Հայ վերլուծաբանները բացատրել են Հաագայի դատարանի որոշումը կատարելուց Բաքվի հրաժարվելու հետևանքները
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Kavkaz-uzel.eu-ն գրում է, որ Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումից Բաքվի հրաժարվելուց և Լաչինի միջանցքի շրջափակման ուժեղացումից հետո Ադրբեջանի հարաբերություններն Արևմուտքի հետ կվատթարանան, սակայն մինչ հիմա Բաքուն քաղաքական մանևրների տեղ ունի, կարծում են Երևանի վերլուծաբանները։
Լաչինի միջանցքում անցակետի տեղադրումը հակասում է Միջազգային դատարանի որոշմանը, «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է միջազգային իրավաբան Արա Ղազարյանը։ Նրա կարծիքով, Ադրբեջանը շարունակում է շրջափակումը Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումներ իրականացնելու համար, իսկ իրավական գործընթացի էությունը, ըստ նրա, չի փոխվել։
«ԵԽԽՎ-ում Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Դունյա Միյատովիչի արձագանքը Արցախի շրջափակմանը հավելյալ պատճառ կդառնա Արդարադատության միջազգային դատարանի համար։ Նա, մասնավորապես, հայտարարել է, որ կարող է գնալ պատերազմական գոտի, սակայն չի կարող գնալ Արցախ»,- ասել է Ղազարյանը։
Եթե Ադրբեջանը շարունակի անտեսել Արդարադատության միջազգային դատարանի պահանջը, ապա պետք է քաղաքական որոշում կայացվի, հավելել է նա։ «Բայց դրա համար պետք է լինի կոնսենսուս: Կան ռիսկեր, որ եթե հարցը մտցվի ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի օրակարգ, ապա Ռուսաստանը կօգտվի վետոյի իրավունքից պատճառաբանելով, որ իր խաղաղապահ կոնտինգենտը լուծում է խնդիրը: Աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը անորոշություն է ստեղծում, ինչը թույլ է տալիս Ադրբեջանին մանևրել»,- ասել է փորձագետը:
Նրա խոսքով, Ադրբեջանի համար իրավական հետևանքներ կլինեն, բայց դա կարող է տևել մեկ տասնամյակ։ «Իրավական գործընթացի առավելությունն այն է, որ Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումները կարգավորում են այն չափանիշները, որոնք կկիրառվեն քաղաքական որոշումներ կայացնելու համար: Բացի այդ, չափանիշները ստիպում են փոխել վարքագիծը: Մինչդեռ Ադրբեջանը մանևրելու ռեսուրս ունի, բայց հարց է, թե ինչքա՞ն երկար կկարողանա օգտագործել դա, երբ այդ ռեսուրսը իրեն սպառի, Ադրբեջանը կենթարկվի ճնշումներին և կգնա զիջումների»,- կարծում է Ղազարյանը։
Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը չի կարող բողոքարկվել, ընդգծել է նա։ «Դա բարձրագույն դատարանն է, եթե Ադրբեջանը նման հնարավորություն ունենար, կբողոքարկեր երկու միջանկյալ որոշումները»,- պարզաբանել է նա։
Քանի դեռ Ադրբեջանն ունի դաշնակիցներ, կարող է մանևրել, բայց նրանց թիվը գնալով նվազում է Ադրբեջանի ղեկավարության ամեն մի որոշմամբ, որը հակասում է միջազգային իրավունքին, ասել է Ղազարյանը։ «Ի վերջո, Ադրբեջանը կմնա առանց դաշնակիցների, ինչպես Ռուսաստանը, ոչ ոք չի ցանկանում Ադրբեջանի հետ կիսել միջազգային հանցագործությունների պատասխանատվությունը»,- ասել է միջազգային իրավաբանը։
