«Փաշինյանի պրահյան հյուրախաղերը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Fondsk.ru–ն գրում է, որ հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում Եվրոպական քաղաքական համայնքի նորաստեղծ ֆորումի ժամանակ, որը նշանավորվել է գունավոր ֆոտոշարքերով, տեղի է ունեցել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի առաջին դեմ առ դեմ հանդիպումը, որը սկսվել է ուժեղ և երկար ձեռքսեղմումով: Հատկանշական և միանգամայն տրամաբանական է, որ երրորդ մասնակիցը Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն էր։ Հայաստանի և Թուրքիայի ղեկավարները կեցվածք ընդունելով տեսախցիկների առջև նաև երկկողմ հանդիպում են անցկացրել։Էրդողանի խոսքով՝ «Փաշինյանի հետ հանդիպումն անցել է անկեղծ մթնոլորտում, հանդիպման ընթացքում որոշ պահանջներ են առաջ քաշվել, և դրանք տրվել են հատուկ ներկայացուցիչներին ու արտգործնախարարներին»։ Անկարան Հայաստանից կոնկրետ քայլեր է ակնկալում երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման ճանապարհին, և գործնականում կասկած չկա, որ Հայաստանի ներկայիս իշխանությունները պատրաստ են կատարել այն ամենը, ինչը պահանջվում է նրանցից։ Սակայն դա հնարավոր է անել միայն հրահրված հակառուսական տրամադրությունների աճի պայմաններում և առանց այն էլ մասնատված ներքին ընդդիմության վերջնական մարգինալացումից հետո: Հենց Մոսկվայի վրա է գցվում ներկայիս այն վիճակի պատասխանատվությունը, որում հայտնվել է Հայաստանը: Մոսկվային առանց ամենափոքր պատճառի վերագրվում են Երևանի ինչ որ անհեթեթ պահանջներ, օրինակ «Ռուսաստանը Հայաստանից ուզում է այն, ինչ ուզում է Ուկրաինայից… », կամ էլ ամերիկա-եվրոպական «հովանոցի» տակ փախչելուն այլընտրանք չկա, քանի որ նրանք միակն են, ովքեր կարող են զսպել Անկարային և Բաքվին։ Միաժամանակ, հայ հասարակության հիասթափությունն էլ ավելի խորացնելու համար հեռարձակվում են արևելյան հարևանների լրացուցիչ պահանջները, որոնք են.
- Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության բանակի լուծարում.
- Լեռնային Ղարաբաղի ճանաչումը որպես Ադրբեջանի մաս՝ առանց որևէ ինքնավարության/կարգավիճակի.
- Բաքվին Հայաստանի տարածքով «միջանցք» տրամադրելը.
- 1919-1920 թվականների մինչ այժմ անհայտ քարտեզների համաձայն սահմանազատման և սահմանագծման գործընթացի մեկնարկը.
- անհետ կորած ադրբեջանցիների ճակատագիրը պարզելը՝ Հայաստանին ռազմական հանցագործությունների մեջ հետագայում մեղադրելու մտադրությամբ։
Այդ պահանջներից մի քանիսն արդեն իսկ կատարվում են։ «Հայաստանի կառավարությունն ամբողջությամբ լվանում է ձեռքերը Արցախին առնչվող ցանկացած հարց քննարկելու և լուծելու համար, փորձում է իրեն պատասխանատու չհամարել Արցախի ճակատագրի հետ կապված հարցերի լուծման համար»,- ասել է «Հայացք» վերլուծական կենտրոնի տնօրեն Աննա Կարապետյանը։
Չնայած Պրահայի բանակցությունների արդյունքների մասին կոնկրետ տեղեկատվության բացակայությանը, պետք է ուշադրություն դարձնել Իլհամ Ալիևի հայտարարությանը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև 2022 թվականին խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու հնարավորության մասին. «... Ես կարծում եմ, որ եթե որոշում կայացվի, ապա մոտ ապագայում երկու երկրների աշխատանքային խմբերը կսկսեն աշխատանքը խաղաղության պայմանագրի տեքստի վրա, և մինչև տարեվերջ մենք կարող ենք համաձայնության գալ»։ Ըստ Ադրբեջանի նախագահի, խաղաղության գործընթացը «այժմ արագացել է», և «ոչ ոք՝ ոչ հայկական կողմը, ոչ Եվրախորհուրդը, հարցեր չունեն ադրբեջանական կողմի հռչակած հինգ սկզբունքների վերաբերյալ»։ Պաշտոնական Բաքվի կողմից ներկայացված սկզբունքները ներառում են ինքնիշխանության փոխադարձ ճանաչում, միջազգային սահմանների անձեռնմխելիություն և քաղաքական անկախություն, տարածքային պահանջների բացակայության փոխադարձ հաստատում, միմյանց անվտանգությանը փոխադարձ սպառնալիքների բացառում, սահմանների սահմանազատում և սահմանագծում, դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում, տրանսպորտի և կապի բացում և այլ ոլորտներում համագործակցություն։Հենց այս ուղղությամբ էլ անցկացվել են Ալիևի և Փաշինյանի միջև բանակցությունների երկու փուլ՝ Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի և Եվրոպական խորհրդի ղեկավար Շառլ Միշելի ընկերակցությամբ, որոնք նույնպես տեղի են ունեցել Պրահայի ֆորումի շրջանակում։ Բաքուն և Երևանը վերահաստատել են իրենց հավատարմությունը ԱՊՀ նպատակների և սկզբունքների վերաբերյալ ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը և Ալմա-Աթայի 1991 թվականի հռչակագրին, «որոնցով երկու կողմերն էլ ճանաչում են միմյանց տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը»։ Բացի այդ, Հայաստանը պատրաստ է աջակցել ԵՄ քաղաքացիական առաքելությանը, որը մինչև հոկտեմբերի վերջ պետք է ժամանի Ադրբեջանի հետ սահման՝ առնվազն երկու ամիս ժամկետով (այսինքն՝ մինչև նոր տարի)։ Բաքուն իր հերթին համաձայնում է համագործակցել նշված առաքելության հետ այնքանով, որքանով դա կվերաբերի իրեն։ Առաքելության հայտարարված նպատակն է վստահություն ձևավորել և օգնել սահմանային հանձնաժողովներին՝ հրապարակելով համապատասխան հաշվետվություններ։
Հայ-ադրբեջանական մինչ այժմ չսահմանազատված սահմանին միջազգային դիտորդներ տեղակայելու գաղափարը շրջանառության մեջ է դրվել մեծապես Մակրոնի ջանքերի շնորհիվ, գրել է հայտնի կովկասագետ Սերգեյ Մարկեդոնովը։ Ելիսեյան պալատի մամուլի ծառայության փոխանցմամբ «Հայաստանը և Ադրբեջանը Պրահայում կայացած հանդիպումից հետո ճանաչել են միմյանց տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը»։Լեռնային Ղարաբաղում և հատկապես հայ-ադրբեջանական սահմանին պարբերական սրացումները առանձնապես չեն խանգարում Վաշինգտոնի և Բրյուսելի ակտիվ ներգրավվածությանը բանակցային գործընթացին։ Կարելի է ենթադրել, որ խաղաղության համաձայնագրի շուրջ ակտիվ աշխատանքը կշարունակվի կապված տարածաշրջանային նոր իրողությունների և Ուկրաինայում ձգձգվող հատուկ ռազմական գործողության հետ կապված մի շարք գործոնների հետ։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
