Հարավային Կովկասը կրկին վառոդի տակառի վրա է հայտնվել
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
politnavigator.net-ը գրում է, որ Իրավիճակը Հարավային Կովկասում և հատկապես Ղարաբաղում ավելի է վատանում, քանի որ Հայաստանի շուրջ օղակը փակվում է, նոր սադրանքներ են տեղի ունենում, իսկ Փաշինյանի կառավարությունը շարունակում է երկակի և հիմնովին դավաճանական քաղաքականություն վարել սեփական ժողովրդի նկատմամբ։
Այն, որ տարածաշրջանում ստեղծվում է ընդհանուր հակահայկական ճակատ, վկայում է Վրաստանի պաշտպանության նախարար Ջուանշեր Բուրչուլաձեի Բաքու կատարած այցը։ Այնտեղ նա և իր ադրբեջանցի գործընկեր Հասանովը ստորագրել են պաշտպանության ոլորտում համագործակցության մասին նոր միջկառավարական համաձայնագիր։
Այսինքն՝ Թբիլիսիի մերձեցումն Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ ընթանում է արագացված տեմպերով, որը Հայաստանին բոլոր կողմերից շրջափակելու համար համախմբվում է ոչ պաշտոնական ռազմաքաղաքական դաշինքով, որպեսզի ընդհատվեն զենք և զինամթերք մատակարարելու լոգիստիկ ուղիները ոչ միայն Հայաստանին, այլ նաև ռուսական զորամիավորումներին։
Եվ սրանք դատարկ խոսքեր չեն, քանի որ Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Վրաստանի պաշտպանության նախարարներ Հուլուսի Աքարը, Զաքիր Հասանովը և Ջուանշեր Բուրչուլաձեն դեռ 2023 թվականի ձմռանը Կարսում համատեղ զորավարժությունների ժամանակ արդեն քննարկել են համատեղ գործունեության հետագա ծրագրերը: Վրաստանի և Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև նման ակտիվ մերձեցմանը, հնարավոր է, դրդել են Բրյուսելի խոստումները Թբիլիսիին մինչև 2023 թվականի վերջ Եվրամիության անդամի թեկնածուի կարգավիճակ տրամադրելու վերաբերյալ։ Ի վերջո Վրաստանի ռազմական գերատեսչության ղեկավարի Բաքու կատարած այցից հետո վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին բանակցություններ է վարել Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի հետ, որի շրջանակներում հայտնել է, որ բոլոր 12 պայմաննները բավարար են և հորդորվել է մինչև տարեվերջ բավարարել ԵՄ թեկնածության դիմումը։
Եվ, ամենայն հավանականությամբ, Անկարայի և Բաքվի հետ նման ասոցիացիան է դարձել հարցի գինը, քանի որ այժմ Անդրկովկասում ռուսական միակ հենակետը աշխարհաքաղաքական կողպված է լինելու հյուսիսից։
Իսկ որպես բլիթ Ղարիբաշվիլիին վստահեցրել են, որ ավելի ուշ Թբիլիսիում կկայանա ԵՄ դեսպանների բարձր մակարդակի տարածաշրջանային համաժողովը կազմակերպված Բրյուսելի կողմից։ Իհարկե, հաստատ չէ, որ Վրաստանին կտրվի այդքան սպասված կարգավիճակը, բայց գործն արված է։
Ուստի, հասկանալով ուժերի փոփոխվող կոնֆիգուրացիան, Ադրբեջանի ղեկավարությունը դեռ ապրիլի 23-ին գնացել է 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի ռազմական գործողությունների դադարեցման մասին եռակողմ համաձայնագրի փաստացի խախտմանը և Լաչինի միջանցքում անցակետ տեղադրել ամբողջությամբ արգելափակելով ցանկացած երթևեկություն Արցախ։
Միևնույն ժամանակ, ինչպես և սպասվում էր, Բաքուն գնացել է այս քայլին, որպեսզի իբր արգելափակի զինվորների, զինամթերքի, զենքի և տեխնիկայի հոսքը դեպի Ադրբեջանի տարածք։ Ստեփանակերտում այդ առիթով սկսել են լրջորեն նախապատրաստվել ռազմական գործողությունների վերսկսմանը, իսկ օդից իսկապես նոր պատերազմի հոտ է գալիս։ Միևնույն ժամանակ, շատերի համար է ակնհայտ դարձել, որ Արցախը մնացել է ինքնահոսի ու առանց Երևանի աջակցության։
