Ինչպես Ռուսաստանը կարձագանքի Անդրկովկաս ԵՄ «ներխուժմանը»
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
Regnum.ru-ն գրում է, որ ԵՄ անդամ երկրների արտգործնախարարները Հայաստանի խնդրանքով հավանություն են տվել Հայաստանում քաղաքացիական առաքելության ստեղծմանը «Կովկասում կարգավորմանը նպաստելու համար»։ Որո՞նք են եվրոպացիների իրական նպատակները տարածաշրջանում, և արդյո՞ք այն կվերածվի «երկրորդ ճակատի» Ռուսաստանի համար։
Առաքելության տևողությունը, որին ըստ Politico ամերիկյան հրատարակության 100 մասնագետ է նախատեսված, երկու տարի ժամկետով է։
Խորհրդի պաշտոնական հայտարարության մեջ նաև ասվում է, որ ԵՄ նոր թիմը «կանոնավոր պարեկություն կիրականացնի և կզեկուցի իրավիճակի մասին, ինչը կամրապնդի ԵՄ-ի ըմբռնումը տեղում իրավիճակի մասին», և որ «առաքելությունը կմասնակցի Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի գլխավորած միջնորդական ջանքերին»:
Երևանում կարծում են, որ դա կարող է դառնալ «ապահովագրություն Բաքվի նոր էսկալացիայի դեմ»։ Բայց ընդհանուր ձևակերպումները թույլ չեն տալիս խոսել առաքելության կոնկրետ գործառույթների և պարտականությունների մասին, և նրա խնդիրները ուրվագծված են պարզեցված:
Այժմ անսովոր իրավիճակ է ստեղծվել հայ-ադրբեջանական շփման գծում: 2021 թվականի հունվարի վերջից Աղդամում սկսել էր աշխատել շփման գծի մոնիթորինգի, տեղեկատվության հավաքագրման և մշակման, վեճերի լուծման ռուս-թուրքական միացյալ կենտրոնը։ Բայց, ըստ ամենայնի, ԵՄ առաքելությունն ու այդ կենտրոնը ոչ մի կերպ չեն առնչվում միմյանց հետ «տարածաշրջանում երկարաժամկետ խաղաղություն ապահովելու» նպատակով։
Ավելին, նախօրեին ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովն ասել էր, որ ՀԱՊԿ-ը նույնպես կարող է իր առաքելությունը սահման ուղարկել։
Այդ թեման նա քննարկել է իր ադրբեջանցի գործընկեր Ջեյհուն Բայրամովի հետ հեռախոսազրույցում։ Ապա պարզաբանել, որ ՀԱՊԿ առաքելությունը հայ-ադրբեջանական սահման ուղարկելու մասին փաստաթուղթը համաձայնեցված է, սակայն հնարավոր չի եղել ընդունել, քանի որ «Երևանը պահանջել է դրանում ներառել Բաքվի գործողությունների դատապարտումը»։
Այսպիսով, ԵՄ առաքելությունը հայտնվում է Հայաստանի և Ադրբեջանի շփման գծում, իսկ ԼՂ գոտում շփման գիծը գտնվում է ռուս խաղաղապահների հսկողության տակ։ Նման «պատառաքաղը» ենթադրում է տարածաշրջանում իրադարձությունների հետագա զարգացման ինքնատիպություն։
Երևանը փորձում է Բաքվի հետ խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը տեղափոխել արևմտյան հարթակ: Պատահական չէ, որ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը անցյալ տարեվերջին հրաժարվեց մասնակցել Մոսկվայում Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարությունների ղեկավարների մակարդակով եռակողմ բանակցություններին։ Այնպես որ, փաստորեն, մոսկովյան բանակցային հարթակը արգելափակվել է Հայաստանի կողմից։ Բաքուն ևս դեմ չէր լինի նման խաղ խաղալ, մանավանդ որ Երևանը հայտարարում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման մասին։
Բայց Հայաստանի համար կա մեկ պայման՝ Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը պահպանում է իր քաղաքական և միջազգային բնույթը և պետք է լուծվի ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մակարդակով։ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը պաշտոնապես չի լուծարվել, նրա միջազգային մանդատը մնում է ուժի մեջ, բայց Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ը ուկրաինական ճգնաժամի պատճառով հրաժարվել են Ռուսաստանի հետ համագործակցել այդ ձևաչափով։ Բաքուն, ղարաբաղյան երկրորդ հաղթական պատերազմից հետո, կարծում է, որ «Մինսկի խմբի կարիքը չկա, քանի որ Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրն արդեն լուծված է»։
Միաժամանակ, Բաքուն տարածաշրջանում ԵՄ-ի ակտիվացման մեջ տեսնում է «իրավիճակը հետ բերելու» խաղ Բրյուսելի կողմից։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը սկսել է եվրոպացի քաղաքական գործիչներին մեղադրել «խաբեության» մեջ, քանի որ նրանք համաձայնության չեն եկել Բաքվի հետ ԵՄ նոր առաքելության հարցում։ Ըստ նրա «ինչ-ինչ պատճառներով պայմանավորվածությունը խախտվել է, ինչը, իհարկե, չափազանց հիասթափեցնող է, քանի որ մենք լուրջ մարդիկ ենք... Եթե ինչ-որ բան պայմանավորվել ենք, թեկուզ բանավոր, ապա պայմանավորվածությունները պետք է պահպանվի»։ Միաժամանակ, Ադրբեջանը կասկածում է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնին այս ինտրիգը խթանելու մեջ և ակնարկում, որ նման «գաղտնի խաղերը կարող են ԵՄ-ին դուրս թողնել բանակցային գործընթացից»։ Այդպես է Ադրբեջանը հարվածում Բրյուսելի բանակցային հարթակին.
