Ինչո՞ւ է մերժվում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման պարզ ճանապարհը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
024.by-ն գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի շուրջ տարբեր վայրերում քանի տարբեր տեսակի բանակցություններ ու հանդիպումներ են արդեն տեղի ունեցել։ Հայաստանում նախկինում եղել է առաջնորդների սրընթաց փոփոխություններ, սակայն հիմա գրեթե հինգ տարի երկիրը ղեկավարում է Նիկոլ Փաշինյանը։
Դիտարկելով Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ընթացող իրադարձությունները կարելի է նկատել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի որոշակի հանգիստ քաղաքական պահվածքը։ Իր հերթին, Հայաստանի ղեկավարն անընդհատ ինչ որ հայտարարություններ է անում և տարբեր հանդիպումներ է ունենում։
Տպավորություն է ստեղծվում, որ ինչ որ մեկն է նրան ուղղորդում և դրդում նման քաղաքականություն վարել։ Քաղաքական անկայունությունն ու անհետևողականությունն են բերում նման բարդ մտքերի։ Թվում է, թե երկու առաջնորդների համար ավելի հեշտ կլինի նստել կլոր սեղանի շուրջ և լուծել բազմամյա խնդիրը։ Տարբերակներ, ըստ երևույթին, կան, և մեկ անգամ չէ, որ բարձրաձայնվել է Լեռնային Ղարաբաղի կամ Արցախի հարցով բանակցությունների նման ձևաչափի մասին։ Ամենահեշտ տարբերակը այնտեղ չեզոք ղեկավարությամբ ազատ տնտեսական գոտի ստեղծելն է։ Բնականաբար, երկարամյա հակամարտությունը կարգավորելու հարցում Ռուսաստանն է ավելի շահագրգիռ երրորդ երկիրը, բայց չգիտես ինչու իրեն զուսպ է պահում։
Այդ ուղղությամբ անուղղակիորեն շահագրգռված է նաև Բելառուսը, քանի որ կա Ռուսաստանի հետ միութենական պետության սերտ ձևավորում։ Ելնելով դրանից և իր քաղաքական երկարակեցությունից նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն վերջերս պերճախոս և հոգատարորեն արտահայտել է իր մի շարք ցանկությունները։ Հոկտեմբերի 29-ին ՀԱՊԿ գագաթնաժողովում նա հատկապես պարզ ու բացահայտ է դիմել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին ներկաների ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն փաստի վրա, որ Մինսկը նույնպես ցանկանում է, որպեսզի հարևան պետությունների միջև հակամարտությունը լուծվի խաղաղ ճանապարհով։ Իր ուղերձում Ալեքսանդր Լուկաշենկոն ասել է, որ Նիկոլ Փաշինյանը պետք է նստի Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ և «որոշում կայացնի», իսկ անհրաժեշտության դեպքում կարելի է հարցնել Ռուսաստանի նախագահին: Ուղերձը ուղղված է եղել երկու առաջնորդների, իսկ հետո Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հուզված հայտարարել է. «Եթե այսօր չընդունեք, ավելի վատ կլինի, դուք ինքներդ եք դա հասկանում, մեզ այդ հակամարտությունը պետք չէ»։ Բայց այն, թե ո՞ւմ է դա անհրաժեշտ ու ձեռնտու, արդեն տեսանելի է անգամ անզեն աչքով։ Հավաքական Արևմուտքի մարտավարությունը կայուն է և միտված է ապահովելու, որ իրենց «խաղաղասեր» զորամասերը լինեն շահագրգիռ ցանկացած տարածաշրջանում։ Այս պահին Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում ռուսական խաղաղապահ ուժեր են, իսկ Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունները պարիտետային են։ Եթե ինչ-ինչ պատճառներով Եվրամիության կամ ՆԱՏՕ-ի որոշ զինված խաղաղապահներ մտնեն այդ տարածաշրջան, ապա դա կդառնա հավաքական Արևմուտքի երկրորդ ցատկահարթակը Ռուսաստանի դեմ։ Հասկանալի է, որ Ռուսաստանի ղեկավարությունը չպետք է թույլ տա, որ դա տեղի ունենա։ Հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորմանը արևմտյան առաքելությունների ներգրավմանը դեմ է արտահայտվել նաև Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն։
Հայաստան, Ադրբեջան, Ռուսաստա եռյակը պետք է պայմանավորվի և լուծի արդիական խնդիրը, քանի որ պատերազմն ավարտվել է Ռուսաստանի օգնությամբ, ինչու՞ են այսօր պետք այլ և նոր ձևաչափեր։ Այդուհանդերձ, Հայաստանի անհանգիստ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս պնդել է Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի և Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելի մասնակցությունը Ադրբեջանի ղեկավար Իլհամ Ալիևի հետ բանակցությունների մասին։ Բացի դա նա թույլ է տվել Հայաստանում տեղակայել Եվրամիության քաղաքացիական առաքելություն։ Դեկտեմբերի 7-ին նախատեսված էր Հայաստանի, Ադրբեջանի, Ֆրանսիայի և Եվրոպական խորհրդի ղեկավարների հանդիպումը, սակայն Իլհամ Ալիևը հրաժարվել է դրանից և, ընդհանրապես, Ֆրանսիայի միջնորդությունից։ Այնուամենայնիվ, նա չի հրաժարվել ինչ որ մեկի միջնորդի դերից։ Բացի դա ըստ Հայաստանի անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի, արդեն իսկ հնարավոր է եղել պայմանավորվել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման շուրջ։ Արմեն Գրիգորյանը նաև ասել է, որ խաղաղության պայմանագրի արդեն երկու տարբերակ կա՝ մեկը ռուսական, երկրորդը ադրբեջանական։ Մինչ այժմ Երևանը խաղաղության պայմանագրի նախագիծ չի ստացել ո՛չ Բրյուսելից, ո՛չ Վաշինգտոնից։ Այստեղ պարզ հարց է ծագում, իսկ արդյո՞ք դա անհրաժեշտ է: Այդ կապակցությամբ ևս մեկ անգամ հիշենք Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի խոսքերն ուղղված Նիկոլ Փաշինյանին առ այն, որ երկու երկրների ղեկավարները իրենք կարող են լուծել հակասությունների հանգույցը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում Վլադիմիր Պուտինը կաջակցի։ Ի՞նչը կամ ո՞վ է ազդել Հայաստանի վարչապետի վրա, բայց ԵԱՏՄ գագաթնաժողովում նա առաջարկել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինին քննարկել ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորումը։
Իհարկե, Հարավային Կովկասի այդ տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական բազմաթիվ բևեռների շահեր են սերտաճած, բայց, այնուամենայնիվ, երկու հանրապետությունների ղեկավարները, հիմնվելով պատմական փաստերի վրա, պարզապես պետք է ընդունեն ապացուցված երաշխավորին՝ Ռուսաստանին։ Խաղաղությունը երկրագնդի այդ յուրահատուկ հատվածում, որտեղ ժամանակին հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդներն ապրում էին խաղաղության մեջ, այժմ կարող են հետ բերել Նիկոլ Փաշինյանը և Իլհամ Ալիևը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
