«Հայաստանը կհեռացնի՞ ՌԴ ԱԴԾ-ին Զանգեզուրի միջանցքից. Ինչո՞ւ է դա կարևոր Ռուսաստանի համար»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
News.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հերթական այցով եղել է Ռուսաստանում և Սոչիում մասնակցել ԱՊՀ երկրների կառավարությունների ղեկավարների հանդիպմանը։ Բայց նրա ժամանումից առաջ Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը հայտարարել էր, որ ի տարբերություն նախկին պայմանավորվածությունների, հանրապետությունը կհրաժարվի ՌԴ ԱԴԾ ծառայություններից իր սահմանը պաշտպանելու հարցում։ Փորձագետները նրա խոսքերը մեկնաբանել են որպես Երևանի կողմից եռակողմ հայտարարության առանցքային կետերից մեկի մերժում։ Ըստ հայտարարության 9-րդ պարբերության «Հայաստանն ապահովում է տրանսպորտային կապեր» Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի ինքնավարության միջև, իսկ «տրանսպորտային կապերը վերահսկվում են Ռուսաստանի ԱԴԾ սահմանապահ ծառայության կողմից»։
Բայց Գրիգորյանն իր հարցազրույցում չի հիշատակել ռուս սահմանապահների մասին։ Բացի այդ, նա իրեն թույլ է տվել ևս երկու հայտարարություններ, որոնք տհաճ են Մոսկվայի համար։ Նախ պաշտոնյան դժգոհել է, որ Հայաստանի անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին խնդիրներ է ստեղծում։ Բացի այդ, ըստ նրա, Հայաստանը զենքի գնման «այլընտրանքային» աղբյուրներ է փնտրում, քանի որ «Ռուսաստանի արտահանման հնարավորություններն այդ ոլորտում նվազել են»։ Ի դեպ, մայիսի կեսերին Հայաստանն առաջին անգամ ռազմական կցորդ է նշանակել Դելիի իր դեսպանատանը։ Դիտորդները եզրակացրել են, որ Երևանը ցանկություն ունի զենք գնել Հնդկաստանից։
Ի՞նչ նոր խաղ է սկսել Նիկոլ Փաշինյանը: «Իսկապես, 2020 թվականի եռակողմ հայտարարության մեջ ասվում է, որ Ադրբեջանի հիմնական հատվածից Նախիջևան տանող ճանապարհը, լինելու է ԱԴԾ վերահսկողության տակ։ Բայց դրանից հետո Երևանի և Մոսկվայի հարաբերությունները վատթարացել են,- NEWS.ru-ին տված հարցազրույցում ասել է ընդդիմադիր Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցության նախագահ Արամ Սարգսյանը,- Երևանից ներկայումս նման հայտարարություններ են հնչում, քանի որ նրանք վաղուց դաշնակից չեն Մոսկվայի հետ, կորցրել են վստահությունը միմյանց նկատմամբ»։ Նրա խոսքով, Հայաստանի իշխանությունները գնալով ավելի են կողմնորոշվում դեպի Արևմուտք, և «դա վտանգավոր խաղ է», քանի որ Ռուսաստանի հետմիությունն այլընտրանք չունի։ Ուստի ժամանակն է, որ Երևանն ու Մոսկվան կնքեն նոր փաստաթուղթ, որտեղ հաշվի առնելով նոր իրողությունները հստակորեն կամրագրվեն փոխադարձ պարտավորությունները։ NEWS.ru-ի զրուցակիցը խոստովանել է, որ թե՛ Ռուսաստանը, թե՛ Հայաստանը Բաքվից Նախիջևան տանող ճանապարհի բացման հարցում այժմ իրենց շահերն են հետապնդում, և դժվար թե կարողանան արագ կոնսենսուսի գալ։
«Հայաստանի ղեկավարությունը պտտվում է ասես տապակի մեջ, փորձում է Ադրբեջանի հետ հակամարտություն ում իր բնակչության համար գոնե ինչ-որ հաջողություն ցույց տալ,- NEWS.ru-ին ասել է Պետդումայի պաշտպանության կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ Ալեքսեյ Ժուրավլևը,- բացի Գրիգորյանից, ոչ ոք ոչ մի անգամ չի լսել, որ հայ սահմանապահները տրանսպորտային միջանցքներ են վերահսկելու։ Դա ոչ մի փաստաթղթում չկա, ամենայն հավանականությամբ, դա պարզապես հորինված է»:
Հասկանալի է, որ հարաբերությունները կարգավորելու համար անհրաժեշտ է վերականգնել կապը երկու երկրների միջև, և Ռուսաստանը դեռ պատրաստ է հանդես գալ որպես տարածաշրջանի անվտանգության երաշխավոր, շեշտել է պատգամավորը։ «Եվ հետևաբար, նա կհսկի բոլոր անցումները, որպեսզի բացառի խնդիրները թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի բնակչության համար»,-համոզմունք է հայտնել Ժուրավլևը։ Ըստ նրա Նիկոլ Փաշինյանի նման արևմտամետ քաղաքական գործչի գիծը հանգեցրել է նրան, որ Երևանը գործնականում կորցրել է իր ազդեցությունը Ղարաբաղի վրա, սակայն վարչապետի թիմը ակնհայտորեն օտարերկրյա կուրատորների դրդմամբ շարունակում է սրել հակամարտությունը:
Ժամանակակից պետական զարգացման ինստիտուտի տնօրեն Դմիտրի Սոլոննիկովն էլ հիշեցրել է, որ Ռուսաստանը բազմաթիվ շահեր ունի Հարավային Կովկասում։ «Մասնավորապես, Զանգեզուրի միջանցքը Հյուսիս-Հարավ ապագա միջազգային տրանսպորտային միջանցքի մասերից մեկն է։ Այդ երթուղու մի ճյուղը Ռուսաստանը կապում է Պարսից ծոցի Իրանի հարավային նավահանգիստների հետ, իսկ մյուսը՝ հենց Զանգեզուրի միջանցքով, գնում է Նախիջևան և Թուրքիա և Ռուսաստանին կապում է Միջերկրական ծովի նավահանգիստների հետ։ Այդ իսկ պատճառով դա այդքան կարևոր է Մոսկվայի համար»,-պարզաբանել է Սոլոննիկովը։ Նրա կարծիքով, Զանգեզուրի միջանցքը Ռուսաստանի համար կարող է լավ այլընտրանք դառնալ Թուրքիա մուտք գործելու համար, որն առայժմ կախված է վրացական սահմանի Վերին Լարսի անցակետից։ Ինչպես հայտնի է, Լարսով է Ռուսաստանն այսօր Թուրքիայից ստանում իր զուգահեռ ներմուծման զգալի մասը։ «Ներկայիս երթուղին այնքան էլ հուսալի չէ, քանի որ Վրաստանը Ռուսաստանի համար ամենաբարեկամ երկիրը չէ, և, իհարկե, Մոսկվայի համար կարևոր է Թուրքիայի հետ տրանսպորտային կապի տարբերակներ ունենալը»,-ամփոփել է Սոլոննիկովը։
Տնտեսագետ Վասիլի Կոլտաշովը համաձայն է, որ Ադրբեջանով Թուրքիա տանող երթուղին լոգիստիկ առումով շահավետ է Ռուսաստանի համար։ Ճիշտ է, այդ հարցում բազմաթիվ այլ խնդիրներ կան։ «Երևանը տարօրինակ տրամաբանություն ունի: Նա երկար ժամանակ հրաժարվում էր անգամ խոսել Զանգեզուրի միջանցքի մասին պատճառաբանելով, որ այն իր համար ձեռնտու չէ։ Թեև պարզ է, որ Երևանը կարող է գումար աշխատել այդ երթուղու շահագործմամբ»,-կարծիք է հայտնելԿոլտաշովը։
Նա համոզված է, որ այժմ ռուս խաղաղապահների կողմից Ղարաբաղի Լաչինի ճանապարհի հսկողությունը և ապագայում ԱԴԾ սահմանապահների կողմից Զանգեզուրի միջանցքի հսկողությունը ինչպես ճանապարհների, այնպես էլ ողջ տարածաշրջանի անվտանգության երաշխիքն է։ «Եթե ռուս սահմանապահները դուրս բերվեն, իրավիճակը կառկախվի, ղարաբաղյան զինված հակամարտությունը կարող է նորից սրվել, և տարածաշրջանի համատեղ տնտեսական զարգացման ու բարգավաճման մասին խոսք չի լինի»,- զգուշացրել է ռուս տնտեսագետը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