Բայց երբ Ալիևն ասում է, որ «Ֆրանսիան իրականում լիովին մեկուսացվել է այս գործընթացից», և որ «մնացել են միայն Ամերիկան և Ռուսաստանը», պարզ է, որ նա նկատի ունի նրանց որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների։ Սա նույնպես նոր կարևոր նրբերանգներից է։ Ինչ վերաբերում է ամերիկացիներին, նրանք դեռ հստակ չեն սահմանել իրենց ղարաբաղյան քաղաքականությունը, թեև ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինկենը պարբերաբար զանգահարում է Բաքվու և Երևան։ Վաշինգտոնը մտադիր չէ հեռու մնալ Անդրկովկասում տեղի ունեցող գործընթացներից: Ավելին, Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուի ԱՄՆ կատարած վերջին այցի ժամանակ Անկարան համաձայնել է Վաշինգտոնի հետ համատեղ գործել, ինչից նախկինում ձեռնպահ էր մնում:
Ինչպես ավելի վաղ ենթադրում էին ամերիկացի փորձագետները, ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո Միացյալ Նահանգները «փորձեր կձեռնարկի հետ շահելու տարածաշրջանում կորցրած ազդեցության գոնե մի մասը»։
Դեսպան Յան Քելլին, ով նախկինում ներկայացնում էր ԱՄՆ-ը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում, հայտարարել է, որ «վաղ թե ուշ, Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ եռակողմ համաձայնագրի փոխարեն պետք է հայտնվի միջազգային պայմանագիր, որտեղ թե՛ Լեռնային Ղարաբաղի, թե՛ խաղաղապահների կարգավիճակը կորոշվեն»: Իր հերթին, The National Interest ամերիկյան հրատարակությունը կանխատեսում է, որ «Ռուսաստանը կարող է դուրս մղվել տարածաշրջանից Թուրքիայի միջոցով՝ ղարաբաղյան հակամարտությունը տեղափոխելով քաղաքական և իրավական հարթություն հիմնվելով էթնոքաղաքական հակամարտությունների լուծման փորձի վրա, լինի դա Կիպրոս, Մերձավոր Արևելք կամ Բալկաններ»:
Այս իրավիճակում Մոսկվայի համար կարևոր է այնպիսի որոշումներ կայացնել, որոնք կբավարարեն բացարձակապես բոլորին, և ոչ միայն Բաքվին և Երևանին։ Բայց դրա համար անհրաժեշտ է դուրս գալ այն բարդ լաբիրինթոսից, որում հայտնվել է համաշխարհային դիվանագիտությունը։ Բրյուսելը դրանից ելք է փնտրում նոր առաքելություն ուղարկելով Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանային գոտի։ Ժամանակն է, որ Մոսկվան անցնի կոնկրետ գործողությունների։ Առաջին հերթին անհրաժեշտ է որոշել ռուս խաղաղապահների կարգավիճակը Լեռնային Ղարաբաղում, ինչի մասին Բաքվին ու Երևանին բազմիցս կոչ է արել ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը։
Երկրորդ հերթին պետք է կանխել հնարավոր զինված սրացումը տարածաշրջանում, քանի որ կոլեկտիվ Արևմուտքը ակտիվացել է տարածաշրջանում և փորձում է Ռուսաստանի համար Կովկասում ստեղծել «երկրորդ ճակատ»։
Ռուսաստանը տեսնում է այդ համադրությունը, ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովի խոսքերով, «այդ ուղղությամբ անելու ծանր աշխատանք կա»։ Իսկ նպատակը 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ համաձայնագրերի և երկու տարի առաջ Ադրբեջանի և Հայաստանի կողմից ստորագրված փաստաթղթերի իրականացմանը հասնելն է։
Ընդ որում նոր որոշումների ժամանակը, ըստ ՌԴ ԱԳՆ-ի, արդեն մոտենում է, և շուտով դրանք հայտնի կդառնան։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