Միջազգային դատարանի որոշումը մնաց անկատար, քանի որ Հայաստանը չի դիմել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին, կարծում է քաղաքագետ, միջազգային իրավաբան Արա Պապյանը։ «Եթե կողմը չի կատարում Արդարադատության միջազգային դատարանի որոշումը, ՄԱԿ-ի կանոնադրության 94-րդ հոդվածի համաձայն, մյուս կողմն իրավունք ունի դիմել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին, բայց Հայաստանը չի դիմել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին Ռուսաստանի ցուցումով, որը հարկադրված կլիներ վետո դնել, և Հայաստանը չի դիմել, որպեսզի իր «դաշնակցին» անհարմար դրության մեջ չդնի»,- «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է նա։
Հայաստանի իշխանությունների արձագանքն ակնկալելն անիմաստ է, քանի որ նրանք գործում են Մոսկվայի, Բաքվի և Անկարայի շահերից, ընդգծել է Պապյանը։ «Առաջին նախագահի ժամանակներից սկսած քաղաքական իսթեբլիշմենթի դիրքորոշումն այն է, որ եթե բավարարվեն ռուս-թուրքական տանդեմի պահանջները, ապա կյանքը երկրում կփոխվի դեպի լավը: Դա սխալ ռազմավարություն է, քանի որ թշնամին ախորժակ ունի և արդեն ավելին է պահանջում»,- պարզաբանել է քաղաքագետը։ Նրա կարծիքով Հայաստանի վարչապետը դուրս է եկել իր լիազորություններից հայտարարելով Հայաստանի ու Ադրբեջանի սահմաններն ու տարածքները։
Եթե Հայաստանի իշխանությունները ելնեն իրենց շահերից, ապա նրանք, մասնավորապես, պետք է պահանջեին միջազգային խաղաղապահ կոնտինգենտի մուտքը Լեռնային Ղարաբաղ, կարծում է քաղաքագետը։ «Դա կարելի է անել հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Ադրբեջանը խախտում է մարդու իրավունքները, այդ թվում կյանքի իրավունքը։ Միայն այդ փաստը բավական է, որպեսզի միջազգային կոնտինգենտ մտցվի շրջանցելով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի որոշումը»,- ասել է միջազգային իրավաբանը։
Քաղաքագետ Ալեքսանդր Իսկանդարյանը բացառել է խնդրի ուժային լուծման տարբերակը պարզաբանելով, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ռազմական հավասարակշռությունը խախտվել է։ Խնդիրը ուժով լուծելու փորձը, նրա խոսքերով, նվեր կլիներ Ադրբեջանին։ «Սակայն դիվանագիտական մեթոդն ու դիմելը արտաքին կենտրոններին՝ լինի դա Ռուսաստանին, թե Արևմուտքին, չի աշխատում: Այս միջոցները բավարար չեն: Եվ Ալիևը դա հասկանում է»,- «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է նա։
Խնդիրը կարող էր լուծվել, եթե աշխարհաքաղաքական կենտրոնների միջև կոնսենսուս լիներ, նկատել է քաղաքագետը։ «Ուկրաինական հակամարտության պատճառով դա անելը չափազանց դժվար է: Ալիևի վրա ճնշում գործադրելու որևէ գործիք հիմա չկա: Եվ Ադրբեջանն ինքը գտնվում է մի իրավիճակում, երբ դա պետք է Ռուսաստանին, Թուրքիային և ԵՄ-ին: Նման իրավիճակում ճնշում գործադրել այնքան էլ հնարավոր չէ»,- ասաց Իսկանդարյանը։
