների հետ, սա բնականոն գործընթաց է, նախ պետք է որոշել նոր բլոկի հզորությունները»,- ասել է տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը։ Ակնհայտ է, որ առկա է կոշտ մրցակցություն ռուսական կողմի հետ Հայաստանի տնտեսության այդ առանցքային հատվածում, առաջին հերթին ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի կողմից։
Ելույթ ունենալով Սոչիում, Փաշինյանը խոսել է Հայաստանը տարածաշրջանային էլեկտրաէներգետիկ հանգույցի վերածելու հավակնոտ ծրագրերի մասին. «Ելնելով ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրողություններից՝ մեզ անհրաժեշտ է նոր մոտեցում էներգետիկ օրակարգին։ Ներկայումս Հայաստանը փուլային անցում է կատարում էներգետիկ շուկայի ազատականացմանը։ Հայաստանը զարգացնում է արտադրական հզորություններն, էլեկտրահաղորդման գծերի լայնածավալ վերակառուցում է իրականացվում։ Հայաստան-Իրան և Հայաստան-Վրաստան էլեկտրահաղորդման գծերի կառուցումը նոր հնարավորություններ կստեղծեն էլեկտրաէներգիայի արտահանման, ներմուծման, տարանցման կամ սեզոնային փոխանակման համար։ Այդ տեսանկյունից Հայաստանը կարող է դառնալ էլեկտրաէներգիայի տարածաշրջանային հանգույց»։
Փաշինյանը կարևոր է համարել համաձայնագրի ստորագրումը ևս մեկ այլ հարցի շուրջ, որն է գիտական աստիճանների վերաբերյալ փաստաթղթերի փոխադարձ ճանաչումն, որը թույլ կտա դրանց ունեցողներին աշխատանքային միգրացիայի շրջանակներում մասնագիտական գործունեություն ծավալել այն երկրում, որտեղ աշխատում է։ Այսօր դա շատ կարևոր է Հայաստանի համար Ռուսաստանից և Բելառուսից երկիր որակյալ մասնագետների լայնածավալ հոսքի պայմաններում։
Նաև Հայաստանում (ինչպես, ի դեպ, Ադրբեջանում, որն այս հարցում Եվրոպայի հետ համագործակցության կուրս է բռնել), հետևողականորեն աջակցում են «կանաչ կլիմայի օրակարգին», որը հիմնված է այնպիսի խնդիրների վրա, ինչպիսին է տնտեսության տեխնոլոգիական վերափոխումը և նոր տեխնոլոգիական հարթակին անցնելն, ինչի անհրաժեշտության մասին խոսել է նաև Փաշինյանը: Բացի այդ, Հայաստանը շարունակում է լոբբինգն Իրանի և ԵԱՏՄ-ի միջև 2023 թվականի հունվարի 19-ին ստորագրված ազատ առևտրի համաձայնագրի վավերացման համար։
Սոչիի եվրասիական մարաթոնին զուգահեռ Մինսկում կայացել է ՀԱՊԿ երկրների անվտանգության խորհուրդների քարտուղարների հանդիպումը։ «Վաշինգտոնն աննախադեպ ճնշում է գործադրում հետխորհրդային տարածքի բոլոր պետությունների վրա նախկին ԽՍՀՄ երկրների միջև կառուցողական հարաբերությունները քանդելու, ինչպես նաև ԱՊՀ, ԵԱՏՄ և ՀԱՊԿ շրջանակներում ինտեգրացիոն գործընթացները խոչընդոտելու համար... Նրանց խնդիրն է ելնելով իրենց շահերից պայմաններ ստեղծել այդ երկրներում տեղի ունեցող գործընթացների արտաքին կառավարման համար, ներառյալ ՀԱՊԿ տարածքում լարվածության և հակամարտությունների նոր օջախների առաջացումը»,- ասել է ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Նիկոլայ Պատրուշևը։
Ակնհայտ է, որ այդ ճնշումը գործադրվում է նաև Հայաստանի վրա։ Օրինակ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պատժամիջոցների համակարգող Ջեյմս Օ՛Բրայենն ասել է, որ Թուրքիան, Ղազախստանը, Վրաստանն, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները և Հայաստանն օգնում են Ռուսաստանին շրջանցել առկա արգելքները։ Ըստ այդ ԱՄՆ պաշտոնյայի այս տարվա սկզբին Մոսկվան կարողացել է նախապատերազմական մակարդակով ներմուծել էլեկտրոնիկայի որոշ հիմնական կատեգորիաներ, մոտավորապես չիպեր, պրոցեսորներ և ինտեգրալ սխեմաներ:
Հակառուսական պատժամիջոցների համատեքստում Արևմուտքից Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու վտանգն եղել և շարունակում է գոյություն ունենալ, խոստովանել է Եվրասիական զարգացման բանկի խորհրդի փոխնախագահ, Հայաստանի նախկին վարչապետ (2008-2016) Տիգրան Սարգսյանը։ Նա հիշեցրել է, որ նման ռիսկ եղել է նաև հակաիրանական պատժամիջոցների գագաթնակետին։ Իրանը Հայաստանի ամենամոտ հարևանն է, և չնայած խոչընդոտներին նա երբեք չի խզել տնտեսական կապերը նրա հետ։ Տնտեսական համագործակցության զարգացումը բխում է հանրապետության շահերից։ Նույնն է այժմ իրավիճակը Ռուսաստանի տնտեսության սահմանափակումների լույսի ներքո։
«Հայաստանը պետք է ամեն ինչ անի ստեղծված իրավիճակից առավելագույն օգուտ քաղելու համար։ Եվ պետք է ասել, որ ստանում է այդ օգուտը,- համոզված է Սարգսյանը,- միաժամանակ անհրաժեշտ է հարաբերություններ պահպանել պատժամիջոցներ կիրառող երկրների հետ ցույց տալով, որ Հայաստանը պաշտպանում է իր շահերը։ Լավ թե վատ, բայց այդպիսին է փոքր երկրների անխուսափելի ճակատագիրը խոշոր անդրազգային խաղացողների կողմից սկսված աշխարհաքաղաքական փոթորիկների ժամանակ»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
