«Միջին միջանցք». Բաքուն և Թբիլիսին ցանկանում են թաքնվել չինական հովանոցի տակ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Regnum.ru–ն գրում է, որ Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլին անսպասելի աշխատանքային այցով մեկնել է Բաքու և երեք ժամ տևողությամբ բանակցություններ վարել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ։ Երկու հարևան երկրների ղեկավարները պարբերաբար կապեր են պահպանում միմյանց հետ հաշվի առնելով երկկողմ համագործակցությունը տնտեսության, քաղաքականության, հումանիտար ոլորտում և մասնակցությունը էներգետիկայի, տրանսպորտի և լոգիստիկայի ոլորտներում համատեղ աշխարհատնտեսական նախագծերին։
Բայց այս անգամ Ղարիբաշվիլիի Բաքու այցի մասին չի հայտարարվել, ուստի դա ընկալվում է որպես առանձնահատուկ, եթե ոչ արտառոց։ Ալիևն այն անվանել է «ժամանակին ու կարևոր ներկա երկկողմ օրակարգի արագ քննարկման համար», թեև բաց է մնում հարցը, թե ո՞վ և ի՞նչ պատճառով է նախաձեռնել այս այցը՝ Ղարիբաշվիլին, թե Ալիևը:
Վրաստանի կառավարությունը հայտնել է, որ Բաքվում կայացած հանդիպմանը «ուշադրություն է դարձվել տարածաշրջանում անվտանգության ապահովման համատեղ աշխատանքին»։ Դրանից նոր հարց է առաջանում. ի՞նչ է կատարվում տարածաշրջանում անվտանգության ոլորտում, եթե դրա համար անհրաժեշտ էր հրատապ խորհրդակցություն Ալիևի և Ղարիբաշվիլիի միջև։
Բանակցությունների արդյունքների վերաբերյալ կողմերի մեկնաբանությունները գերհագեցած են ընդհանուր դատողություններով, իսկ բանակցային պաշտոնապես հայտարարված օրակարգը կառուցված է ստանդարտ փաթեթով, որը ոչ մի հրատապ բան չի ենթադրում։ Ինքը՝ Վրաստանի վարչապետը ամփոփիչ ասուլիսում հատուկ ուշադրություն է դարձրել այն փաստին, որ «աշխարհը գտնվում է անհանգիստ այնպիսի իրավիճակում, որում այժմ Ուկրաինան է, ինչը մեծացնում է ռիսկի գործոնները այն երկրների համար, որոնք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր չեն բախվել նման գլոբալ մարտահրավերային իրավիճակի»։ Միաժամանակ նա նշել է, որ «Թբիլիսին ու Բաքուն խոսում են «նույն լեզվով», թեև չի նշել, թե ինչ ռիսկերից են վախենում իրենք»։ Մեկ այլ կոնկրետ հարց է ծագում. Ադրբեջանի ու Վրաստանի դեպքում դրանք ընդհանո՞ւր են, թե՞ յուրաքանչյուրն ունի իր սեփականը։
Ըստ երևույթին, պատահական չէ, որ Ղարիբաշվիլին Բաքվում հայտնվել էր բառացիորեն Ալիևի Ղազախստան կատարած այցի և նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևի հետ նրա բանակցությունների նախօրեին։ Ալիևը Ղարիբաշվիլիի հետ հանդիպմանը հատուկ ուշադրություն է դարձրել, այսպես կոչված, լրացուցիչ քայլերի խնդրին, որոնք ուղղված են Միջին միջանցքով (Չինաստան-Ղազախստան-Կասպից ծով-Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա կամ Սև ծով-Եվրոպա) նոր փոխադրումների իրականացմանը, որով ըստ էության բեռները Չինաստանից Եվրոպա են հասնում շրջանցելով Ռուսաստանը։
Այս թեման Աստանայում ակտիվորեն է քննարկվել Ալիևի ու Տոկաևի միջև։ Հետևաբար, կարելի է ենթադրել, որ խոսքը կոնկրետ այդ ամենում Վրաստանին առնչվող ինչ որ կարևոր գործոնի առաջմղման մասին է, Ղազախստանի, Ադրբեջանի, Վրաստանի և Թուրքիայի տրանսպորտային և լոգիստիկ ենթակառուցվածքների ավելի ամբողջական միավորումը, ինչը կարող է պոտենցիալ խնդիրների բախվել կապված տարածաշրջանային անվտանգության հետ։
Այսպիսով, Ալիևը Ղարիբաշվիլիի հետ բանակցություններում առաջ է մղել «Ադրբեջանի և Վրաստանի առանձնահատուկ կարևորությունը Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության ապահովման առումով»։ Դա հստակ ակնարկ է, որ Արևմուտքը դուրս չի բերի Իրանին պատժամիջոցների ռեժիմից, ինչի պատճառով կմեծանա Բաքվի նշանակությունը որպես Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության գրեթե «երաշխավոր»։ Նաև կա պնդում, որ ուկրաինական ճգնաժամի պատճառով չինական ապրանքների տարանցումը Ռուսաստանի տարածքով դեպի Եվրոպա «երկար տարիներով կարգելափակվի»։
Հետևաբար, «Գոտի և ճանապարհ» ռազմավարական նախաձեռնության մեջ Ղազախստանը, Ադրբեջանը, Վրաստանը և Թուրքիան Պեկինում «կարող են դիտարկվել» որպես Միջին միջանցքի ցամաքային երթուղու հիմնական խաղացողներ:
Ուժեղ զգացում կա, որ Բաքուն և Թբիլիսին, ինչպես նաև Անկարան, որոնք մաս են կազմում ընդհանուր տրանսպորտային և էներգետիկ ինտեգրացիոն գործընթացներին, որոնց հետևում Միացյալ Նահանգների աշխարհաքաղաքական շահերն են, սկսել են կտրուկ զգալ ամերիկյան ազդեցության անկումը տարածաշրջանում։
Միևնույն ժամանակ, տեսնելով Ռուսաստանի համառ առաջընթացը Հյուսիս-Հարավ նախագծով, դրա հետ կապելով Մոսկվայի և Թեհրանի աշխարհաքաղաքական դիրքերի ամրապնդումը, նրանք փորձում են նոր քաղաքականություն մշակել չինական մասնակցությամբ, որը ներառում է մուտք դեպի Թուրքիա շրջանցելով Ռուսաստան ու Իրանը:
Փորձագետները նշում են, որ ավելի վաղ տրանսպորտային միջանցքի այս ուղղության ներուժը լիովին չէր օգտագործվում այն պատճառով, որ բեռների սեփականատերերը և առաքիչները նախընտրում էին Բալթյան և Ազով-Սև ծովի ավազանների նավահանգիստներով անցնող ուղիները։ Բայց եթե Բաքվի, Թբիլիսիի և Անկարայի նախաձեռնությունը հաջողվի, եվրոպական շատ երկրներ կսկսեն օգտագործել Միջին միջանցքը Չինաստանի և Ասիայի հետ կապ հաստատելու համար։
Ըստ երևույթին, Բաքուն և Թբիլիսին կփորձեն ստիպել Պեկինին ակտիվորեն մասնակցել տարածաշրջանային անվտանգության նոր համակարգի ստեղծմանը, և դա հնարավոր է 3+3 հարթակի միջոցով (Ռուսաստան, Թուրքիա, Իրան, Ադրբեջան, Հայաստան և Վրաստան):
Օբյեկտիվորեն դրա համար կան հիմնական պայմանները: Անդրկովկասի բոլոր երկրները վերահաստատել են իրենց հավատարմությունը «մեկ Չինաստանի» քաղաքականությանը Թայվանի, Տիբեթի և Սինցզյանի հարցերում։
Իր հերթին, Չինաստանը խուսափում է ներգրավվել տարածաշրջանային հակամարտությունների մեջ կոչ անելով լուծել տարածքային վեճերը բացառապես քաղաքական խորհրդակցությունների և դիվանագիտական բանակցությունների միջոցով։ Միաժամանակ Պեկինի, Բաքվի և Թբիլիսիի միջև ստորագրվել են տասնյակ փաստաթղթեր, որոնք ուղղված են երկկողմ համագործակցության զարգացմանն ու ամրապնդմանը։Այս կապակցությամբ South China Morning Post-ի հոնկոնգյան հրատարակությունը կարծում է, որ Ադրբեջանն ու Վրաստանը կփորձեն «թաքնվել Պեկինի թիկունքում որպես իրենց նախաձեռնությունը առաջ մղելու հովանոց»:
Չինաստանը ևս ակտիվացել է Միջին միջանցքում: Պեկինը ներկայումս կառուցում է Չինաստան-Ղրղզստան-Ուզբեկստան երկաթուղին, որը հասնելու է Կասպից ծովի արևելյան ափ, որտեղից բեռները պետք է լաստանավով հասցվեն Բաքու։
Ինչ վերաբերում է Մոսկվային, ապա նա կարող է որոշակի փուլում աջակցել Անդրկովկասում չինական տնտեսական ներկայության հետագա ընդլայնմանը, հատկապես, եթե դա նպաստի Արևմուտքի արտաքսմանը տարածաշրջանից։
Բայց ապագայում Ռուսաստանը պետք է ապահովի, որ Միջին միջանցքի նախագիծը չեզոք և շահավետ լինի բոլորի համար, որպեսզի աշխարհաքաղաքական ստատուս քվոն չխախտվի։
Այդտեղ ամեն ինչ հարթ չէ։ Չի կարելի բացառել, որ Արևմուտքը կսրի իրավիճակը Անդրկովկասում՝ ընդհուպ մինչև լոկալ զինված հակամարտություն, ինչը կարող է հանգեցնել Ռուսաստանի, հնարավոր է Թուրքիայի և նույնիսկ Իրանի ուղղակի կամ անուղղակի ներգրավմանը։
Այդ իսկ պատճառով չինացի փորձագետները կարծում են, որ Ալիևի և Ղարիբաշվիլիի համար ավելի դժվար կլինի իրավիճակը վերահսկողության տակ պահել, քան դա հաջողվում է անել Կենտրոնական Ասիայի երկրներում։
Բացի այդ, Բաքվի և Թբիլիսիի կողմից նախապատրաստվող փոփոխությունները տարածաշրջանային անվտանգության և տնտեսական ճարտարապետության համակարգում դեռևս ուղղված են դեպի Արևմուտք։ Ուստի առաջնորդների հանդիպումը միայն տարածաշրջանային բնույթ չի կրել։ Դա հատկապես կարևոր է այժմ Թբիլիսիի համար ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի հետ դժվար երկխոսության մեջ։ Բայց ինչպես էլ որ լինի, Անդրկովկասի անվտանգության հարցերում Չինաստանը ստիպված կլինի ավելի շատ հույս դնել Ռուսաստանի ներուժի վրա։ Թեև դեռ դժվար է վստահորեն գնահատել, թե հետագայում ինչպես կզարգանան նոր աշխարհաքաղաքական սցենարները։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