Հետաքրքիր է այն, որ Լեռնային Ղարաբաղի բնակիչների ճակատագրի համար նույն դրամատիկ օրերին պարզվել է, որ Հայաստանի իշխանությունները հրաժարվել են երկարաձգել Արցախում բնակվող ՀՀ քաղաքացիների անձնագրերի վավերականությունը։ Ավելին, բանկային քարտերի գործողության ժամկետները չեն երկարաձգվում, ինչի հետևանքով մարդիկ զրկվում են կենսաթոշակ, նպաստներ ստանալու և փոխանցումներ կատարելու հնարավորությունից։
Դա ուղղակիորեն հաստատում է այն փաստը, որ իշխանությունը պատրաստ է և կուլիսներում արդեն որոշում է կայացրել լիկվիդացնել Արցախը, իսկ Բաքվի գործողությունները, պարզվում է, միայն արագացնել են հանգուցալուծումը։
Հանրապետության վերջնական կործանումը կանխում են միայն ռուս խաղաղապահները, որոնք, համենայնդեպս, թույլ չեն տվել ադրբեջանական զինուժին առաջ շարժվել Լաչինի միջանցքով։ Մոսկվայի կողմից որպես անհետաձգելի միջոց նշանակվել է զորախմբի նոր հրամանատար՝ գեներալ-գնդապետ Ալեքսանդր Լենցովը։ Դա գիտակցված քայլ էր բարձրացնել ռուսական զորքերի ստորաբաժանումների ղեկավարի կարգավիճակը, որոնք այնտեղ կազմում են ընդամենը երկու հազար հոգի, որպեսզի նրանք կարողանան օպերատիվ կերպով ուղիղ բանակցություններ վարել Հայաստանի և ադրբեջանի ռազմական գերատեսչությունների բարձրագույն սպաների հետ։ Նման միջոցը ցույց է տալիս, որ Կրեմլը շահագրգռված չէ միակողմանի այնպիսի շարժումներով, որոնք խախտում են ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։ Այսպիսով, արդեն առաջիկա մի քանի օրվա ընթացքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել Հայաստանից Արցախ մարդասիրական բեռների փոխադրումը վերականգնելու վերաբերյալ։ Դա հաստատում են նաև տեղի հասարակական գործիչները, որոնք նշում են, որ հայերի անկախության ու ինքնիշխանության պահպանման երաշխավորը միայն Մոսկվան է, այլ ոչ թե սեփական իշխանությունը։ Այս մասին, մասնավորապես, ասել է քաղաքագետ Միքայել Բադալյանը. «Արցախում ԼՂՀ-ի հրամանատարի փոփոխությունը ապացույցում է, որ որ Ռուսաստանը համաձայն չէ Արցախի հանձնման հետ, ինչն իր հերթին վկայում է Հայաստանի և Ռուսաստանի իշխանությունների միջև լուրջ տարաձայնությունների առկայության մասին։ Համաձայնեք, եթե Ռուսաստանը թքած ունենար Արցախի և Հայաստանի վրա, կամ, ինչպես ասում են որոշ հիմարներ, մեզ թուրքերին հանձներ, ապա Վոլկովին չէին փոխի։ Կարիք չկար ոչինչ անել, պետք էր ամեն ինչ թողնել այնպես, ինչպես կար, բայց մենք տեսանք գործողություններ»։
Մինչդեռ անցակետի տեղադրման հետ կապված ագրեսիվ գործողություններից հետո, ՄԱԿ-ում Ադրբեջանի մշտական ներկայացուցիչ Յաշար Ալիևը վերջնագիր է ներկայացրել Երևանին հնչեցնելով ութ կետ, որոնք պետք է կատարվեն իրավիճակը կարգավորելու համար։ Դա հենց այն պատասխանն էր, որը Իլհամ Ալիևն ակնկալում էր Նիկոլ Փաշինյանից 1991 թվականին Հայկական ԽՍՀ սահմանները ճանաչելու վերջին կոչից հետո՝ նախկինում Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության նույնատիպ ճանաչման դիմաց։