Նրա կարծիքով՝ 2020 թվականի ղարաբաղյան պատերազմից հետո Հայաստանի իշխանությունները քայլեր չձեռնարկեցին Հայաստանի սուբյեկտիվությունը բարձրացնելու ուղղությամբ։ «Այս ընթացքում հնարավոր եղավ մասամբ վերականգնել ռազմական հավասարությունը Ադրբեջանի հետ, իշխանությունների այն ներկայացումը, որ եթե դու գնաս զիջման, ապա Ադրբեջանը կդադարեցնի ճնշումըսխալ է, Ինչքան տաս, այնքան էլ կպահանջեն»,- ընդգծել է քաղաքագետը։
Քաղաքագետ Անդրիաս Ղուկասյանը նույնպես կարծում է, որ Հայաստանն ի վիճակի չէ խնդիրը լուծել ուժով, քանի որ չունի բավարար ռազմական ռեսուրսներ։
«Միջազգային գնահատականի կիրառումը, մասնավորապես՝ Եվրախորհրդարանի բանաձևը կամ արևմտյան քաղաքական գործիչների հայտարարությունները Հայաստանին, այդ թվում ռազմական աջակցություն ցուցաբերելու պատրաստակամության մասին, գործնականում անհնարին են։ Դա բխում է եռակողմ հայտարարության դրույթներից։ Փաշինյանը պարտավորվել է Մոսկվային աջակցելու Ադրբեջանի պահանջների հարցում, մասնավորապես, չճանաչել Արցախի ինքնիշխանությունը, Փաշինյանը երաշխավորել է, որ չի զարգացնի բանակը և չի օգտագործի զինադադարը վրեժխնդրության համար, այդ իսկ պատճառով մենք չենք տեսնում պաշտպանունակության վերականգնման և դիվանագիտական արդյունավետ քայլեր: Նման քաղաքականությունը Ադրբեջանին տալիս է որոշակի ազատություն»,- «kavkaz-uzel.eu»-ի թղթակցին ասել է նա։
Ադրբեջանը խնդիր ունի ոչ թե Հայաստանի, այլ միջազգային գործընկերների՝ ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի և ԵՄ-ի հետ, հավելել է Ղուկասյանը։ «Հարաբերություններն ամեն օր վատթարանում են, հետևաբար Ադրբեջանը գնում է խզման այնքանով, որքանով որ իրավիճակն է թույլ տալիս։ Սակայն Ադրբեջանի համար հեռանկարը պայծառ չէ։ Նա ստիպված կլինի կամավոր կամ քաղաքական կամ տնտեսական միջոցառումների արդյունքում դուրս բերել զորքերը Շուշիից և Հադրութից, ազատագրել Լաչինի միջանցքը, զորքերը դուրս բերել Արցախի շուրջ անվտանգության գոտուց, որտեղ տեղակայվելու է միջազգային կոնտինգենտը, համաձայն Մադրիդյան սկզբունքների, որոնք նշված են Եվրախորհրդարանի բանաձևում։ Քաղաքական որոշումները, անկախ նրանից, թե ինչպիսի դիրքորոշում ունեն Հայաստանի և Ադրբեջանի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի իշխանությունները, կիրականացվեն, եթե Ադրբեջանը ռազմական գործողություններ սանձազերծի, ապա Արևմուտքի ռազմական միջամտությունն անխուսափելի կլինի»,- ընդգծել է նա։
Քանի դեռ չի սպառվել հակամարտության քաղաքական լուծման հնարավորությունը, Արևմուտքը զերծ կմնա ուղղակի ռազմական միջամտությունից, հավելել է քաղաքագետը։ «Ուժի կիրառումը ծայրահեղ միջոց է, ծայրահեղ գործիք, որը չի կիրառվում առանց լուրջ հիմքերի: Արևմուտքի և Ադրբեջանի միջև անջրպետն ավելի է մեծանում: Ալիևի կայացրած որոշումները հանգեցնում են սրացման: Եվ սրումը կաճի: Արդյունքում կա՛մ Հայաստանին կտրամադրվի բավարար ռազմական աջակցություն, որպեսզի կարողանա ինքնուրույն լուծել ինքնապաշտպանության հարցը, կա՛մ Արևմուտքն ինքը կմիջամտի հակամարտությանը և Ալիևին կստիպի խաղաղության։ Առաջին դեպքում Հայաստանում իշխանափոխությունը նույնպես անխուսափելի կլինի»,- ասել է Ղուկասյանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