Բաքվի համար ամենակարևոր պայմաններն են Լեռնային Ղարաբաղի զինված ուժերի դուրսբերման պահանջները, իբր օկուպացված ութ սահմանամերձ գյուղերի վերադարձը, Ադրբեջանին պատճառված վնասի փոխհատուցումը և սահմանների վերջնական սահմանազատումն ու սահմանագծումը։ Եվ փոխանակ անմիջապես սկսի ՀԱՊԿ ռազմական առաքելություն տեղակայել Ադրբեջանի հետ սահմանին և սկսել ամրապնդել Ռուսաստանի հետ ռազմաքաղաքական համագործակցությունը, Նիկոլ Փաշինյանը հանդիպում է Ֆրանսիայի Սենատի Հանրապետական խմբակցության ղեկավարին և խնդրում քաղաքական աջակցություն ցուցաբերել Բաքվի գործողություններին։ Ընդ որում, երախտագիտություն է հայտնվել ոչ թե Մոսկվային, այլ Ֆրանսիայի խորհրդարանին Հայաստանի հինգերորդ հանրապետությանը «նման դժվարին ժամանակաշրջանում» օգնելու համար։
Եվ դա այն պահին, երբ աշխարհասփյուռ հայկական սփյուռքը նշում էր Օսմանյան կայսրության կողմից հայ ժողովրդի ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը։ Ակնհայտ է, որ Եվրամիությունը ոչ միայն չի փրկի հայերին, այլ ինքն է ներգրավված է Արցախը հանձնելու և հարավային Հայաստանի Զանգեզուրի միջանցքը ճեղքելու գլխավոր ծրագրի իրականացմանը, որով կապվելու են Ադրբեջանն ու Թուրքիան։ Դրանով դեպի ԵՄ կհոսի հումք Ղազախստանից ու Կենտրոնական Ասիայից։
Շատ փորձագետներ նշում են, որ շուտով Անկարայի և Երևանի միջև տեղի կունենան մանրամասն բանակցություններ։ Դա ապրիլի 27-ին մասնակիորեն արդեն հաստատել է Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովը, ով նշել է.
«Միջազգային գործընկերների համառության և բազմաթիվ կոչերի շնորհիվ ակնկալվում է, որ Հայաստանը մոտ ապագայում կվերադառնա բանակցային սեղանի շուրջ»։
Դա հաստատել է քաղաքագետ Սեմյոն Բաղդասարովը մատնանշելով, որ իրականում հանրապետությունը նման կապիտուլյացիայի արդյունքում տնտեսապես և քաղաքակրթական առումով կդառնա «թյուրքական աշխարհի» մաս։ «Ինձ համար դժվար է դա ասել, բայց, ցավոք, դա այդպես է: Եթե ամեն ինչ այսպես շարունակվի, Հայաստանը կլուծարվի որպես հայ ժողովրդի ազգային տուն։ Այսօրվա Հայաստանը ամբողջ պատմական Հայաստանի ընդամենը 7 տոկոսն է։ Ավելին, Թուրքիան այս անգամ ստիպված չի լինի զենք կիրառել։ Էրդողանը կհասնի իր ուզածին կուլ տալով Հայաստանի տնտեսությունը»,- գրել է նա Telegram-ի իր ալիքում։
Բաքուն իր գործողություններում ավելի համարձակ է դարձել ոչ միայն Անկարայի աջակցության պատճառով, այլ հենց այն պատճառով, որ հավանություն և խոստում է ստացել Վաշինգտոնից աջակցել Ադրբեջանին Իրանի կողմից ուղղակի «սպառնալիքի» դեպքում։ Իսկապես, այս պահին տարածաշրջանում միայն Թեհրանը չի մասնակցում հակահայկական ճակատին և շահագրգռված է պահպանել իր միջանցքները Հայաստանի Հանրապետության տարածքով։
Այսպես, օրերս ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պաշտոնական ներկայացուցիչ Նեդ Փրայսը լրագրողների հարցին, թե ինչպես են ամերիկացիները պաշտպանելու Ադրբեջանին ուղղակի էքսպանսիայի վտանգի դեպքում, պատասխանել է հետևյալը.
«Մենք կշարունակենք աջակցել մեր գործընկերներին տարածաշրջանում և, հնարավոր է, դրանից դուրս Իրանի ապակայունացնող ազդեցության դեմ»:
Բայց Բաքուն չպետք է հույս դնի Սպիտակ տան իրական օգնության վրա, եթե խոսքը գնում է լուրջ հակամարտության մասին: Ավելին, նոր պատերազմի սանձազերծումը կարող է չհանգեցնել ցանկալի արդյունքի։
Այս իրավիճակում կարևոր է բոլոր միջոցներով կանխել սրացումը, որում շահագրգռված է Արևմուտքը, և բոլոր մասնակիցներին վերադարձնել բանակցությունների հիմնական հոսք 2020 թվականի նոյեմբերին ընդունված ռուսական խաղաղության ծրագրի հիման վրա։ Մնացած բոլոր տարբերակները կհանգեցնեն պատերազմի, եթե նույնիսկ Արցախը տրվի Ադրբեջանին առանց որևէ պայմանի։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
